{"id":1427,"date":"2021-06-16T13:21:52","date_gmt":"2021-06-16T13:21:52","guid":{"rendered":"http:\/\/smakipolski.pl\/?p=1427"},"modified":"2022-09-17T10:34:50","modified_gmt":"2022-09-17T10:34:50","slug":"torun-poczatki-panstwa-krzyzackiego","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/smakipolski.pl\/?p=1427","title":{"rendered":"Toru\u0144 \u2013 pocz\u0105tki pa\u0144stwa krzy\u017cackiego"},"content":{"rendered":"\n

Krzy\u017cacy na ziemi che\u0142mi\u0144skiej<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

W 1226 r. ksi\u0105\u017c\u0119 Konrad I Mazowiecki zaprosi\u0142 Krzy\u017cak\u00f3w i nada\u0142 zakonowi ziemi\u0119 che\u0142mi\u0144sk\u0105. Krzy\u017cacy na podstawie sfa\u0142szowanego dokumentu, tzw. falsyfikatu kruszwickiego, z 1230 roku (rzekomo nadaj\u0105cego im ziemi\u0119 che\u0142mi\u0144sk\u0105 w wieczyste posiadanie, a nie w dzier\u017caw\u0119), uzyskali w 1234 r. bull\u0119 papie\u017ca Grzegorza IX, kt\u00f3ry uzna\u0142 suwerenn\u0105 w\u0142adz\u0119 Krzy\u017cak\u00f3w w ziemi che\u0142mi\u0144skiej. Z ziemi che\u0142mi\u0144skiej wyrusza\u0142y wyprawy krzy\u017cowe nakierowane na podbicie obszar\u00f3w zamieszka\u0142ych przez poga\u0144skie plemiona Prus\u00f3w. G\u0142\u00f3wnymi miastami ziemi che\u0142mi\u0144skiej by\u0142y Che\u0142mno i Toru\u0144.<\/p>\n\n\n\n

Toru\u0144<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Toru\u0144 powsta\u0142 z po\u0142\u0105czenia kilku osad: Stary Toru\u0144 by\u0142 ulokowany w okolicach wsp\u00f3\u0142czesnej wsi Stary Toru\u0144 (10 km na zach\u00f3d od obecnej star\u00f3wki), nad dogodn\u0105 przepraw\u0105 przez Wis\u0142\u0119. W 1236 roku, z powodu cz\u0119stych powodzi nawiedzaj\u0105cych nisko po\u0142o\u017cone tereny, Krzy\u017cacy przenie\u015bli miasto w g\u00f3r\u0119 rzeki, w miejsce jego obecnego po\u0142o\u017cenia. Nowe terytorium Torunia okre\u015bla\u0142 odnowiony przywilej che\u0142mi\u0144ski z 1251 roku, W 1264 roku nadano prawa miejskie drugiej osadzie \u2013 Nowemu Miastu, od wschodu stykaj\u0105cemu si\u0119 ze Starym Miastem. W 1454 roku oba miasta po\u0142\u0105czono, zachowuj\u0105c jednak dziel\u0105ce je mury obronne (st\u0105d dwa rynki: Starego i Nowego Miasta). Toru\u0144 to jeden z najznakomitszych przyk\u0142ad\u00f3w \u015bredniowiecznej architektury mieszcza\u0144skiej w \u015brodkowej Europie, znajduje si\u0119 na li\u015bcie \u015awiatowego Dziedzictwa Kulturowego UNESCO.<\/p>\n\n\n\n

Zamek krzy\u017cacki<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Krzy\u017cacy wznie\u015bli zamek w XIII w. Jest on najwcze\u015bniejszym zamkiem krzy\u017cackim -zbudowano go na planie podkowy (dopiero p\u00f3\u017aniej ustali\u0142 si\u0119 uk\u0142ad typowego zamku konwentualnego w postaci regularnego czworoboku). By\u0142 on siedzib\u0105 komtura. Zamek zosta\u0142 zdobyty i zburzony przez mieszczan toru\u0144skich w 1454 roku po zawi\u0105zaniu Zwi\u0105zku Pruskiego i zwyci\u0119skim powstaniu przeciw zakonowi krzy\u017cackiemu.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Ruiny zamku krzy\u017cackiego by Kasa Fue – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 4.0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\n
\n
\"\"
Brama wjazdowa by Mateuszgdynia – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 4.0<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n
\n
\"\"
Gdanisko by Mateuszgdynia – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 4.0<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

Zamek Dybowski<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Na lewym brzegu Wis\u0142y, naprzeciw Torunia, W\u0142adys\u0142aw Jagie\u0142\u0142o w 1428 r. zbudowa\u0142 zamek (dzi\u015b zwany Dybowskim), przy kt\u00f3rym rozwin\u0119\u0142a si\u0119 osada zwana Nieszaw\u0105. W 1454 roku kr\u00f3l Kazimierz Jagiello\u0144czyk wyda\u0142 tutaj statuty nieszawskie. Od 1456 roku zamek Dybowski by\u0142 siedzib\u0105 starost\u00f3w kr\u00f3lewskich. Po\u0142o\u017cona obok zamku Nieszawa by\u0142a niewygodnym konkurentem w handlu dla Torunia, wi\u0119c na skutek \u017c\u0105dania mieszczan toru\u0144skich w roku 1460 przeniesiono mieszka\u0144c\u00f3w Nieszawy o 30 km w g\u00f3r\u0119 Wis\u0142y, gdzie powsta\u0142o miasto Nieszawa, zwane w\u00f3wczas Now\u0105 Nieszaw\u0105.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Brama wjazdowa zamku Dybowskiego by Pko – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 4.0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Ratusz Staromiejski<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Ratusz jest g\u0142\u00f3wn\u0105 budowl\u0105 \u015bwieck\u0105 toru\u0144skiego Starego Miasta. Budynek w stylu gotyckim powsta\u0142 etapami w ci\u0105gu XIII i XIV w.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Ratusz Staromiejski by Piotr Ko\u017curno – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 4.0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Wie\u017ca ratusza by Pko – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 3.0<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n
\"\"
Pomnik Miko\u0142aja Kopernika na tle ratusza<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n
\n
\n
\"\"
Ratusz<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n
\n
\"\"
Wie\u017ca ratusza<\/figcaption><\/figure><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

Dw\u00f3r Artusa<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

W 1466 r. w Dworze Artusa, podpisano II pok\u00f3j toru\u0144ski, ko\u0144cz\u0105cy wojn\u0119 trzynastoletni\u0105 (1454-1466) pomi\u0119dzy Polsk\u0105 a Krzy\u017cakami. Na mocy pokoju Polska odzyska\u0142a zachodni\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 dotychczasowego pa\u0144stwa krzy\u017cackiego – Pomorze Gda\u0144skie Ziemi\u0119 Che\u0142mi\u0144sk\u0105, \u017bu\u0142awy i Warmi\u0119; a wschodnia cz\u0119\u015b\u0107 (Prusy Ksi\u0105\u017c\u0119ce) sta\u0142a si\u0119 lennem Polski. Obecny budynek jest ju\u017c trzeci\u0105 przebudow\u0105, pochodz\u0105c\u0105 z ko\u0144ca XIX w.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Dw\u00f3r Artusa<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Rynek Starego Miasta<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

\"\"
Rynek Staromiejski – kamieniczki by Wikimedia, CC BY-SA 3.0<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Dom Kopernika<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

W kamienicy na Starym Mie\u015bcie w 1473 roku przyszed\u0142 na \u015bwiat astronom \u2013 Miko\u0142aj Kopernik. Obecnie mie\u015bci si\u0119 tutaj Muzeum Miko\u0142aja Kopernika. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Miko\u0142aj Kopernik – epitafium z bazyliki archikatedralnej<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n
\"\"
Dom Kopernika by Stephen McCluskey – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 2.5,<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Bazylika Archikatedralna<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Bazylika archikatedralna \u015bw. Jana Chrzciciela i \u015bw. Jana Ewangelisty w Toruniu to gotycki, ceglany ko\u015bci\u00f3\u0142, dawna fara toru\u0144skiego Starego Miasta, pochodz\u0105cy z XIV w.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Bazylika by Wies\u0142aw Gwizdalski – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 3.0 pl<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Wn\u0119trze bazyliki by Ludwig Schneider \/ Wikimedia. – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 3.0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Na wie\u017cy bazyliki znajduje si\u0119 najwi\u0119kszy w Polsce dzwon ko\u015bcielny – Tuba Dei (jeden z najwi\u0119kszych dzwon\u00f3w ko\u0142ysanych w Europie). <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Dzwon Tuba Dei by Ludwig Schneider \/ Wikimedia. – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 3.0<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Ko\u015bci\u00f3\u0142 Wniebowzi\u0119cia Naj\u015bwi\u0119tszej Marii Panny<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Ko\u015bci\u00f3\u0142 Wniebowzi\u0119cia Naj\u015bwi\u0119tszej Marii Panny zosta\u0142 zbudowany w XIV w. z przebudowy wcze\u015bniejszego XIII wiecznego. Ko\u015bci\u00f3\u0142 by\u0142  pierwotnie franciszka\u0144ski, w latach 1557-1724 w r\u0119kach protestant\u00f3w, w latach 1724-1821 bernardyn\u00f3w, od 1830 roku zosta\u0142 katolickim ko\u015bcio\u0142em parafialnym. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Ko\u015bci\u00f3\u0142 Wniebowzi\u0119cia Naj\u015bwi\u0119tszej Marii Panny by DerHexer – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 3.0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Wn\u0119trze ko\u015bcio\u0142a by Pko – Praca w\u0142asna, GFDL<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Mury obronne<\/u><\/em><\/strong> <\/p>\n\n\n\n

Stare Miasto by\u0142o otoczone murami obronnymi. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Brama Mostowa<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Krzywa wie\u017ca<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Rynek Nowomiejski<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Centrum Rynku od pocz\u0105tku XIV wieku zajmowa\u0142 Ratusz Nowomiejski. Po po\u0142\u0105czeniu Starego Miasta z Nowym Miastem w 1454 roku, budynek sta\u0142 si\u0119 magazynem. W 1668 roku zosta\u0142 przeznaczony na \u015bwi\u0105tyni\u0119 lutera\u0144sk\u0105 pod wezwaniem \u015bw. Tr\u00f3jcy. W XIX w. przebudowano budynek w stylu neoroma\u0144skim. S\u0142u\u017cy\u0142 on ewangelikom do 1918 roku, nast\u0119pnie od 1927 do 1939 roku pe\u0142ni\u0142 funkcj\u0119 cerkwi prawos\u0142awnej parafii toru\u0144skiej.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Dawny zb\u00f3r ewangelicki na Rynku Nowomiejskim by DerHexer – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 3.0<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

We wschodnim naro\u017cniku Rynku Nowomiejskiego mie\u015bci si\u0119 dawna fara Nowego Miasta, czyli Ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015awi\u0119tych Aposto\u0142\u00f3w Jakuba i Filipa wzniesiona w XIV- XV wieku. Od 1557 r. ko\u015bci\u00f3\u0142 s\u0142u\u017cy\u0142 nowomiejskim ewangelikom, a w 1667 roku zosta\u0142 przej\u0119ty przez benedyktynki (do 1833 roku).<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015bw. Jakuba byPko – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 4.0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015bw. Jakuba by Ola Zaparucha – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 3.0 pl<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n
\"\"
Ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015bw. Jakuba by Ola Zaparucha – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 3.0 pl<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n
\"\"
Wn\u0119trze \u015bwi\u0105tyni by Ludwig Schneider \/ Wikimedia. – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 3.0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Czasy pruskie i niemieckie<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Pomimo zagarni\u0119ciu ca\u0142ego Pomorza podczas I rozbioru Rzeczypospolitej w 1772 r., Toru\u0144 zosta\u0142 przy Polsce i zosta\u0142 w\u0142\u0105czony do Prus dopiero podczas II rozbioru (1793 r.). Na mocy postanowie\u0144 kongresu wiede\u0144skiego Toru\u0144 przypisano do Prus (1815\u20131920). S\u0105 to czasy silnej germanizacji. \u015awiadectwem tych czas\u00f3w s\u0105 ko\u015bcio\u0142y ewangelickie. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015bw. Szczepana w Toruniu by Pko – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 4.0<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Neogotycki ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015bw. Katarzyny w Toruniu by\u0142 do 1920 roku by\u0142 ewangelickim ko\u015bcio\u0142em garnizonowym Armii Pruskiej.<\/p>\n\n\n\n

\n
\n
\"\"
ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015bw. Katarzyny by Tomek Grudzi\u0144ski – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 3.0 pl<\/figcaption><\/figure><\/div>\n<\/div>\n\n\n\n
\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

Toru\u0144 przekszta\u0142cono w XIX w. w twierdz\u0119 buduj\u0105c 17 fort\u00f3w pier\u015bcieniowych. Fortyfikacje toru\u0144skie tworz\u0105 unikatowy system na skal\u0119 europejsk\u0105.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Fort I Twierdzy Toru\u0144 by Micha\u0142 Madajewski – panoramio, CC BY-SA 3.0<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Czasy wsp\u00f3\u0142czesne<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Toru\u0144 od 1920 r. powr\u00f3ci\u0142 do Polski. \u0141\u0105czny czas przynale\u017cno\u015bci do Polski dla Torunia wynosi 682 lata. Teren po drugiej stronie Wis\u0142y (dworzec kolejowy) przynale\u017ca\u0142 do Polski przez 920 lat.<\/p>\n\n\n\n

Jednym z najbardziej wsp\u00f3\u0142czesnych obiekt\u00f3w sakralnych Torunia jest ko\u015bci\u00f3\u0142 Naj\u015bwi\u0119tszej Maryi Panny Gwiazdy Nowej Ewangelizacji i \u015bw. Jana Paw\u0142a II\u2013 \u015bwi\u0105tynia katolicka w jurysdykcji zgromadzenia redemptoryst\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Ko\u015bci\u00f3\u0142 Naj\u015bwi\u0119tszej Maryi Panny Gwiazdy Nowej Ewangelizacji i \u015bw. Jana Paw\u0142a II<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\n
\n
\"\"
Wn\u0119trze ko\u015bcio\u0142a NMP Gwiazdy Nowej Ewangelizacji <\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n
\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

Kuchnia regionalna<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

W 1763 r. rodzina Wees\u00f3w  utworzy\u0142a jedno z najbardziej znanych przedsi\u0119biorstw piernikarskich na \u015bwiecie, kt\u00f3rego tradycje s\u0105 kontynuowane do dzisiaj w Fabryce Cukierniczej Kopernik S.A. W dawnej fabryce powsta\u0142o Muzeum Piernika.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Muzeum Toru\u0144skiego Piernika by Mateuszgdynia – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 4.0<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Krzy\u017cacy na ziemi che\u0142mi\u0144skiej W 1226 r. ksi\u0105\u017c\u0119 Konrad I Mazowiecki zaprosi\u0142 Krzy\u017cak\u00f3w i nada\u0142 zakonowi ziemi\u0119 che\u0142mi\u0144sk\u0105. Krzy\u017cacy na podstawie sfa\u0142szowanego dokumentu, tzw. falsyfikatu kruszwickiego, z 1230 roku (rzekomo nadaj\u0105cego im ziemi\u0119 che\u0142mi\u0144sk\u0105 w wieczyste posiadanie, a nie w dzier\u017caw\u0119), uzyskali w 1234 r. bull\u0119 papie\u017ca Grzegorza IX, kt\u00f3ry uzna\u0142 suwerenn\u0105 w\u0142adz\u0119 Krzy\u017cak\u00f3w w…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":2085,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[65,4],"tags":[97,51],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/smakipolski.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1427"}],"collection":[{"href":"https:\/\/smakipolski.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/smakipolski.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/smakipolski.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/smakipolski.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1427"}],"version-history":[{"count":12,"href":"https:\/\/smakipolski.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1427\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2113,"href":"https:\/\/smakipolski.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1427\/revisions\/2113"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/smakipolski.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/2085"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/smakipolski.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1427"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/smakipolski.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1427"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/smakipolski.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1427"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}