{"id":1468,"date":"2021-06-19T13:17:58","date_gmt":"2021-06-19T13:17:58","guid":{"rendered":"http:\/\/smakipolski.pl\/?p=1468"},"modified":"2022-09-17T10:34:50","modified_gmt":"2022-09-17T10:34:50","slug":"odkrywamy-pomezanie-szymbark-ilawa","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/smakipolski.pl\/?p=1468","title":{"rendered":"Odkrywamy Pomezani\u0119: Szymbark, I\u0142awa"},"content":{"rendered":"\n

Zakon krzy\u017cacki<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Krzy\u017cacy pojawili si\u0119 na ziemi che\u0142mi\u0144skiej w 1226 r. Zaprosi\u0142 ich ksi\u0105\u017c\u0119 Konrad I Mazowiecki. Krzy\u017cacy podbili Pomezani\u0119 i Pogezani\u0119 (tereny na prawym brzegu Wis\u0142y zamieszka\u0142e przez plemiona pruskie Pomezan\u00f3w i Pogezan\u00f3w) i dotarli do Zalewu Wi\u015blanego, gdzie za\u0142o\u017cyli miasto Elbl\u0105g. Prusowie na kr\u00f3tko odzyskali niepodleg\u0142o\u015b\u0107 podczas I powstania pruskiego (1242 r.). Krzy\u017cacy po kilku latach krwawych walk zdo\u0142ali ponownie opanowa\u0107 kraj (bitwa pod Dzierzgoniem w 1248 r.). Krzy\u017cacy na podbitych terenach budowali wielkie ceglane zamki i ko\u015bcio\u0142y. Na mocy decyzji papie\u017ca Innocentego IV w kraju podbijanym przez zakon krzy\u017cacki w ka\u017cdej diecezji 1\/3 ziemi nale\u017ce\u0107 mia\u0142a do odno\u015bnego biskupa jako jego dominium (reszta do komtur\u00f3w). W nowo utworzonej diecezji pomeza\u0144skiej wydzielono obszar pomi\u0119dzy Kwidzynem a I\u0142aw\u0105, kt\u00f3ry sta\u0142 si\u0119 dominium biskupim podlegaj\u0105cym kapitule pomeza\u0144skiej ze stolic\u0105 w Kwidzynie.<\/p>\n\n\n\n

Zamek kapitu\u0142y pomeza\u0144skiej w Szymbarku<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Zamek w Szymbarku nie jest zamkiem krzy\u017cackim, tylko biskupim. Budow\u0119 zamku rozpocz\u0119to w po\u0142owie XIV wieku. Po sekularyzacji Prus w latach 1520\u20131526 zamek by\u0142 we w\u0142adaniu Stanis\u0142awa Kostki starosty kr\u00f3lewskiego Zygmunta I. Stanis\u0142aw Kostka odsprzeda\u0142, w 1529 roku, swoje prawa posiadania zamku w Szymbarku Georgowi von Polentz. Od 1699 nale\u017ca\u0142 do rodu Finck von Finckenstein\u00f3w. W 1946 zosta\u0142 spalony przez Armi\u0119 Czerwon\u0105. W ostatnich latach cz\u0119\u015bciowo go odbudowano.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Zamek kapitulny w Szymbarku<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Zamek w Szymbarku<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Zamek w Szymbarku<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Cz\u0119\u015b\u0107 mieszkalna<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\n
\n
\"\"
Brama wjazdowa, most nad fos\u0105<\/figcaption><\/figure><\/div>\n<\/div>\n\n\n\n
\n
\"\"
Baszta<\/figcaption><\/figure><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

Pomezania – Prusy G\u00f3rne – Powi\u015ble<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Teren Pomezanii by\u0142 w r\u0119kach krzy\u017cackich a\u017c do ho\u0142du pruskiego. Na podstawie traktatu krakowskiego z 1525 r., zawartego mi\u0119dzy Zygmuntem I Starym, a jego siostrze\u0144cem Albrechtem Hohenzollernem nast\u0105pi\u0142a sekularyzacja pa\u0144stwa krzy\u017cackiego. Ostatni wielki mistrz krzy\u017cacki Albrecht Hohenzollern z\u0142o\u017cy\u0142 ho\u0142d kr\u00f3lowi Polski i sta\u0142 si\u0119 pierwszym \u015bwieckim ksi\u0119ciem Prus.<\/p>\n\n\n\n

Rejon Kwidzyna i I\u0142awy wszed\u0142 w sk\u0142ad Prus Ksi\u0105\u017c\u0119cych jako Prusy G\u00f3rne, podlegaj\u0105cych ksi\u0119ciu Hohenzollern. W G\u00f3rnych Prusach, na po\u0142udnie od I\u0142awy -Ostr\u00f3dy dominowa\u0142 j\u0119zyk polski, a na p\u00f3\u0142noc – niemiecki Decyzj\u0105 ksi\u0119cia wprowadzono jako obowi\u0105zuj\u0105cy protestantyzm oraz zastosowanie j\u0119zyka niemieckiego w ko\u015bcio\u0142ach. Prusy G\u00f3rne do roku 1657 pozostawa\u0142y lennem Kr\u00f3lestwa Polskiego. W 1701 r. ksi\u0105\u017c\u0119 Fryderyk I uzyska\u0142 tytu\u0142 kr\u00f3la w Prusach i powsta\u0142o Kr\u00f3lestwo Prus. W 1920 I\u0142awa w wyniku plebiscytu zosta\u0142a po stronie niemieckiej (by\u0142a miastem granicznym (s\u0105siednia Lubawa by\u0142a ju\u017c w Polsce). Po\u0142udniowe Mazury nale\u017c\u0105 do Polski 75 lat, a doliczaj\u0105c czasy lenna 1466-1657 to \u0142\u0105cznie 266 lat. Czas pa\u0144stwa krzy\u017cackiego to 464 lata, a czas pozostawania pod panowaniem pruskim i niemieckim to 244 lata.<\/p>\n\n\n\n

Andrzej stwierdzi\u0142, \u017ce s\u0105 problemy z nazwaniem krainy rozpo\u015bcieraj\u0105cej si\u0119 pomi\u0119dzy I\u0142aw\u0105, Ostr\u00f3d\u0105, Mor\u0105giem I Pas\u0142\u0119kiem. Tereny te nie s\u0105 Mazurami (cho\u0107 tak si\u0119 cz\u0119sto u\u017cywa), gdy\u017c Mazury to tereny G\u00f3rnych Prus zamieszka\u0142e przez Mazur\u00f3w, czyli polskoj\u0119zycznych potomk\u00f3w osadnik\u00f3w z Mazowsza (wyznania protestanckiego). Na naszym terenie dominowa\u0142 j\u0119zyk niemiecki. Niekt\u00f3rzy stosuj\u0105 dla tego regionu nazw\u0119 Powi\u015ble. Mo\u017ce warto przywr\u00f3ci\u0107 nazw\u0119 staroprusk\u0105 \u2013 Pomezania?<\/p>\n\n\n\n

Ko\u015bci\u00f3\u0142 pw. Przemienienia Pa\u0144skiego w I\u0142awie<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Ko\u015bci\u00f3\u0142 pw. Przemienienia Pa\u0144skiego w I\u0142awie zosta\u0142 zbudowany w 1325 r. w stylu gotyckim. Renesansowa wie\u017ca pochodzi z 1550 r. W I\u0142awie nie by\u0142o zamku. Ko\u015bci\u00f3\u0142 by\u0142 najbardziej reprezentacyjnym budynkiem w mie\u015bcie, g\u00f3ruj\u0105cym nad osad\u0105 i okolic\u0105.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Ko\u015bci\u00f3\u0142 pw. Przemienienia Pa\u0144skiego by Marcin n\u00ae \u263c – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 2.5<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n
\n
\n
\"\"
Ko\u015bci\u00f3\u0142 pw. Przemienienia Pa\u0144skiego by Marcin n\u00ae \u263c – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 2.5<\/figcaption><\/figure><\/div>\n<\/div>\n\n\n\n
\n
\"\"
O\u0142tarz g\u0142\u00f3wny by MARCIN N, praca w\u0142asna, CC BY-SA 3.0,<\/figcaption><\/figure><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

W wyniku dzia\u0142a\u0144 wojennych w 1945 r. miasto zosta\u0142o w znacznym stopniu zniszczone. Po wej\u015bciu do miasta Rosjan I\u0142awa by\u0142a dalej niszczona, a pozosta\u0142e maszyny i inne mienie wywo\u017cone do Zwi\u0105zku Radzieckiego.<\/p>\n\n\n\n

Ratusz w I\u0142awie<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Neobarokowy ratusz miejski powsta\u0142 w 1912 r.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Ratusz by Dawid Galus – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 3.0 pl<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Ko\u015bci\u00f3\u0142 Matki Bo\u017cej Kr\u00f3lowej \u015awiata<\/u><\/em><\/strong> w Kisielicach<\/strong><\/u><\/em><\/p>\n\n\n\n

Ko\u015bci\u00f3\u0142 w Kisielicach to jednonawowa \u015bwi\u0105tynia gotycka wzniesiona w XIV wieku. W XIX wieku zosta\u0142a dobudowana wie\u017ca. Od czasu reformacji do 1954 roku by\u0142 to ko\u015bci\u00f3\u0142 ewangelicki.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Ko\u015bci\u00f3\u0142 w Kisielicach<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Ko\u015bci\u00f3\u0142 Matki Bo\u017cej Kr\u00f3lowej \u015awiata w Kisielicach<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Kuchnia regionalna<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

W I\u0142awie wypada wpa\u015b\u0107 do G\u0119siej Chaty. Zgodnie z nazw\u0105 g\u0142\u00f3wnym profilem s\u0105 dania z g\u0119siny. Zaczynamy od czarniny lub roso\u0142u z g\u0119si. Na g\u0142\u00f3wne danie mamy super pierogi z g\u0119sin\u0105 lub pier\u015b z g\u0119si. Z innych potraw warto spr\u00f3bowa\u0107 faszerowan\u0105 pier\u015b z kaczki, sandacza z sosem grzybowym lub gulasz.<\/p>\n\n\n\n

Praktyczne informacje<\/u><\/em><\/strong><\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

  • G\u0119sia Chata, Stefana Wyszy\u0144skiego 31, I\u0142awa<\/li><\/ul>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    Zakon krzy\u017cacki Krzy\u017cacy pojawili si\u0119 na ziemi che\u0142mi\u0144skiej w 1226 r. Zaprosi\u0142 ich ksi\u0105\u017c\u0119 Konrad I Mazowiecki. Krzy\u017cacy podbili Pomezani\u0119 i Pogezani\u0119 (tereny na prawym brzegu Wis\u0142y zamieszka\u0142e przez plemiona pruskie Pomezan\u00f3w i Pogezan\u00f3w) i dotarli do Zalewu Wi\u015blanego, gdzie za\u0142o\u017cyli miasto Elbl\u0105g. Prusowie na kr\u00f3tko odzyskali niepodleg\u0142o\u015b\u0107 podczas I powstania pruskiego (1242 r.). Krzy\u017cacy…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1804,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[66,4],"tags":[97,138,51],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/smakipolski.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1468"}],"collection":[{"href":"https:\/\/smakipolski.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/smakipolski.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/smakipolski.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/smakipolski.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1468"}],"version-history":[{"count":12,"href":"https:\/\/smakipolski.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1468\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1823,"href":"https:\/\/smakipolski.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1468\/revisions\/1823"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/smakipolski.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/1804"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/smakipolski.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1468"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/smakipolski.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1468"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/smakipolski.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1468"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}