{"id":1695,"date":"2021-06-27T06:41:35","date_gmt":"2021-06-27T06:41:35","guid":{"rendered":"http:\/\/smakipolski.pl\/?p=1695"},"modified":"2022-09-17T10:34:49","modified_gmt":"2022-09-17T10:34:49","slug":"szlakiem-warminskich-kosciolow-gotyckich-bisztynek-jeziorany","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/smakipolski.pl\/?p=1695","title":{"rendered":"Szlakiem warmi\u0144skich ko\u015bcio\u0142\u00f3w gotyckich: Bisztynek – Jeziorany"},"content":{"rendered":"\n

Szczypta historii<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Krzy\u017cacy osiedleni na ziemi che\u0142mi\u0144skiej (Toru\u0144, Che\u0142mno) w 1239 r. rozpocz\u0119li podb\u00f3j Warmii, czyli terenu zamieszka\u0142ego przez pruskie plemi\u0119 Warm\u00f3w. Na mocy decyzji papie\u017ca Innocentego IV w kraju podbijanym przez zakon krzy\u017cacki w ka\u017cdej diecezji 1\/3 ziemi nale\u017ce\u0107 mia\u0142a do odno\u015bnego biskupa jako jego dominium (reszta do komtur\u00f3w). W nowo utworzonej diecezji warmi\u0144skiej rozci\u0105gaj\u0105cej si\u0119 od Elbl\u0105ga, Olsztyna, Szczytna do E\u0142ku i do Kr\u00f3lewca, wydzielono 1\/3 terenu w postaci nieregularnego tr\u00f3jk\u0105ta w obr\u0119bie Fromborka, Braniewa, Reszla i Olsztyna jako dominium biskupie \u2013 Warmi\u0119. Na wsch\u00f3d od tego terenu rozci\u0105ga\u0142a si\u0119 prawie bezludna dzika puszcza Galindzka, tzw. Wildnis. Katolicka Warmia w 1525 r wesz\u0142a w sk\u0142ad Korony Polskiej. \u0141\u0105cznie Warmia przynale\u017cy do Polski 381 lat (dla por\u00f3wnania Mazury tylko 75 lat).<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Mapa historyczna Warmii (na podstawie „Mapy \u015awi\u0119tej Warmii” z 1755 roku) by Popik – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 3.0<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Ksi\u0119stwo warmi\u0144skie<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Decyzj\u0105 papiesk\u0105 powsta\u0142o autonomiczne pa\u0144stewko ko\u015bcielne istniej\u0105ce w latach 1243\u20131466 w ramach pa\u0144stwa krzy\u017cackiego, a po pokoju toru\u0144skim w latach 1466-1772 w ramach Polski jako ksi\u0119stwo warmi\u0144skie. Warmia by\u0142a podzielona na komornictwa podleg\u0142e biskupom (w Lidzbarku) lub kapitule warmi\u0144skiej (we Fromborku).<\/p>\n\n\n\n

Charakterystyczn\u0105 cech\u0105 Warmii jest silny katolicyzm panuj\u0105cy na tych ziemiach (otaczaj\u0105ce Warmi\u0119 Ksi\u0119stwo Prus by\u0142o protestanckie). Biskupi wybudowali praktycznie w ka\u017cdej wsi ceglany ko\u015bci\u00f3\u0142. Wybrali\u015bmy si\u0119 na wycieczk\u0119 po centralnej cz\u0119\u015bci Warmii us\u0142anej gotyckimi ko\u015bcio\u0142ami, pochodz\u0105cymi g\u0142\u00f3wnie z pocz\u0105tk\u00f3w biskupstwa warmi\u0144skiego z XIV w. Wszystkie zbudowane s\u0105 z ceg\u0142y na kamiennych fundamentach. Maj\u0105 charakterystyczne zdobione blendami (tynkowanymi niszami) schodkowe szczyty z wie\u017cyczkami lub sterczynami. Wysokie wie\u017ce ko\u015bcielne zwykle s\u0105 ceglane i maj\u0105 charakter obronny.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Ko\u015bci\u00f3\u0142 z ko\u0144ca XIV w. w Su\u0142owie z drewnian\u0105 wie\u017c\u0105 by Adam Kliczek, http:\/\/zatrzymujeczas.pl (CC-BY-SA-3.0)<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Charakterystyczn\u0105 cech\u0105 Warmii s\u0105 te\u017c przydro\u017cne kapliczki, rozsiane po ca\u0142ym regionie.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Kapliczka warmi\u0144ska<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Bisztynek<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Bisztynek za\u0142o\u017cony zosta\u0142 w po\u0142. XIV w. Miastu nadano regularny uk\u0142ad z prostok\u0105tnym rynkiem i otoczono murami miejskimi z trzema bramami: Jeziora\u0144sk\u0105, Lidzbarsk\u0105 i Reszelsk\u0105. W okresie nowo\u017cytnym Bisztynek nale\u017ca\u0142 do najlepiej prosperuj\u0105cych miast Warmii, a w niekt\u00f3rych dziedzinach konkurowa\u0142 nawet z Lidzbarkiem. Gotycki ratusz z XVI w. rozbudowano w stylu barokowym. W roku 1796 w Bisztynku powsta\u0142a gmina ewangelicka, kt\u00f3ra wybudowa\u0142a sobie ko\u015bci\u00f3\u0142 w 1888 r. Ofensywa Rosjan zim\u0105 1945 r. spowodowa\u0142a zniszczenia si\u0119gaj\u0105ce 50% historycznej zabudowy, w tym obj\u0119\u0142a najcenniejsze kamienice wok\u00f3\u0142 rynku.<\/p>\n\n\n\n

Ko\u015bci\u00f3\u0142 farny \u015bw. Macieja Aposto\u0142a i Przenajdro\u017cszej Krwi Pana Jezusa<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Ko\u015bci\u00f3\u0142 farny zbudowano w XIV w. \u015awi\u0105tynia zosta\u0142a rozbudowana w XVI – XVII w. i otrzyma\u0142a cechy barokowe. O\u0142tarz g\u0142\u00f3wny jest w stylu rokokowym, a wykonany zosta\u0142 przez Chrystiana Bernarda Schmidta z Reszla. W ko\u015bciele znajduje si\u0119 gotycka rze\u017aba Madonny z Dzieci\u0105tkiem z drugiej po\u0142owy XIV w. Z obraz\u00f3w w ko\u015bciele na uwag\u0119 zas\u0142uguje portret Ignacego Krasickiego oraz dziewi\u0119\u0107 obraz\u00f3w Aposto\u0142\u00f3w. Ozdob\u0105 obej\u015bcia ko\u015bcielnego s\u0105 rze\u017aby postaci (naturalnej wielko\u015bci) dwunastu Aposto\u0142\u00f3w ustawione na otaczaj\u0105cym ko\u015bci\u00f3\u0142 murze.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Ko\u015bci\u00f3\u0142 farny \u015bw. Macieja<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Wed\u0142ug zapis\u00f3w \u201eKroniki Lidzbarskiej\u201dw ko\u015bciele w Bisztynku mia\u0142o miejsce cudowne wydarzenie eucharystyczne. W czasie mszy \u015bwi\u0119tej, podczas podniesienia, z hostii spad\u0142y na o\u0142tarz krople krwi Pana Jezusa. \u015awiadkiem tego wydarzenia by\u0142 biskup warmi\u0144ski Henryk Sorbom. Cud przyczyni\u0142 si\u0119 do rozwoju ruchu pielgrzymkowego.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Boczny o\u0142tarz z krzy\u017cem, nazwany \u201ePrzenajdro\u017cszej Krwi Pana Jezusa\u201d<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Wn\u0119trze ko\u015bcio\u0142a<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n
\"\"
Organy<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Charakterystycznym rysem ko\u015bcio\u0142\u00f3w warmi\u0144skich jest stosowanie j\u0119zyka \u0142aci\u0144skiego w dokumentach, zabytkowych tablicach nagrobnych i wystroju \u015bwi\u0105ty\u0144 (na s\u0105siednich Mazurach przewa\u017ca\u0142 j\u0119zyk niemiecki).<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Inskrypcje dotycz\u0105ce konsekracji \u015bwi\u0105tyni z 1748 r. dokonanej po przebudowie przez biskupa Adama Stanis\u0142awa Grabowskiego (w j\u0119zyku \u0142aci\u0144skim)<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Brama Lidzbarska<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Brama Lidzbarska jest jedyn\u0105 zachowan\u0105 bram\u0105 miejsk\u0105 w Bisztynku. Wybudowana zosta\u0142a w XV-XVI w. Brama w XVIII w. zosta\u0142a obni\u017cona i przebudowana w stylu barokowym.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Brama Lidzbarska<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Ko\u015bci\u00f3\u0142 ewangelicki<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Ostatnio odbudowano zniszczony w czasach powojennych ko\u015bci\u00f3\u0142 ewangelicki pochodz\u0105cy z II po\u0142. XIX w.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Ko\u015bci\u00f3\u0142 ewangelicki by Gliwi – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 3.0 pl<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Diabelski Kamie\u0144<\/u><\/em><\/strong><\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

G\u0142az narzutowy o obwodzie 28 m, tak zwany \u201eDiabelski Kamie\u0144” jest najwi\u0119kszym g\u0142azem narzutowym na Warmii. Od g\u0142azu wywodzi si\u0119 niemiecka nazwa miasta Bisztynek: Bischofstein \u2013 „Biskupi Kamie\u0144”.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Diabelski Kamie\u0144<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Diabelski Kamie\u0144<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015awi\u0119tych Aposto\u0142\u00f3w Piotra i Paw\u0142a<\/u><\/em><\/strong> w Kiwitach<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Gotycki ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015awi\u0119tych Piotra i Paw\u0142a zosta\u0142 zbudowany w ko\u0144cu XIV w., natomiast wie\u017ca powsta\u0142a na pocz\u0105tku XV w. Pochowany jest tu biskup warmi\u0144ski Jan Wilde. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Ko\u015bci\u00f3\u0142 w Kiwitach by Ludwig Schneider \/ Wikimedia. – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 3.0<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n
\"\"
Ko\u015bci\u00f3\u0142 w Kiwitach<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015bw. Antoniego Opata w Woz\u0142awkach<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Gotycki ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015bw. Antoniego Opata wybudowany zosta\u0142 w XIV w., a wie\u017ca w II po\u0142. XV wieku. O\u0142tarz g\u0142\u00f3wny w ko\u015bciele pochodzi z 1726 z warsztatu Krzysztofa Peuckera z Reszla. Kaplica \u015bw. Brunona zdobiona jest polichromiami Meyera.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Ko\u015bci\u00f3\u0142 w Woz\u0142awkach<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n
\"\"
Ko\u015bci\u00f3\u0142 i kaplica \u015bw. Brunona<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n
\"\"
Wn\u0119trze ko\u015bcio\u0142a by M. Domino, NID, CC BY-SA-NC<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015bw. Jana Chrzciciela w T\u0142okowie<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Gotycki ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015bw. Jana Chrzciciela zosta\u0142 wybudowany pod koniec XIV w. O\u0142tarz g\u0142\u00f3wny pochodzi z pocz\u0105tku XVIII w. Znajduje si\u0119 w nim obraz \u015bw. Jana Chrzciciela, ufundowany przez rodzin\u0119 Stanis\u0142awskich. Przy ko\u015bciele ocala\u0142a te\u017c drewniana wie\u017ca dostawiona w XVIII w.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015bw. Jana Chrzciciela w T\u0142okowie by Adam Kliczek \/ Wikipedia, CC BY-SA 3.0<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n
\"\"
Ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015bw. Jana Chrzciciela w T\u0142okowie<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015bw. Jana Chrzciciela w T\u0142okowie<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015bw. Rocha w T\u0142okowie<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Legenda m\u00f3wi o znalezieniu w lesie w 1652 r. puszki z Naj\u015bwi\u0119tszym Sakramentem. Wybudowano tu najpierw kaplic\u0119, a p\u00f3\u017aniej barokowy ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015bw. Rocha. \u015awi\u0105tynia zosta\u0142a konsekrowana przez biskupa Ignacego Krasickiego w 1790 r. Ko\u015bci\u00f3\u0142 sta\u0142 si\u0119 miejscem pielgrzymkowym.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015bw. Rocha by Marta Szymaniuk, NID, CC BY-SA-NC<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n
\"\"
Ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015bw. Rocha by Marta Szymaniuk, NID, CC BY-SA-NC<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015bw. Bart\u0142omieja w Jezioranach<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Gotycki ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015bw. Bart\u0142omieja zbudowano pod koniec XIV w. w formie tr\u00f3jnawowej hali. Na bramie umieszczono cenn\u0105 ko\u0142atk\u0119 \u2013 jeden z rzadkich okaz\u00f3w sztuki odlewniczej. Wyposa\u017cenie ko\u015bcio\u0142a jest w wi\u0119kszo\u015bci barokowe. O\u0142tarz g\u0142\u00f3wny z warsztatu Jana Chryzostoma Schmidta z Reszla pochodzi z XVIII w.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Fragment rynku i ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015bw. Bart\u0142omieja by ZeroJeden – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 3.0 pl<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n
\"\"
Ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015bw. Bart\u0142omieja<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n
\"\"
Ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015bw. Bart\u0142omieja w Jezioranach<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Kuchnia regionalna<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Na dania kuchni regionalnej warto wpa\u015b\u0107 do restauracji Retro w Jezioranach. Na przystawk\u0119 spr\u00f3bujmy podp\u0142omyki z oliw\u0105. Oferowane s\u0105 tu \u015bwietne zupy, np. ch\u0142odnik, ros\u00f3\u0142 oraz s\u0142ynne warmi\u0144skie kartacze i pierogi.<\/p>\n\n\n\n

Praktyczne informacje<\/u><\/em><\/strong><\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

  • Restauracja Retro, Kolejowa 12A, Jeziorany<\/li><\/ul>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    Szczypta historii Krzy\u017cacy osiedleni na ziemi che\u0142mi\u0144skiej (Toru\u0144, Che\u0142mno) w 1239 r. rozpocz\u0119li podb\u00f3j Warmii, czyli terenu zamieszka\u0142ego przez pruskie plemi\u0119 Warm\u00f3w. Na mocy decyzji papie\u017ca Innocentego IV w kraju podbijanym przez zakon krzy\u017cacki w ka\u017cdej diecezji 1\/3 ziemi nale\u017ce\u0107 mia\u0142a do odno\u015bnego biskupa jako jego dominium (reszta do komtur\u00f3w). W nowo utworzonej diecezji warmi\u0144skiej…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1709,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[66,4],"tags":[138],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/smakipolski.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1695"}],"collection":[{"href":"https:\/\/smakipolski.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/smakipolski.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/smakipolski.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/smakipolski.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1695"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/smakipolski.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1695\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2453,"href":"https:\/\/smakipolski.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1695\/revisions\/2453"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/smakipolski.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/1709"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/smakipolski.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1695"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/smakipolski.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1695"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/smakipolski.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1695"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}