{"id":2246,"date":"2021-07-07T05:27:42","date_gmt":"2021-07-07T05:27:42","guid":{"rendered":"http:\/\/smakipolski.pl\/?p=2246"},"modified":"2022-09-17T10:34:49","modified_gmt":"2022-09-17T10:34:49","slug":"braniewo-pierwsza-stolica-warmii-centrum-kontrreformacji-dla-prus-i-skandynawii","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/smakipolski.pl\/?p=2246","title":{"rendered":"Braniewo – pierwsza stolica Warmii, centrum kontrreformacji dla Prus i Skandynawii"},"content":{"rendered":"\n

Braniewo \u2013 pierwsze miasto i stolica Warmii<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Krzy\u017cacy, sprowadzeni na ziemi\u0119 che\u0142mi\u0144sk\u0105 (Toru\u0144, Che\u0142mno) przez Konrada I Mazowieckiego zacz\u0119li podb\u00f3j poga\u0144skich Prus od dotarcia w roku 1237 do Zalewu Wi\u015blanego i za\u0142o\u017cenia miasta Elbl\u0105g. W 1239 r. nast\u0105pi\u0142 krzy\u017cacki podb\u00f3j Warmii, czyli terenu zamieszka\u0142ego przez pruskie plemi\u0119 Warm\u00f3w. Wielkie znaczenie w ekspansji mia\u0142 gr\u00f3d z drewnianym zamkiem za\u0142o\u017cony przy uj\u015bciu Pas\u0142\u0119ki do Zalewu Wi\u015blanego. Na wysoko\u015bci Braniewa znajdowa\u0142a si\u0119 tzw. G\u0142\u0119bia Ba\u0142gijska – naturalne przej\u015bcie przez Mierzej\u0119 Wi\u015blan\u0105, co skraca\u0142o drog\u0119 na Ba\u0142tyk. Prusowie dwukrotnie niszczyli gr\u00f3d podczas I powstania pruskiego\u00a0 (1242-48) i II powstania pruskiego (1260-1274). Murowany zamek biskupi wzniesiono w 1273 r. Wok\u00f3\u0142 zamku powsta\u0142o miasto Brunsberg (ze spolszczon\u0105 nazw\u0105 Brunsberga, a od 1945 r. Braniewo).<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Plemiona pruskie by I, Renata3, CC BY-SA 3.0<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Ksi\u0119stwo warmi\u0144skie<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Na mocy decyzji papie\u017ca Innocentego IV w kraju podbijanym przez zakon krzy\u017cacki w ka\u017cdej diecezji 1\/3 ziemi nale\u017ce\u0107 mia\u0142a do odno\u015bnego biskupa jako jego dominium (reszta do komtur\u00f3w). W nowo utworzonej diecezji warmi\u0144skiej wydzielono 1\/3 terenu w postaci nieregularnego tr\u00f3jk\u0105ta w obr\u0119bie Fromborka, Braniewa, Lidzbarka i Olsztyna jako dominium biskupie. W ten spos\u00f3b powsta\u0142o autonomiczne pa\u0144stewko ko\u015bcielne istniej\u0105ce w latach 1243\u20131466 w ramach pa\u0144stwa krzy\u017cackiego, a po pokoju toru\u0144skim w latach 1466-1772 w ramach Korony Polskiej jako ksi\u0119stwo warmi\u0144skie.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Mapa Warmii by Popik – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 3.0. Czerwona przerywana linia okre\u015bla zasi\u0119g j\u0119zyka polskiego \u2013 od XIX w. u\u017cywano dla tych teren\u00f3w nazwy \u201eMasuren\u201d. <\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Braniewo jest najstarszym miastem na Warmii. By\u0142o te\u017c pierwsz\u0105 siedzib\u0105 biskup\u00f3w warmi\u0144skich i siedzib\u0105 katedry diecezjalnej oraz funkcjonuj\u0105cej przy katedrze kapitu\u0142y warmi\u0144skiej, mo\u017cna je zatem uzna\u0107 za pierwsz\u0105 stolic\u0119 Warmii. W 1278 roku po zniszczeniach pruskich przeniesiono stolic\u0119 biskupstwa \u2013 katedr\u0119 i kapitu\u0142\u0119 \u2013 do Fromborka. Natomiast w 1340 roku przeniesiono z Braniewa r\u00f3wnie\u017c siedzib\u0119 biskup\u00f3w, pocz\u0105tkowo na kr\u00f3tko do Ornety, a w 1350 roku do Lidzbarka Warmi\u0144skiego. W Braniewie pozosta\u0142o jedynie komornictwo biskupie. Braniewo rozwija\u0142o si\u0119 jednak jako wa\u017cny o\u015brodek handlowy oraz jedyny warmi\u0144ski port morski (dopiero pod koniec XVIII w. zdegradowany przez port w Pi\u0142awie). Braniewo od 1358 roku by\u0142o cz\u0142onkiem Hanzy, co zapewnia\u0142o mu kupieck\u0105 autonomi\u0119 w granicach warmi\u0144skiego dominium biskupiego. Tereny wok\u00f3\u0142 Braniewa (Warmia) przynale\u017c\u0105 do Polski przez 381 lat.<\/p>\n\n\n\n

Pozosta\u0142o\u015bci po zamku biskupim<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Zamek biskupi w Braniewie powsta\u0142 w XIII w. W czasie walk w 1945 r. zamek sp\u0142on\u0105\u0142 i oko\u0142o 1958 r. ruiny zosta\u0142y rozebrane. Ocala\u0142a jedynie wie\u017ca bramna z kaplic\u0105 na pi\u0119trze.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Wie\u017ca zamkowa by \u0141ukasz Niemiec – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 3.0 pl<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Wie\u017ca zamkowa w Braniewie z XIII w. to najstarszy zachowany obiekt murowany na Warmii. Wie\u017c\u0119 ostatnio poddano renowacji. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Wie\u017ca zamkowa by Aleksander Durkiewicz – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 4.0<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Bazylika \u015bw. Katarzyny Aleksandryjskiej w Braniewie<\/u><\/em><\/strong><\/u><\/em><\/p>\n\n\n\n

Pot\u0119\u017cny ko\u015bci\u00f3\u0142 wybudowany zosta\u0142 w miejscu wcze\u015bniejszego, drewnianego ko\u015bcio\u0142a. Prace rozpocz\u0119to w 1343 r. Ko\u015bci\u00f3\u0142 jest zbudowany w uk\u0142adzie halowym. Po 1420 r. dobudowano 63-metrow\u0105 wie\u017c\u0119.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Bazylika w Braniewie by Lestat (Jan Mehlich) – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 2.5<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Bazylika by\u0142a prawie ca\u0142kowicie zniszczona w 1945 r. Ko\u015bci\u00f3\u0142 odbudowano, ale przestronne wn\u0119trze bazyliki jest puste, a wyposa\u017cenie niemal zupe\u0142nie nowoczesne. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Wn\u0119trze bazyliki by Polimerek – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 3.0<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Wie\u017ca M\u0142yna Kieratowego<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

XIV-wieczna baszta w po\u0142udniowo-zachodnim naro\u017cu dawnego Starego Miasta stanowi element muru obronnego, kt\u00f3ry w \u015bredniowieczu otacza\u0142 miasto.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Baszta by Dawid Galus – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 3.0 pl<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Colegium Hosianum<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Ho\u0142d pruski w 1525 r. spowodowa\u0142, \u017ce wok\u00f3\u0142 katolickiej Warmii przy\u0142\u0105czonej do Polski powsta\u0142o protestanckie Ksi\u0119stwo Pruskie. Od po\u0142owy XVI wieku Braniewo sta\u0142o si\u0119 jednym z g\u0142\u00f3wnych o\u015brodk\u00f3w kontrreformacji w Polsce. Od 1565 r. mia\u0142o tu sw\u0105 siedzib\u0119 pierwsze na ziemiach polskich kolegium jezuickie Colegium Hosianum<\/em> za\u0142o\u017cone przez biskupa warmi\u0144skiego Stanis\u0142awa Hozjusza.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Tablica upami\u0119tniaj\u0105ca Stanis\u0142awa Hozjusza na budynku za\u0142o\u017conego przez kardyna\u0142a w 1565 Collegium Hosianum<\/em> <\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

 Zadaniem Collegium<\/em> mia\u0142o by\u0107 niesienie misji rekatolizacji Skandynawii i Prus. Po sko\u0144czeniu szko\u0142y \u015bredniej alumni zazwyczaj udawali si\u0119 do Wilna, by w jezuickiej Akademii Wile\u0144skiej studiowa\u0107 filozofi\u0119 i teologi\u0119. Dzi\u0119ki dzia\u0142alno\u015bci Collegium<\/em> Braniewo sta\u0142o si\u0119 znacz\u0105cym o\u015brodkiem szkolnictwa i kultury.<\/p>\n\n\n\n

Obok Collegium Hosianum<\/em> w 1578 r. jezuici uruchomili seminarium papieskie (alumnat papieski). Mia\u0142o ono s\u0142u\u017cy\u0107 m\u0142odzie\u017cy z kraj\u00f3w protestanckich, kt\u00f3ra po uko\u0144czeniu Seminarium mia\u0142a wraca\u0107 do swoich kraj\u00f3w i dzia\u0142a\u0107 na rzecz ich rekatolizacji. P\u00f3\u017aniej wielokrotnie (a\u017c do 1738 r.) podejmowano starania (nieudane) o utworzenie uniwersytetu. Od 1586 przy Seminarium istnia\u0142o te\u017c tzw. Kolegium szwedzkie. W 1589 roku powsta\u0142a prywatna oficyna drukarska.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Kolegium jezuickie Hosianum by Aleksander Durkiewicz – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 4.0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Kolegium zosta\u0142o zamkni\u0119te po zaj\u0119ciu Braniewa przez kr\u00f3la szwedzkiego Gustawa Adolfa w 1626 r.. Otworzono je ponownie dopiero w 1637. W 1646 kanonik warmi\u0144ski Maciej Montanus wybudowa\u0142 nowy, obszerny gmach. W 1780, po kasacie jezuit\u00f3w, kolegium zosta\u0142o przekszta\u0142cone przez w\u0142adze pruskie w Gymnasium Academikum. Funkcj\u0119 szko\u0142y \u015bredniej utrzymuje a\u017c do dzisiaj (szko\u0142a zawodowa). Mie\u015bci si\u0119 te\u017c tutaj Muzeum Ziemi Braniewskiej.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Dziedziniec Collegium Hosianum by Jacek Bogdan – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 3.0 pl<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Jan Frey<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Wychowankiem Collegium Hosianum<\/em> by\u0142 rze\u017abiarz Jan Frey pochodz\u0105cy z Braniewa. Sta\u0142 si\u0119 on najwybitniejszym artyst\u0105 warmi\u0144skiego baroku, dzia\u0142aj\u0105cym w latach 1735-1760. Po zniszczeniach spowodowanych przez Szwed\u00f3w w czasie III wojny p\u00f3\u0142nocnej, biskupi warmi\u0144scy nie szcz\u0119dzili funduszy na napraw\u0119 ko\u015bcio\u0142\u00f3w i rozbudow\u0119 barokowego wyposa\u017cenia. Do najwa\u017cniejszych prac Freya nale\u017c\u0105 o\u0142tarze i ambony dla ko\u015bcio\u0142\u00f3w w Braniewie, Ornecie i Kiwitach.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Ambona w ko\u015bciele \u015bw. Krzy\u017ca w Braniewie autorstwa Jana Freya by Jacek Bogdan – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 3.0 pl<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Regina Protmann<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Regina Protmann urodzi\u0142a si\u0119 w 1552 r. w Braniewie w rodzinie mieszcza\u0144skiej. W wieku dziewi\u0119tnastu lat porzuci\u0142a dotychczasowe upodobania i zamieszka\u0142a z dwiema kole\u017cankami u pewnej wdowy, nieopodal ko\u015bcio\u0142a w Braniewie. Da\u0142a tym samym pocz\u0105tek przysz\u0142ej spo\u0142eczno\u015bci zakonnej. 18 marca 1583 zosta\u0142y zatwierdzone kr\u00f3tkie pierwsze regu\u0142y Zgromadzenia Si\u00f3str \u015bw. Katarzyny Aleksandryjskiej Dziewicy i M\u0119czennicy (katarzynek), spisane przez Regin\u0119. Siostry nios\u0142y pomoc ofiarom licznych epidemii, zak\u0142ada\u0142y szko\u0142y dla dziewcz\u0105t, zw\u0142aszcza ubogich, prowadzi\u0142y przedszkola oraz sieroci\u0144ce. Regina Protmann zmar\u0142a pozostawiaj\u0105c po sobie wielkie dziedzictwo. 13 czerwca 1999 roku matka Regina zosta\u0142a beatyfikowana przez papie\u017ca Jana Paw\u0142a II.<\/p>\n\n\n\n

Regina  Protmann  zosta\u0142a pochowana w podziemiach ko\u015bcio\u0142a pw. Naj\u015bwi\u0119tszej Maryi Panny w Braniewie (zarz\u0105dzanego przez ojc\u00f3w jezuit\u00f3w, p\u00f3\u017aniej franciszkan\u00f3w). Doczesne szcz\u0105tki matki Reginy spoczywa\u0142y tam do 1809 r., czyli do czasu rozbi\u00f3rki ko\u015bcio\u0142a. W\u00f3wczas katarzynki przenios\u0142y szcz\u0105tki patronki do ko\u015bcio\u0142a \u015bw. Katarzyny w Braniewie.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Krypta b\u0142. Reginy w podziemiach bazyliki by Braniewiak – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 4.0<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Relikwie b\u0142ogos\u0142awionej znajduj\u0105 si\u0119 obecnie w klasztorze \u201eRegina Coeli\u201d w Braniewie. Klasztor zosta\u0142 wybudowany w latach 1904\u20131906 i pozostaje do dzi\u015b domem prowincjalnym Polskiej Prowincji Zgromadzenia.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Dom Prowincjalny Zgromadzenia Si\u00f3str \u015bw. Katarzyny by Polimerek – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 3.0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Czasy pruskie i niemieckie<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

W czasach wojen szwedzkich miasto, wielokrotnie niszczone i grabione z kosztowno\u015bci, podupad\u0142o. Do ko\u0144ca XVIII w. znajdowa\u0142 si\u0119 tu port handlowy oraz stocznia (do 1905 r.). W 1852 roku otwarto pierwsz\u0105 w Prusach lini\u0119 kolejow\u0105 na odcinku Braniewo-Elbl\u0105g-Kwidzyn.<\/p>\n\n\n\n

W lutym i marcu 1945 roku przed nacieraj\u0105c\u0105 Armi\u0105 Czerwon\u0105 do Braniewa \u015bci\u0105gn\u0119li uciekinierzy z ca\u0142ych Prus Wschodnich. Podczas likwidacji tzw. kot\u0142a braniewskiego \u015bmier\u0107 ponios\u0142y tysi\u0105ce cywili, a Braniewo zosta\u0142o zniszczone w 85%.<\/p>\n\n\n\n

Sanktuarium Podwy\u017cszenia Krzy\u017ca \u015awi\u0119tego.<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Ko\u015bci\u00f3\u0142 pw. Krzy\u017ca \u015awi\u0119tego zosta\u0142 wybudowany przez jezuit\u00f3w w latach 1722\u20131747. Znajduj\u0105cy si\u0119 tu obraz Tronu \u0141aski zosta\u0142 uszkodzony (postrzelony) przez Szwed\u00f3w w 1626 roku. O\u0142tarz g\u0142\u00f3wny i boczne wykonane w reszelskim warsztacie Jana Chrystiana Schmidta. Z kolei ambona wykonana zosta\u0142a przez Jana Freya.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Sanktuarium \u015awi\u0119tego Krzy\u017ca by Martin Poljak, CC BY-SA 3.0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Cerkiew \u015awi\u0119tej Tr\u00f3jcy<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Greckokatolicka cerkiew mie\u015bci si\u0119 w dawnym p\u00f3\u017anogotyckim ko\u015bciele zbudowanym w 1437 r.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Cerkiew greckokatolicka pw. \u015awi\u0119tej Tr\u00f3jcy by Martin Poljak, CC BY-SA 3.0<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Kuchnia regionalna<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

W Braniewie warto odwiedzi\u0107 Spichlerz Mariacki. Restauracja wie\u015bci si\u0119 w zabytkowym spichrzu po\u0142o\u017conym nad rzek\u0105 Pas\u0142\u0119k\u0105 (dawny port rzeczny). Budynek pochodzi z roku 1832 r. i jest wykonany w technologii ryglowo-s\u0142upowej, czyli z tzw. muru pruskiego. Polecamy zup\u0119 rybn\u0105, zapiekank\u0119 z ryby, potrawy z dziczyzny oraz na deser domowe ciasta \u2013 sernik, tort bezowy i szarlotk\u0119. Niestety restauracja jest nastawiona na obs\u0142ug\u0119 imprez okoliczno\u015bciowych.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Spichlerz Mariacki by Aleksander Durkiewicz – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 4.0<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Praktyczne informacje<\/u><\/em><\/strong><\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

  • Spichlerz Mariacki, ul. Portowa 6, Braniewo, tel. 501 452 535<\/li><\/ul>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    Braniewo \u2013 pierwsze miasto i stolica Warmii Krzy\u017cacy, sprowadzeni na ziemi\u0119 che\u0142mi\u0144sk\u0105 (Toru\u0144, Che\u0142mno) przez Konrada I Mazowieckiego zacz\u0119li podb\u00f3j poga\u0144skich Prus od dotarcia w roku 1237 do Zalewu Wi\u015blanego i za\u0142o\u017cenia miasta Elbl\u0105g. W 1239 r. nast\u0105pi\u0142 krzy\u017cacki podb\u00f3j Warmii, czyli terenu zamieszka\u0142ego przez pruskie plemi\u0119 Warm\u00f3w. Wielkie znaczenie w ekspansji mia\u0142 gr\u00f3d z…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":2248,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[66,4],"tags":[138],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/smakipolski.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2246"}],"collection":[{"href":"https:\/\/smakipolski.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/smakipolski.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/smakipolski.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/smakipolski.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2246"}],"version-history":[{"count":9,"href":"https:\/\/smakipolski.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2246\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2393,"href":"https:\/\/smakipolski.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2246\/revisions\/2393"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/smakipolski.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/2248"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/smakipolski.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2246"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/smakipolski.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2246"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/smakipolski.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2246"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}