{"id":2323,"date":"2021-07-08T18:57:27","date_gmt":"2021-07-08T18:57:27","guid":{"rendered":"http:\/\/smakipolski.pl\/?p=2323"},"modified":"2022-09-17T10:34:49","modified_gmt":"2022-09-17T10:34:49","slug":"malbork-stolica-panstwa-krzyzackiego-i-rezydencja-polskich-krolow","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/smakipolski.pl\/?p=2323","title":{"rendered":"Malbork \u2013 stolica pa\u0144stwa krzy\u017cackiego"},"content":{"rendered":"\n

Zakon krzy\u017cacki<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Kim byli Krzy\u017cacy? W 1190 roku w Ziemi \u015awi\u0119tej za\u0142o\u017cono zakon krzy\u017cacki. Celem zakonu by\u0142a ochrona pielgrzym\u00f3w przed muzu\u0142manami. Oficjalna nazwa to Zakon Szpitala Naj\u015bwi\u0119tszej Marii Panny Domu Niemieckiego w Jerozolimie. Zakonnikami byli g\u0142ownie rycerze z kraj\u00f3w germa\u0144skich. Kiedy los Kr\u00f3lestwa Jerozolimskiego coraz silniej atakowanego przez muzu\u0142man\u00f3w zosta\u0142 przes\u0105dzony, Krzy\u017cacy poszukiwali nowych zada\u0144 i nowej siedziby. W \u00f3wczesnej Europie praktycznie tylko Prusowie, Ja\u0107wingowie, Litwini i ludy ba\u0142tyckie (Kurowie, Liwowie, \u0141atgalowie) nie by\u0142y jeszcze schrystianizowane. W 1226 r. zaprosi\u0142 ich ksi\u0105\u017c\u0119 Konrad I Mazowiecki i nada\u0142 zakonowi ziemi\u0119 che\u0142mi\u0144sk\u0105. Krzy\u017cacy zrobili sobie tutaj baz\u0119 wypadow\u0105 do baz\u0119 wypraw przeciw poga\u0144skim Prusom. Krzy\u017cacy szybko podbili Pomezani\u0119 (zamieszka\u0142\u0105 przez Pomezan\u00f3w) i dotarli w 1237 r. do Zalewu Wi\u015blanego, a w kolejnych latach obj\u0119li panowanie nad ca\u0142ymi Prusami a\u017c po Kr\u00f3lewiec. U szczytu swojej pot\u0119gi (1410 r.) Krzy\u017cacy opanowali ca\u0142e wschodnie wybrze\u017ce Ba\u0142tyku, a\u017c po Estoni\u0119.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Posiad\u0142o\u015bci krzy\u017cackie w 1410 r. by Joostik, Wikimedia, CC BY-SA 3.0<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Malbork<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Teren Pomorza Gda\u0144skiego nale\u017ca\u0142 do Polski od pocz\u0105tk\u00f3w polskiej pa\u0144stwowo\u015bci \u2013 czas\u00f3w Mieszka I i Boles\u0142awa Chrobrego. W czasach panowania Boles\u0142awa \u015amia\u0142ego Pomorze Gda\u0144skie znalaz\u0142o si\u0119 pod kontrol\u0105 lokalnych w\u0142adc\u00f3w pomorskich. Za ich spraw\u0105 na prawym brzegu Nogatu powsta\u0142 gr\u00f3d Zantyr, kt\u00f3ry brat ksi\u0119cia \u015awi\u0119tope\u0142ka podarowa\u0142 Zakonowi Krzy\u017cackiemu w 1250 r. Oko\u0142o 1274 r. Krzy\u017cacy zacz\u0119li wznosi\u0107, cz\u0119\u015bciowo z materia\u0142\u00f3w uzyskanych z rozbi\u00f3rki starych zabudowa\u0144 klasztornych grodu w Zantyrze, silnie ufortyfikowany zamek w dolnym biegu Nogatu. Budowany zamek i otaczaj\u0105ce go miasto nazwano Marienburg, czyli zamek Marii, od imienia patronki Zakonu. W 1280 do zamku przeniesiono konwent zakonu z Zantyru.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Zamek Krzy\u017cacki w Malborku, widok z lotu ptaka, fot. Piotr Ostrowski, NID, CC BY-SA-NC 3.0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Zamek w Malborku by Asfilm – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 3.0 pl<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Zamek w Malborku \u2013 stolica pa\u0144stwa krzy\u017cackiego<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Budow\u0119 zamku rozpocz\u0119to w 1274 r. Zamek by\u0142 pocz\u0105tkowo konwentualn\u0105 siedzib\u0105 komtura. W 1309 r. przeniesiono siedzib\u0119 wielkich mistrz\u00f3w zakonu krzy\u017cackiego z Wenecji do Malborka. Zamek jest uznany za pomnik historii oraz jest wpisany na list\u0119 \u015bwiatowego dziedzictwa UNESCO. Jest jednym z najwi\u0119kszych zespo\u0142\u00f3w zamkowych w Europie.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Zamek od strony Nogatu by Gregy – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 3.0 pl<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Zesp\u00f3\u0142 zamkowy w Malborku obejmuje Zamek Wysoki, \u015aredni i Niski (podzamcze).<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Zamek Wysoki i \u015aredni od strony Nogatu by Carschten – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 3.0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Zamek Wysoki jest zbudowany na planie czworoboku, z dziedzi\u0144cem otoczonym kru\u017cgankiem. W jego sk\u0142ad wchodz\u0105 ko\u015bci\u00f3\u0142 Naj\u015bwi\u0119tszej Maryi Panny z kaplic\u0105 grobow\u0105 \u015bw. Anny, gdanisko, wie\u017ce Klesza i Wr\u00f3bla.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Zamek Wysoki by Dawid Galus – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 3.0 pl<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Zamek w Malborku, widok od strony wej\u015bcia na teren zamku po stronie wschodniej, fot. Piotr Ostrowski, NID, CC BY-SA-NC 3.0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Zamek w Malborku, widok zza Nogatu fot. Piotr Ostrowski, NID, CC BY-SA-NC 3.0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Zamek Krzy\u017cacki w Malborku, widok od strony po\u0142udniowo-wschodniej, stan w 2016 r., fot. Piotr Ostrowski, NID, CC BY-SA-NC 3.0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Elewacja zachodnia Pa\u0142acu Wielkich Mistrz\u00f3w, fot. Pawe\u0142 Kobek (NID), CC BY-SA-NC 3.0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Most zwodzony mi\u0119dzy Zamkiem \u015arednim a Wysokim, fot. Piotr Ostrowski (NID), CC BY-SA-NC 3.0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Refektarz konwentu by Ludwig Schneider \/ Wikimedia. – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 3.0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

W 1340 r. zakon krzy\u017cacki rozbudowa\u0142 kaplic\u0119 konwentualn\u0105 i w jej miejsce wzni\u00f3s\u0142 ko\u015bci\u00f3\u0142 NMP. Ko\u015bci\u00f3\u0142 przyozdobiono wysok\u0105 na ponad 8 metr\u00f3w figur\u0105 Madonny z Dzieci\u0105tkiem. By\u0142 to najwi\u0119kszy \u015bredniowiecznym pos\u0105g w Europie. Figura zosta\u0142a zniszczona w 1945 r. i zosta\u0142a niedawno zrekonstruowana.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Wn\u0119trze ko\u015bcio\u0142a Naj\u015bwi\u0119tszej Maryi Panny, fot. Piotr Ostrowski (NID), CC BY-SA-NC 3.0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

Figura Madonny z Dzieci\u0105tkiem w oknie ko\u015bcio\u0142a NMP by \u0141ukasz Ma\u0142ecki – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 3.0<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Zrekonstruowana figura by Chron-Paul – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 4.0<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n
\"\"
Kaplica \u015bw. Anny by Diego Delso, CC BY-SA 3.0<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Tr\u00f3jboczny Zamek \u015aredni otacza rozleg\u0142y dziedziniec otwarty ku Zamkowi Wysokiemu (oddzielony od niego murem i fos\u0105). W Zamku \u015arednim znajdziemy kaplic\u0119 \u015bw. Bart\u0142omieja, Wielk\u0105 Komturi\u0119, Infirmeri\u0119, Wielki Refektarz, pa\u0142ac Wielkich Mistrz\u00f3w, Refektarz Letni, Refektarz Zimowy i wie\u017c\u0119 Kurz\u0105 Nog\u0119.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Zamek \u015aredni \u2013 dziedziniec by Lestat (Jan Mehlich) – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 2.5<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Zapiski w kronikach m\u00f3wi\u0105, i\u017c latem 1411 roku podczas obl\u0119\u017cenia zamku wystrzelono z armaty 80-kilogramow\u0105 kul\u0119 z zamiarem trafienia w centralny filar podtrzymuj\u0105cy ca\u0142\u0105 konstrukcj\u0119. Kula omin\u0119\u0142a go jednak o sze\u015b\u0107 centymetr\u00f3w. Fragment kuli tkwi do dzisiaj w murach zamku (nad kominkiem refektarza letniego).<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Zamek \u015aredni, refektarz letni, centralny filar by Pko – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 3.0<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n
\"\"
Zamek \u015aredni, Wielki Refektarz by Dawid Galus – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 3.0 pl<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Czasy polskie<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

W 1457 nieop\u0142acane przez zakon krzy\u017cacki wojska najemne strzeg\u0105ce zamk\u00f3w sprzeda\u0142y Malbork polskiemu kr\u00f3lowi Kazimierzowi Jagiello\u0144czykowi. Wojska polskie wkroczy\u0142y do twierdzy, a stolic\u0119 pa\u0144stwa krzy\u017cackiego przeniesiono do Kr\u00f3lewca. Krzy\u017cacy wkr\u00f3tce odbili zamek, ale w 1460 r., po d\u0142ugim obl\u0119\u017ceniu miasto ostatecznie podda\u0142o si\u0119 si\u0142om polskim. Zamek a\u017c do I rozbioru Polski (1772 r.) by\u0142 rezydencj\u0105 kr\u00f3l\u00f3w Polski, a od 1466 siedzib\u0105 w\u0142adz. W czasach pruskich i niemieckich zamek by\u0142 wielokrotnie niszczony i odbudowywany. Najwi\u0119ksze zniszczenia, szacowane na 50% przyni\u00f3s\u0142 rok 1945. Odbudow\u0119 rozpocz\u0119to w latach 60-tych XX w. Malbork i okolice przynale\u017c\u0105 do Polski \u0142\u0105cznie 381 lat.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Zniszczony zamek by Hajotthu, CC BY-SA<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Ko\u015bci\u00f3\u0142 farny \u015bw. Jana<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

W II po\u0142owie XIV w. wraz z zamkiem powstawa\u0142o miasto otoczone murami obronnymi oraz fara pod wezwaniem \u015bw. Jana. Ko\u015bci\u00f3\u0142 ma tr\u00f3jnawowy uk\u0142ad halowy (nawy o tej samej wysoko\u015bci). W 1635 r. zachodnie prz\u0119s\u0142o \u015bwi\u0105tyni run\u0119\u0142o na skutek wybuchu miny. Obiekt odbudowano tylko cz\u0119\u015bciowo, przez co zachodnia nawa jest kr\u00f3tsza o jedno prz\u0119s\u0142o.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Fara \u015bw. Jana, kr\u00f3tsza zachodnia nawa, CC0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Gotycki ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015bw. Jana w Malborku by Joanna Barton – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 3.0 pl<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Mury obronne<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

\n
\n
\"\"
Brama Mariacka by Chilijeczka – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 3.0 pl<\/figcaption><\/figure><\/div>\n<\/div>\n\n\n\n
\n
\"\"
Brama Garncarska by Aneta Lazurek – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 3.0 pl<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

Ratusz w Malborku<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Ratusz zosta\u0142 wybudowany w XIV w. w miejscu wcze\u015bniejszego ratusza. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Ratusz w Malborku by S\u0142awomir Milejski – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 3.0 pl<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Mennonici<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Z \u017bu\u0142awami zwi\u0105zani s\u0105 Menonici. \u015aredniowieczna Polska by\u0142a krajem o szerokiej tolerancji religijnej. Prawa dla innowierc\u00f3w by\u0142y gwarantowane na mocy Konfederacji Warszawskiej z 1573 r. \u017bu\u0142awy by\u0142y intensywnie zasiedlane przez Mennonit\u00f3w \u2013 osadnik\u00f3w holenderskich wyznaj\u0105cych protestantyzm (anabaptyzm). Byli pracowici, wykazywali si\u0119 kunsztem w osuszaniu bagien. Stworzyli kultur\u0119 o surowych obyczajach i zasadach, praca stanowi\u0142a dla nich istotn\u0105 warto\u015b\u0107. Po I rozbiorze Polski w 1772 r. musieli uchodzi\u0107 przed militaryzmem pruskim (mennonici nie uznaj\u0105 s\u0142u\u017cby wojskowej). W 1945 r. zostali uznani za Niemc\u00f3w i poddani przesiedleniom.<\/p>\n\n\n\n

Warto odwiedzi\u0107 cmentarz mennonicki w Stogach. Znajduje si\u0119 tu nekropolia mennonit\u00f3w z 1768 r., uwa\u017cana za najwi\u0119kszy cmentarz mennonicki w Polsce. Spaceruj\u0105c po cmentarzu, warto zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na znajduj\u0105cy si\u0119 nagrobek Abrahama Regiera, starszego gminy, kt\u00f3ry zako\u0144czony jest urn\u0105. Wi\u0119kszo\u015b\u0107, znajduj\u0105cych si\u0119 tu stelli zako\u0144czonych jest tr\u00f3jk\u0105tnym nacz\u00f3\u0142kiem.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Stelle na cmentarzu w Stogach ko\u0142o Malborka by Karol Szklarski – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 4.0<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Kuchnia regionalna<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Na domowe pierogi warto wpa\u015b\u0107 do restauracji \u201ePychotka\u201d, kt\u00f3ra si\u0119 znajduje nieopodal zamku.<\/p>\n\n\n\n

Po\u017cyteczne informacje<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

  • Muzeum Zamkowe w Malborku jest otwarte codziennie w godzinach 9.00-20.00<\/li>
  • Pychotka, Piastowska 1, Malbork<\/li><\/ul>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    Zakon krzy\u017cacki Kim byli Krzy\u017cacy? W 1190 roku w Ziemi \u015awi\u0119tej za\u0142o\u017cono zakon krzy\u017cacki. Celem zakonu by\u0142a ochrona pielgrzym\u00f3w przed muzu\u0142manami. Oficjalna nazwa to Zakon Szpitala Naj\u015bwi\u0119tszej Marii Panny Domu Niemieckiego w Jerozolimie. Zakonnikami byli g\u0142ownie rycerze z kraj\u00f3w germa\u0144skich. Kiedy los Kr\u00f3lestwa Jerozolimskiego coraz silniej atakowanego przez muzu\u0142man\u00f3w zosta\u0142 przes\u0105dzony, Krzy\u017cacy poszukiwali nowych zada\u0144…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":2315,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[60,4],"tags":[138,119,105,115,51],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/smakipolski.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2323"}],"collection":[{"href":"https:\/\/smakipolski.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/smakipolski.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/smakipolski.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/smakipolski.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2323"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/smakipolski.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2323\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3137,"href":"https:\/\/smakipolski.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2323\/revisions\/3137"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/smakipolski.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/2315"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/smakipolski.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2323"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/smakipolski.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2323"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/smakipolski.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2323"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}