{"id":2490,"date":"2021-07-14T16:19:35","date_gmt":"2021-07-14T16:19:35","guid":{"rendered":"http:\/\/smakipolski.pl\/?p=2490"},"modified":"2022-09-17T10:34:49","modified_gmt":"2022-09-17T10:34:49","slug":"rezydencje-pruskich-junkrow","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/smakipolski.pl\/?p=2490","title":{"rendered":"Warmia i Mazury – rezydencje pruskich junkr\u00f3w"},"content":{"rendered":"\n

Junkrzy<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Junkrami nazywano posiadaczy du\u017cych obszar\u00f3w ziemi w Prusach. W ich r\u0119kach znajdowa\u0142y si\u0119 ogromne maj\u0105tki. W Cesarstwie Niemieckim pruscy junkrzy stanowili ostoj\u0119 w\u0142adzy cesarskiej i g\u0142\u00f3wn\u0105 si\u0142\u0119 polityczn\u0105 Prus. Przyczynili si\u0119 znacznie do militaryzacji Niemiec, st\u0105d w dzisiejszej Polsce nie ciesz\u0105 si\u0119 zbyt dobr\u0105 opini\u0105. W momencie rozpocz\u0119cia I wojny \u015bwiatowej, oficerowie pochodz\u0105cy z rodzin junkierskich stanowili a\u017c 52% og\u00f3\u0142u wy\u017cszych oficer\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Szczypta historii<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Sk\u0105d si\u0119 wzi\u0119li pruscy junkrzy? Musimy si\u0119 cofn\u0105\u0107 do ko\u0144c\u00f3wki czas\u00f3w krzy\u017cackich. Krzy\u017cacy, szczeg\u00f3lnie w wojnie trzynastoletniej, posi\u0142kowali si\u0119 wojskami zaci\u0119\u017cnymi i niemieckimi dow\u00f3dcami, kt\u00f3rym nale\u017ca\u0142 si\u0119 \u017co\u0142d. Poniewa\u017c kasa \u015bwieci\u0142a pustk\u0105, to p\u0142acili im nadaniami ziemi. W ten spos\u00f3b narodzi\u0142y si\u0119 najwi\u0119ksze wschodniopruskie rody junkierskie: Dohna, Eulenburg, D\u00f6nhoff, Egloffstein, Schlieben, Waldburg i inne. Do grupy junkr\u00f3w zaliczy\u0107 mo\u017cna tak\u017ce szlacht\u0119 wywodz\u0105c\u0105 si\u0119 z plemion staropruskich, a wi\u0119c rodzin\u0119 Lehndorff\u00f3w i Finckenstein\u00f3w. Rosn\u0105ca pot\u0119ga junkr\u00f3w znajdowa\u0142a wyraz w budowanych wspania\u0142ych rezydencjach. W\u015br\u00f3d w\u0142a\u015bcicieli przewija si\u0119 kilka polskich nazwisk. Trzeba pami\u0119ta\u0107, \u017ce znaczna cz\u0119\u015b\u0107 Prus Wschodnich \u2013 Warmia (Prusy Kr\u00f3lewskie) nale\u017ca\u0142a do Korony Polskiej przez 381 lat.<\/p>\n\n\n\n

Klasycystyczno-barokowe dwory z XVI-XVII w.<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Rezydencje budowane w XVII w. charakteryzuj\u0105 si\u0119 wyd\u0142u\u017conym korpusem z centralnym niewielkim ryzalitem i skromnym dachem nacz\u00f3\u0142kowym. Czasami ryzalit zwie\u0144czony jest tr\u00f3jk\u0105tnym tympanonem.<\/p>\n\n\n\n

Ba\u017cyny<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Pa\u0142ac powsta\u0142 na miejscu \u015bredniowiecznej budowli. Budynek przykryty dachem nacz\u00f3\u0142kowym pochodzi z XVII w.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Pa\u0142ac w Ba\u017cynach, CC0<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Ponary<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

W Ponarach znajduje si\u0119 barokowo-klasycystyczny pa\u0142ac von der Groeben\u00f3w<\/em>. Budowla wzniesiona w XVI w., a przebudowana w stylu barokowym w XVIII w.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Pa\u0142ac w Ponarach<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n
\"\"
Pa\u0142ac w Ponarach<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Galiny<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Zesp\u00f3\u0142 pa\u0142acowy Eulenburg\u00f3w <\/em>zosta\u0142 wzniesiony w pod koniec XVI w. G\u0142\u00f3wny korpus pa\u0142acu dobudowany zosta\u0142 w XVIII w., natomiast w wieku XIX wzniesiono dwie wozownie. Na pocz\u0105tku XX w. zesp\u00f3\u0142 pa\u0142acowy przebudowano w stylu neobarokowym.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Pa\u0142ac w Galinach<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Galiny<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Odpoczywamy w Galinach<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Brama wjazdowa<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Folwark Galiny<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Nakomiady<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Pa\u0142ac pochodzi z XVIII w. W\u0142a\u015bcicielami d\u00f3br w Nakomiadach by\u0142a rodzina von Redecker.<\/em><\/p>\n\n\n\n

\"\"
Pa\u0142ac w Nakomiadach<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Park w Nakomiadach<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Przy Pa\u0142acu dzia\u0142a tak\u017ce manufaktura ceramiczna (Manufaktura Pa\u0142ac Nakomiady), kt\u00f3ra wytwarza repliki XVIII-wiecznych piec\u00f3w kaflowych z terenu dawnych Prus Wschodnich.<\/p>\n\n\n\n

Glitajny<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

W Glitajnach znajduje si\u0119 klasycystyczny dw\u00f3r z XIX wieku nakryty dwuspadowym dachem. Na elewacji frontowej znajduje si\u0119 dwukondygnacyjny ryzalit mieszcz\u0105cy g\u0142\u00f3wne wej\u015bcie do budynku.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Pa\u0142ac w Glitajnach by KubaaJ, Praca w\u0142asna, CC BY-SA 3.0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Sztynort<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

W Sztynorcie znajduje si\u0119 siedziba rodu von Lehndorff<\/em>. W ko\u0144cu XVII w. wzniesiono tu dwukondygnacyjny pa\u0142ac przykryty czterospadowym stromym dachem. Niewielki ryzalit zwie\u0144czony jest wysokim sp\u0142aszczonym nacz\u00f3\u0142kiem. W pobli\u017cu pa\u0142acu znajdowa\u0142y si\u0119 partery kwiatowe, dalej regularne aleje d\u0119bowe. Park ozdobiony by\u0142 licznymi rze\u017abami. W 1944 r. porucznik Lehndorff <\/em>bra\u0142 udzia\u0142 w antyhitlerowskim spisku na Hitlera (zamach Stauffenberga<\/em>). Zosta\u0142 stracony, a rodzina trafi\u0142a do obozu koncentracyjnego.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Pa\u0142ac w Sztynorcie<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Zabudowania gospodarcze w Sztynorcie<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Bogaty\u0144skie<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Zesp\u00f3\u0142 pa\u0142acowo-parkowy jest jednym z najstarszych maj\u0105tk\u00f3w na Warmii. Maj\u0105tek nale\u017ca\u0142 do rodu von Tungen. W XVIII w. pa\u0142ac zosta\u0142 rozbudowany przez \u00f3wczesnego w\u0142a\u015bciciela Stanis\u0142awa Rutkowskiego. Na pocz\u0105tku XX w. w\u0142a\u015bcicielami Bogaty\u0144skich zosta\u0142a rodzina von Kanitz<\/em>, kt\u00f3ra przeprowadzi\u0142a gruntowny remont pa\u0142acu w stylu neobarokowym.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Pa\u0142ac w Bogaty\u0144skich<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Pa\u0142ac w Bogaty\u0144skich<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Czekamy na uczt\u0119<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

B\u0119sia<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Pa\u0142ac wybudowano w XVIII w. Korpus g\u0142\u00f3wny pa\u0142acu posiada obustronne ryzality. Gmach g\u0142\u00f3wny pa\u0142acu i skrzyd\u0142a boczne przykryte s\u0105 dachami mansardowymi.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Pa\u0142ac B\u0119sia by Jszech – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 3.0<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n
\"\"
Widok obecny pa\u0142acu w B\u0119si by \u00a9 Miros\u0142aw Garniec, \u017ar\u00f3d\u0142o http:\/\/leksykonkultury.ceik.eu<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Mu\u0142awki<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Dw\u00f3r w Mu\u0142awkach pochodzi z XIX w. Nale\u017ca\u0142 on do rodziny Werner. W dworze mie\u015bci si\u0119 Muzeum Znaczk\u00f3w i Historii Poczty.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Dw\u00f3r w Mu\u0142awkach<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Karkajmy<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Wiele z dwor\u00f3w, tak jak ten w Karkajmach znajduje si\u0119 w stanie ruiny.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Ruina dworu w Karkajmach<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Ogrodzieniec (k. I\u0142awy)<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

W miejscowo\u015bci znajdowa\u0142 si\u0119 pa\u0142ac marsza\u0142ka Rzeszy Paula von Hindenburga. Zniszczony i podpalony w 1945 r. przez Armi\u0119 Czerwon\u0105, zosta\u0142 rozebrany w 1950 r.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Pa\u0142ac Paula von Hindenburga w Ogrodzie\u0144cu w 1928 r.<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n
\"\"
Pa\u0142ac Paula von Hindenburga w Ogrodzie\u0144cu (rycina)<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Rezydencje barokowe \u2013 XVIII-XIX w.<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Po koronacji Hohenzollerna na kr\u00f3la Prus w 1701 roku, obok do tej pory niewielkich wschodniopruskich dwor\u00f3w, pojawi\u0142y si\u0119 wielkie pa\u0142ace. \u0141\u0105czy\u0142y one wschodniopruskie przyzwyczajenia stylistyczne (skromna forma) z wp\u0142ywami w\u0142oskimi i francuskimi. Powsta\u0142y wtedy nowe wielkie rezydencje – Drogosze, Kamieniec, S\u0142obity, G\u0142adysze. Fasady wszystkich pa\u0142ac\u00f3w zdobi\u0142y naro\u017cne pawilony, a kryte by\u0142y dachami mansardowymi.<\/p>\n\n\n\n

Drogosze<\/u><\/em><\/strong> Barokowy pa\u0142ac w Drogoszach z XVIII w. nale\u017ca\u0142 do trzech najwi\u0119kszych rezydencji w Prusach Wschodnich i jest najwi\u0119kszym pa\u0142acem na Mazurach. Nale\u017ca\u0142 on do rodziny Denhof\u00f3w<\/em>. Pa\u0142ac posiada dwie kondygnacje na ca\u0142ej d\u0142ugo\u015bci fasady z czterokolumnowym portykiem w porz\u0105dku jo\u0144skim z tr\u00f3josiowym ryzalitem.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Pa\u0142ac w Drogoszach by Ralf Lotys (Sicherlich) – Praca w\u0142asna, CC BY 2.5<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Kamieniec -pruski Wersal<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Barokowy pa\u0142ac Finckenstein\u00f3w zosta\u0142 wybudowany na pocz. XVIII w. Pa\u0142ac mia\u0142 dwa boczne, do przodu wysuni\u0119te ryzality i \u015brodkowy cofni\u0119ty, ozdobiony tr\u00f3jk\u0105tnym tympanonem. Kamieniec mia\u0142 przywilej pa\u0142acu kr\u00f3lewskiego, w kt\u00f3rym kr\u00f3lowie mogli si\u0119 zatrzymywa\u0107 w czasie podr\u00f3\u017cy. W Kamie\u0144cu kr\u00f3l Prus Fryderyk Wilhelm I mia\u0142 nawet wydzielone skrzyd\u0142o jako swoj\u0105 rezydencj\u0119. W 1807 r. mia\u0142 w pa\u0142acu sw\u0105 kwater\u0119 Napoleon Bonaparte. Sp\u0119dzi\u0142 tutaj trzy tygodnie z Mari\u0105 Walewsk\u0105. W 1945 r. pa\u0142ac zosta\u0142 spalony i od tego czasu popada w ruin\u0119.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Pa\u0142ac w Kamie\u0144cu by Marcin n\u00ae \u263c – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 2.5<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
\u015arodkowy ryzalit z tympanonem by Marcin n\u00ae \u263c – praca w\u0142asna, CC BY-SA 2.5<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

G\u0142adysze<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

W G\u0142adyszach znajduj\u0105 ruiny pa\u0142acu Dohn\u00f3w<\/em> w stylu baroku holenderskiego, zbudowanego na pocz\u0105tku XVIII w.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Ruiny pa\u0142acu w G\u0142adyszach<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

S\u0142obity<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

W S\u0142obitach znajduj\u0105 si\u0119 ruiny manierystycznego pa\u0142acu rodu Dohna-Schlobitten wzniesiono w XVII w. By\u0142a to pi\u0119kna rezydencja zawieraj\u0105ca dwukondygnacyjn\u0105 sal\u0119 balow\u0105, apartamenty kr\u00f3lewskie (S\u0142obity mia\u0142y przywilej pa\u0142acu kr\u00f3lewskiego – w kt\u00f3rym monarchowie zatrzymywali si\u0119 w trakcie podr\u00f3\u017cy). W marcu 1945 pa\u0142ac zosta\u0142 spalony, a wyposa\u017cenie zosta\u0142o rozkradzione przez \u017co\u0142nierzy armii radzieckiej.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Pa\u0142ac w Slobitach by Maciej Podstolski – Praca w\u0142asna, CC BY 3.0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

\u0141ab\u0119dnik<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Maj\u0105tek w \u0141ab\u0119dniku nale\u017ca\u0142 do rodu von der Groeben. Fryderyk von der Groeben s\u0142u\u017cy\u0142 w armii Jana III Sobieskiego i dowodzi\u0142 oddzia\u0142em jazdy w bitwie pod Wiedniem. Do swej nowej rezydencji przywi\u00f3z\u0142 zdobyty podczas bitwy namiot jednego z pasz\u00f3w tureckich, przechowywany w \u0141ab\u0119dniku do roku 1903 (obecnie w Arsenale w Berlinie). Jego nast\u0119pca doko\u0144czy\u0142 budow\u0119 pa\u0142acu, przebudowanego nast\u0119pnie w XIX w.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Pa\u0142ac w \u0141ab\u0119dniku<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Pa\u0142ac w \u0141ab\u0119dniku<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\n
\n
\"\"
Pa\u0142ac \u0141ab\u0119dnik<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n
\n
\"\"
Wej\u015bcie<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

\u0141\u0119\u017cany<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Pa\u0142ac w \u0141\u0119\u017canach wybudowano na pocz\u0105tku XX w. Reprezentacyjny podjazd do pa\u0142acu zdobi portyk. Naro\u017ce pa\u0142acu zdobi wielok\u0105tna wie\u017ca. Mansardowy dach pa\u0142acu os\u0142ania ze wszystkich stron wielki czworok\u0105tny \u015bwietlik zlokalizowany nad klatk\u0105 schodow\u0105 i korytarzem najwy\u017cszej kondygnacji.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Pa\u0142ac w \u0141\u0119\u017canach by \u0141ukasz Westwalewicz – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 3.0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Pa\u0142ace neogotyckie z XIX-XX w.<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

W XIX i XX w. pojawi\u0142 si\u0119 w architekturze pruskich rezydencji neogotyk.<\/p>\n\n\n\n

Rodele<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Eklektyczny pa\u0142ac w Rodelach wybudowany zosta\u0142 w po\u0142owie XIX w. W pa\u0142acu znajduj\u0105 si\u0119 dwa ryzality. Do reprezentacyjnego wej\u015bcia pa\u0142acu prowadzi wysoki podjazd.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Pa\u0142ac w Rodelach by Ralf Lotys (Sicherlich) – praca w\u0142asna, CC BY 2.5<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Sorkwity<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

W Sorkwitach mie\u015bci\u0142a si\u0119 rezydencja Jana Zygmunta Bronikowskiego<\/em> z XVIII w. Maj\u0105tek przej\u0119\u0142a rodzina von Mirbach<\/em>, kt\u00f3ra w po\u0142owie XIX w. na miejscu wcze\u015bniejszej rezydencji zbudowa\u0142a ceglany pa\u0142ac w stylu neogotyckim.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Pa\u0142ac w Sorkwitach<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Sorkwity<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Jeg\u0142awki<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Neogotycki pa\u0142ac zbudowano w po\u0142owie XIX w. wykorzystuj\u0105c pozosta\u0142o\u015bci starszej budowli. Pa\u0142ac zdobiony jest dwoma wie\u017cami i dwoma ryzalitami. W pa\u0142acu cz\u0119\u015b\u0107 piwnic jest dwupi\u0119trowa ze sklepieniami krzy\u017cowymi i kolebkowymi pochodz\u0105cymi z czas\u00f3w krzy\u017cackich.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Pa\u0142ac w Jeg\u0142awkach<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

\u0179r\u00f3d\u0142a<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

  • ksi\u0105\u017cka Ma\u0142gorzaty Jackiewicz-Garniec i Miros\u0142awa Garnca Pa\u0142ace i dwory dawnych Prus Wschodnich.<\/em><\/li>
  • artyku\u0142 Kamili Storz, O lokalnym stylu. Rezydencje junkierskie w dawnych Prusach Wschodnich<\/em>.<\/li><\/ul>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    Junkrzy Junkrami nazywano posiadaczy du\u017cych obszar\u00f3w ziemi w Prusach. W ich r\u0119kach znajdowa\u0142y si\u0119 ogromne maj\u0105tki. W Cesarstwie Niemieckim pruscy junkrzy stanowili ostoj\u0119 w\u0142adzy cesarskiej i g\u0142\u00f3wn\u0105 si\u0142\u0119 polityczn\u0105 Prus. Przyczynili si\u0119 znacznie do militaryzacji Niemiec, st\u0105d w dzisiejszej Polsce nie ciesz\u0105 si\u0119 zbyt dobr\u0105 opini\u0105. W momencie rozpocz\u0119cia I wojny \u015bwiatowej, oficerowie pochodz\u0105cy z…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":2470,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[66,4],"tags":[113,50],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/smakipolski.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2490"}],"collection":[{"href":"https:\/\/smakipolski.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/smakipolski.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/smakipolski.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/smakipolski.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2490"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/smakipolski.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2490\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2543,"href":"https:\/\/smakipolski.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2490\/revisions\/2543"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/smakipolski.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/2470"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/smakipolski.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2490"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/smakipolski.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2490"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/smakipolski.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2490"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}