{"id":2510,"date":"2021-07-15T19:27:58","date_gmt":"2021-07-15T19:27:58","guid":{"rendered":"http:\/\/smakipolski.pl\/?p=2510"},"modified":"2022-09-17T10:34:49","modified_gmt":"2022-09-17T10:34:49","slug":"dobre-miasto-na-warmii-siedziba-biskupstwa-kapitulnego","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/smakipolski.pl\/?p=2510","title":{"rendered":"Dobre Miasto na Warmii – siedziba biskupstwa kapitulnego"},"content":{"rendered":"\n

Krzy\u017cacy w 1239 r. rozpocz\u0119li podb\u00f3j Warmii, czyli terenu zamieszka\u0142ego przez pruskie plemi\u0119 Warm\u00f3w. Warmi\u0119 przekszta\u0142cono w autonomiczne pa\u0144stewko ko\u015bcielne istniej\u0105ce w latach 1243\u20131466 w ramach pa\u0144stwa krzy\u017cackiego, a po pokoju toru\u0144skim w latach 1466-1772 w ramach Polski jako ksi\u0119stwo warmi\u0144skie. \u0141\u0105cznie Warmia przynale\u017cy do Polski 381 lat (dla por\u00f3wnania Mazury tylko 75 lat). Dobre Miasto by\u0142o siedzib\u0105 komornictwa biskupiego. Charakterystyczn\u0105 cech\u0105 Warmii jest silny katolicyzm (otaczaj\u0105ce Warmi\u0119 ksi\u0119stwo Prus by\u0142o protestanckie), objawiaj\u0105cy si\u0119 istnieniem praktycznie w ka\u017cdej wsi du\u017cego gotyckiego ko\u015bcio\u0142a z XIV w.. Ko\u015bcio\u0142y ewangelickie na Warmii zwi\u0105zane s\u0105 g\u0142\u00f3wnie z germanizacj\u0105 nasilon\u0105 w XIX-XX w.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Mapa historyczna Warmii (na podstawie „Mapy \u015awi\u0119tej Warmii” z 1755 roku) by Popik – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 3.0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Dobre Miasto<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Tereny nad \u0141yn\u0105 zamieszkiwa\u0142o pruskie plemi\u0119 Gudde. Na miejscu grodu pruskiego w 1325 r. powsta\u0142o miasto Gudestat, kt\u00f3rego nazwa zosta\u0142a przekr\u0119cona przez niemieckich osadnik\u00f3w na Guttstadt, kt\u00f3re t\u0142umaczono na j\u0119zyk polski jako Dobre Miasto. W latach 1373\u20131396 wybudowano kolegiat\u0119, zabudowania rezydencyjne i gospodarcze kapitu\u0142y, a miasto obwiedziono murami miejskimi z trzema bramami i basztami.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Gotycka kolegiaty Naj\u015bwi\u0119tszego Zbawiciela w Dobrym Mie\u015bcie<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Dobre Miasto by\u0142o o\u015brodkiem d\u00f3br biskupich, siedzib\u0105 kapitu\u0142y kolegiackiej (do 1811). W 1466 r., na mocy postanowie\u0144 pokoju toru\u0144skiego Dobre Miasto wraz z ca\u0142\u0105 Warmi\u0105, znalaz\u0142o si\u0119 w granicach Prus Kr\u00f3lewskich przy\u0142\u0105czonych do Polski. W latach 1626\u20131629 by\u0142o okupowane przez wojska szwedzkie Gustawa Adolfa, kt\u00f3re w 1627 zniszczy\u0142y miasto, a wycofuj\u0105c si\u0119 zrabowali r\u00f3wnie\u017c cenn\u0105 bibliotek\u0119 kapitu\u0142y. W 1719 r. ca\u0142kowicie sp\u0142on\u0105\u0142 pa\u0142ac biskupi. W czasach napoleo\u0144skich w 1807 stacjonowa\u0142y tu wojska gen. J\u00f3zefa Zaj\u0105czka. W pa\u017adzierniku 1810 r. dekretem kr\u00f3la Prus zlikwidowano kolegiat\u0119, a w 1834 r. wybudowano w mie\u015bcie ko\u015bci\u00f3\u0142 ewangelicki. Podczas II wojny \u015bwiatowej zniszczenia wynosi\u0142y ponad 65% zabudowy, w tym ca\u0142kowicie rynku i otoczenia.<\/p>\n\n\n\n

Ko\u015bci\u00f3\u0142 Naj\u015bwi\u0119tszego Zbawiciela i Wszystkich \u015awi\u0119tych<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Gotycki ko\u015bci\u00f3\u0142 Naj\u015bwi\u0119tszego Zbawiciela i Wszystkich \u015awi\u0119tych jest drug\u0105 co do wielko\u015bci \u015bwi\u0105tyni\u0105 Warmii. Budowla wzniesiona zosta\u0142a w 1395 r., a wyko\u0144czenie wie\u017cy przeci\u0105gn\u0119\u0142o si\u0119 jeszcze do pocz\u0105tku XVI w. Zachowa\u0142o si\u0119 bogate wyposa\u017cenie z XV \u2013 XVIII w. Od po\u0142udnia przylegaj\u0105 do ko\u015bcio\u0142a zabudowania kolegium, z\u0142o\u017cone z trzech skrzyde\u0142 usytuowanych wok\u00f3\u0142 du\u017cego wewn\u0119trznego dziedzi\u0144ca. Najciekawszymi elementami wyposa\u017cenia s\u0105 rze\u017aba Madonny z XV wieku, p\u00f3\u017anobarokowy o\u0142tarz z 1748 r. oraz epitafium biskupa warmi\u0144skiego A. Ch. Za\u0142uskiego.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Kolegiata i zabudowania klasztorne by I, Bogitor, CC BY-SA 3.0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Wie\u017ca kolegiaty<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Schodkowo-sterczynowy szczyt kolegiaty<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n
\"\"
Dziedziniec kolegiaty by Ludwig Schneider \/Wikimedia. – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 3.0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Wn\u0119trze kolegiaty<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Organy<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Ambona powsta\u0142a w 1693 z fundacji biskupa Zb\u0105skiego i dziekana dobromiejskiego Jerzego Ignacego Teschnera.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Ambona<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n
\n
\n
\"\"
Ambona i gotycki \u00f3\u0142tarz<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
O\u0142tarz<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n
\n
\"\"
Ambona<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
O\u0142tarz boczny<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

Stalle kanonickie pochodz\u0105 z XIV\/XV w.<\/p>\n\n\n\n

\n
\n
\"\"
Stalle<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n
\n
\"\"
Stalle, napisy \u0142aci\u0144skie \u201emodlimy si\u0119, \u015bpiewamy, chwalimy Pana\u201d<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

\"\"
XV-wieczny tryptyk o\u0142tarza \u015awi\u0119tej Anny by Pawe\u0142S – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 4.0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Najstarszym o\u0142tarzem dobromiejskiej kolegiaty jest Tryptyk Mariacki z ok. 1430. Centraln\u0105 figur\u0105 o\u0142tarza jest tronuj\u0105ca Matka Bo\u017ca z Dzieci\u0105tkiem. Po bokach Madonny, umieszczone s\u0105 figurki dwunastu aposto\u0142\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Tryptyk Mariacki z pocz. XV w. by Pawe\u0142S – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 4.0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\n
\n
\"\"
O\u0142tarz z Tryptykiem Mariackim<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n
\n
\"\"
Tablica fundacyjna biskupa Adama Stanis\u0142awa Grabowskiego.<\/figcaption><\/figure><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

W przeszklonej neogotyckiej mensie o\u0142tarza z\u0142o\u017cone s\u0105 w barokowym relikwiarzu w kszta\u0142cie trumny relikwie \u015bw. Innocentego.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Relikwie \u015bw. Innocentego.<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Ciekawym zabytkiem jest ogrodzenie chrzcielnicy z XVII w.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Babtysterium<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n
\n
\n
\"\"
Gotycka pieta<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n
\n
\"\"
O\u0142tarz boczny<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

Biblioteka kapitulna pe\u0142ni obecnie funkcj\u0119 muzeum i jest udost\u0119pniona zwiedzaj\u0105cym. Mo\u017cna w nim zobaczy\u0107 pozosta\u0142o\u015bci dawnego wyposa\u017cenia kolegiaty. Bogaty skarbiec i ksi\u0119gozbi\u00f3r zosta\u0142 zrabowany podczas potopu szwedzkiego.<\/p>\n\n\n\n

Ko\u015bci\u00f3\u0142 poewangelicki<\/u><\/em><\/strong><\/u><\/em><\/p>\n\n\n\n

Ko\u015bci\u00f3\u0142 poewangelicki nie pe\u0142ni ju\u017c funkcji sakralnych. Znajduje si\u0119 w nim Centrum Kulturalno-Biblioteczne. \u015awi\u0105tynia jest kopi\u0105 dawnego ko\u015bcio\u0142a ewangelickiego w Ornecie.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Ko\u015bcio\u0142a poewangelicki by Serdelll – Praca w\u0142asna, CC BY 3.0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Cerkiew \u015bw. Miko\u0142aja \u2013 d. kaplica szpitalna<\/u><\/em><\/strong><\/u><\/em><\/p>\n\n\n\n

P\u00f3\u017anobarokowa kaplica szpitalna \u015bw. Miko\u0142aja z ok. 1740 r. zosta\u0142a po wojnie przekszta\u0142cona w greckokatolick\u0105 cerkiew \u015bw. Miko\u0142aja. \u015awi\u0105tynia posiada barokowe o\u0142tarze z XVII i XVIII wieku, w lewym obraz barokowy, w prawym ikona. W nawie g\u0142\u00f3wnej znajduje si\u0119 szeroki, wsp\u00f3\u0142czesny ikonostas.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Cerkiew \u015bw. Miko\u0142aja<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Baszta Bociania<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Gotycka wie\u017ca z XIV w. nazywana jest Baszt\u0105 Bociani\u0105.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Baszta Bociania – muzeum<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Dlaczego „Bociania”? – zobaczcie gniazdo na szczycie by Jerzy Strzelecki – Praca w\u0142asna, CC BY 3.0<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Smolajny – letnia rezydencja biskup\u00f3w warmi\u0144skich<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Wie\u015b Smolajny by\u0142a folwarkiem biskupim, a od 1350 r. letni\u0105 rezydencj\u0105 biskup\u00f3w warmi\u0144skich. Barokowy pa\u0142ac i bram\u0119 wjazdow\u0105 w 1746 r. wybudowa\u0142 biskup warmi\u0144ski Adam Stanis\u0142aw Grabowski. Pa\u0142ac by\u0142 ulubionym miejscem pobytu s\u0142ynnego satyryka i bajkopisarza biskupa warmi\u0144skiego Ignacego Krasickiego. Krasicki urz\u0105dzi\u0142 tu pi\u0119kny park i ogrody. Na wzniesieniu od p\u00f3\u0142nocno-zachodniej strony pa\u0142acu znajduje si\u0119 dworek my\u015bliwski z ko\u0144ca XVIII w.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Pa\u0142ac w Smolajnach<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n
\"\"
Smolajny, wie\u017ca bramna by Eume – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 3.0<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Praktyczne informacje<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

  • Restauracja Wiktoria, ul. Or\u0142a Bia\u0142ego 18, Hotel Kopczy\u0144ski, Dobre Miasto<\/li>
  • Cukiernia Maziuk, ul. Zwyci\u0119stwa 3a, Dobre Miasto<\/li><\/ul>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    Krzy\u017cacy w 1239 r. rozpocz\u0119li podb\u00f3j Warmii, czyli terenu zamieszka\u0142ego przez pruskie plemi\u0119 Warm\u00f3w. Warmi\u0119 przekszta\u0142cono w autonomiczne pa\u0144stewko ko\u015bcielne istniej\u0105ce w latach 1243\u20131466 w ramach pa\u0144stwa krzy\u017cackiego, a po pokoju toru\u0144skim w latach 1466-1772 w ramach Polski jako ksi\u0119stwo warmi\u0144skie. \u0141\u0105cznie Warmia przynale\u017cy do Polski 381 lat (dla por\u00f3wnania Mazury tylko 75 lat). Dobre…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":2509,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[66,4],"tags":[138,50],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/smakipolski.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2510"}],"collection":[{"href":"https:\/\/smakipolski.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/smakipolski.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/smakipolski.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/smakipolski.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2510"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/smakipolski.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2510\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2536,"href":"https:\/\/smakipolski.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2510\/revisions\/2536"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/smakipolski.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/2509"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/smakipolski.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2510"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/smakipolski.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2510"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/smakipolski.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2510"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}