{"id":3054,"date":"2021-07-27T18:46:05","date_gmt":"2021-07-27T18:46:05","guid":{"rendered":"http:\/\/smakipolski.pl\/?p=3054"},"modified":"2022-09-17T10:34:48","modified_gmt":"2022-09-17T10:34:48","slug":"olsztyn-ostoja-polskosci-na-warmii","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/smakipolski.pl\/?p=3054","title":{"rendered":"Olsztyn \u2013 ostoja polsko\u015bci na Warmii"},"content":{"rendered":"\n

Wybrali\u015bmy si\u0119 do Olsztyna. Kojarzy si\u0119 nam z Kopernikiem, planetarium, zamkiem i pi\u0119knym rynkiem. Dzisiaj ma\u0142o kto zastanawia si\u0119 nad histori\u0105 miasta. Wydawa\u0142oby si\u0119, \u017ce zawsze by\u0142 w polskich r\u0119kach. Ale tak nie by\u0142o. By\u0142y czasy, gdy w Olsztynie istnia\u0142 Konsulat Rzeczypospolitej Polskiej, gdzie mieszkaj\u0105cy tutaj Mazurzy mogli za\u0142atwi\u0107 wiz\u0119 na wycieczk\u0119 do Polski.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Budynek dawnego Konsulatu Rzeczypospolitej Polskiej by Stokrotka 11 – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 3.0 pl<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Szczypta historii<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Sprowadzeni przez Konrada I Mazowieckiego Krzy\u017cacy zacz\u0119li podb\u00f3j teren\u00f3w zamieszka\u0142ych przez poga\u0144skie plemiona Prus\u00f3w. W 1239 r. rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 krzy\u017cacki podb\u00f3j Warmii, kt\u00f3ra decyzj\u0105 papiesk\u0105 sta\u0142a si\u0119 dominum biskupim ze stolic\u0105 w Lidzbarku Warmi\u0144skim. Jednym z najwi\u0119kszych miast Warmii sta\u0142 si\u0119 Olsztyn. W czasie wojny trzynastoletniej Warmi\u0119 przy\u0142\u0105czono do Korony Polskiej (od 1464 r.). Po sekularyzacji Prus (1525 r.) Warmia jako Prusy Kr\u00f3lewskie znalaz\u0142a si\u0119 w Kr\u00f3lestwie Polskim, a rozci\u0105gaj\u0105ce si\u0119 na po\u0142udnie Mazury do Ksi\u0119stwa Prus (pocz\u0105tkowo jako lenno polskie). \u0141\u0105czny czas przynale\u017cno\u015bci Warmii do Polski wynosi 381 lat, a Mazur 75 lat. Mazury i po\u0142udniow\u0105 Warmi\u0119 zamieszkiwali osadnicy przybyli tu z Mazowsza (Masovia, st\u0105d Masuren). W 1772 r. krain\u0119 przej\u0119\u0142y Prusy. Pomimo presji germanizacyjnej zachowana tutaj by\u0142a polsko\u015b\u0107<\/p>\n\n\n\n

Przygotowuj\u0105c si\u0119 do plebiscytu w 1920 r. szacowano, \u017ce powiecie olszty\u0144skim a\u017c 60-80% mieszka\u0144c\u00f3w by\u0142o Polakami. Jednak\u017ce w plebiscycie 11 lipca 1920 r. mieszka\u0144cy zdecydowanie opowiedzieli si\u0119 za Niemcami. Olbrzymi wp\u0142yw mia\u0142a tutaj propaganda niemiecka i niesprzyjaj\u0105cy czas wojny polsko-rosyjskiej. Wtedy to, w czerwcu 1920 r. zacz\u0119\u0142a si\u0119 ofensywa wojsk rosyjskich (19 lipca bitwa o Grodno), kt\u00f3ra dotar\u0142a prawie do Torunia i Warszawy (zako\u0144czy\u0142a si\u0119 ona zwyci\u0119sk\u0105 Bitw\u0105 Warszawsk\u0105 13\u201325 sierpnia 1920 r.). Koniec II wojny \u015bwiatowej przyni\u00f3s\u0142 przesiedlenie wi\u0119kszo\u015bci mieszka\u0144c\u00f3w do Niemiec, a na ich miejsce przybyli osadnicy z kres\u00f3w i ziemi przemyskiej.<\/p>\n\n\n\n

Olsztyn<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Tereny po\u0142udniowych Prus od \u0141yny przez Wielkie Jeziora, a\u017c do Narwi (Ja\u0107wie\u017cy) by\u0142y pokryte g\u0119st\u0105, niedost\u0119pn\u0105 Puszcz\u0105 Galindzk\u0105, zamieszka\u0142\u0105 przez plemi\u0119 Galind\u00f3w. Poniewa\u017c tereny te by\u0142y praktycznie bezludne, Krzy\u017cacy nie musieli tutaj toczy\u0107 boj\u00f3w. Nad g\u00f3rn\u0105 \u0141yn\u0105 (po prusku Alne, niemiecku Alle) za\u0142o\u017cyli osad\u0119 Allenstein. W roku 1243 r. powsta\u0142a Warmia jako dominium biskupie. W 1345 roku w\u00f3jt warmi\u0144ski Henryk von Luter rozpocz\u0105\u0142 budow\u0119 nowego murowanego zamku, kt\u00f3ry zlokalizowano w zakolu \u0141yny. Obok zamku wyros\u0142o miasto, kt\u00f3re wkr\u00f3tce sta\u0142o si\u0119 trzecim \u2013 po Braniewie i Ornecie \u2013 najwi\u0119kszym miastem na Warmii. W\u0142adz\u0119 zwierzchni\u0105 nad miastem i nad ca\u0142ym komornictwem sprawowa\u0142a bezpo\u015brednio kapitu\u0142a warmi\u0144ska we Fromborku.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Stary Ratusz<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Zamki krzy\u017cackie, biskupie i kapitulne.<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Warmia stanowi\u0142a dominium biskupstwa warmi\u0144skiego i jej formaln\u0105 stolic\u0105 by\u0142a stolica diecezji (katedra) i kapitu\u0142y czyli Frombork. biskup warmi\u0144ski wybierany by\u0142 przez kapitu\u0142\u0119 fromborsk\u0105. W zwi\u0105zku z podzia\u0142em Warmii na ziemie biskupie i kapitulne, biskup warmi\u0144ski rezydowa\u0142 w Lidzbarku Warmi\u0144skim. Formalnie stolic\u0105 Warmii pozostawa\u0142 Frombork jako siedziba Kapitu\u0142y Warmi\u0144skiej. To Kapitu\u0142a zdecydowa\u0142a by w 1516 r. do komornictwa kapitulnego w Olsztynie wys\u0142a\u0107 kanonika Miko\u0142aja Kopernika.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Mapa Warmii na podstawie „Mapy \u015awi\u0119tej Warmii” by Popik – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 3.0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Zamek w Olsztynie<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Zamek w Olsztynie jest zamkiem kapitu\u0142y warmi\u0144skiej, a nie krzy\u017cackim. Zosta\u0142 wybudowany w po\u0142owie XIV wieku w stylu gotyckim przez kapitu\u0142\u0119 warmi\u0144sk\u0105, kt\u00f3ra by\u0142a jego w\u0142a\u015bcicielem do 1772 r. Zamek pe\u0142ni\u0142 funkcje obronne oraz by\u0142 siedzib\u0105 min. administratora d\u00f3br kapitu\u0142y. Najs\u0142awniejszym mieszka\u0144cem zamku by\u0142 Miko\u0142aj Kopernik, kt\u00f3ry pe\u0142ni\u0142 obowi\u0105zki administratora w latach 1516\u20131521. Na jednej ze \u015bcian zachowa\u0142a si\u0119 po nim oryginalna tablica astronomiczna.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Zamek kapitu\u0142y warmi\u0144skiej w Olsztynie by Archetyp – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 3.0 pl<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n
\"\"
Zamek kapitu\u0142y warmi\u0144skiej<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n
\"\"
Zamek kapitu\u0142y warmi\u0144skiej<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Zamek kapitu\u0142y warmi\u0144skiej<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Miko\u0142aj Kopernik w Olsztynie<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

W latach 1516 -1521 Miko\u0142aj Kopernik urz\u0119dowa\u0142 w olszty\u0144skim zamku jako kanonik-administrator d\u00f3br kapitu\u0142y warmi\u0144skiej. Wtedy to na \u015bcianie zamkowego kru\u017cganku wyrysowa\u0142 swoj\u0105 s\u0142ynn\u0105 tablic\u0119 astronomiczn\u0105 do wskazywania r\u00f3wnonocny wiosennej i jesiennej i przy jej pomocy obserwowa\u0142 S\u0142o\u0144ce, a oko\u0142o 1520 r. zacz\u0105\u0142 spisywa\u0107 dzie\u0142o \u017cycia \u2013 \u201eO obrotach sfer niebieskich\u201d, w kt\u00f3rym zawar\u0142 heliocentryczn\u0105 teori\u0119 wszech\u015bwiata W styczniu 1521 r. organizowa\u0142 obron\u0119 Olsztyna i odpar\u0142 krzy\u017cacki atak na miasto.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
\u0141aweczka z Miko\u0142ajem Kopernikiem<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Oryginalna tablica astronomiczna Miko\u0142aja Kopernika by Ludwig Schneider \/ Wikimedia. – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 3.0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Stare Miasto w Olsztynie<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Wysoka Brama (dawna Brama G\u00f3rna<\/em>) zosta\u0142a wybudowana na prze\u0142omie XV i XVI wieku na miejscu starszej.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Wysoka Brama<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Wysoka Brama<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n
\"\"
Rynek w Olsztynie<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Rynek w Olsztynie<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Rynek<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Stare Miasto<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Bazylika konkatedralna w Olsztynie<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Bazylika konkatedralna \u015bw. Jakuba Aposto\u0142a w Olsztynie zosta\u0142a zbudowana w II po\u0142. XIV w. Na pocz\u0105tku XVIII wieku wszyscy ksi\u0119\u017ca olszty\u0144scy byli Polakami. W latach 1898-1900 by\u0142 tu organist\u0105 Feliks Nowowiejski, kompozytor „Roty” i „Legendy Ba\u0142tyku.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Katedra w Olsztynie by Umix – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 3.0<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

W por\u00f3wnaniu z bogactwem swej architektury ko\u015bci\u00f3\u0142 ma znacznie skromniejsze wyposa\u017cenie wn\u0119trza. W 1807, podczas wojen napoleo\u0144skich, Francuzi zamkn\u0119li w nim p\u00f3\u0142tora tysi\u0105ca je\u0144c\u00f3w rosyjskich, a ci, broni\u0105c si\u0119 przed ostrym mrozem, spalili tu wszystko, co m\u00f3g\u0142 strawi\u0107 ogie\u0144. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Katedra w Olsztynie<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n
\"\"
Bazylika konkatedralna \u015bw. Jakuba Aposto\u0142a w Olsztynie<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n
\"\"
Wn\u0119trze bazyliki<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
O\u0142tarz<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
O\u0142tarz<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Ambona<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Organy<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Gotycki obraz<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

W Kaplicy Wieczystej Adoracji znajduje si\u0119 p\u00f3\u017anogotycki tryptyk wykonany przez nieznanego artyst\u0119 na pocz\u0105tku XVI w.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Tryptyk z pocz. XVI w. by Ludwig Schneider \/ Wikimedia. – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 3.0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Matka Boska<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Czasy pruskie i niemieckie, walka o zachowanie polsko\u015bci<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

W roku 1772 podczas I rozbioru Polski Warmia zosta\u0142a wcielona do Kr\u00f3lestwa Prus. Olsztyn i zamek olszty\u0144ski sta\u0142y si\u0119 w\u0142asno\u015bci\u0105 kr\u00f3la pruskiego. W czasach napoleo\u0144skich, w 1807 roku mia\u0142a miejsce bitwa pod Olsztynem. Napoleon Bonaparte na olszty\u0144skim Rynku przyj\u0105\u0142 odpraw\u0119 wojska. Walki si\u0119 przenios\u0142y pod Prusk\u0105 I\u0142aw\u0119, gdzie Francuzi pokonali Rosjan i Prus\u00f3w. <\/p>\n\n\n\n

Olszyn rozwija\u0142 si\u0119 szybko.  W 1873 r. przeprowadzono przez Olsztyn magistral\u0119 kolejow\u0105, \u0142\u0105cz\u0105c\u0105 Toru\u0144 z Kr\u00f3lewcem, W 1900 przesz\u0142o 35% mieszka\u0144c\u00f3w Olsztyna stanowili Polacy. W tym samym okresie Olsztyn sta\u0142 si\u0119 jednym z o\u015brodk\u00f3w polskiego ruchu narodowego na Warmii. W kwietniu 1886 ukaza\u0142 si\u0119 pierwszy numer \u201eGazety Olszty\u0144skiej\u201d, polskiego pisma wydawanego bez przerwy do 1939 roku przez rodziny Liszewskich i Pieni\u0119\u017cnych. W 1891 powsta\u0142o Polsko-Katolickie Towarzystwo Ludowe \u201eZgoda\u201d. Dzi\u0119ki pomocy dzia\u0142aczy z Wielkopolski i Pomorza polscy Warmiacy w wyborach do sejmu pruskiego zacz\u0119li wysuwa\u0107 swoich kandydat\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Dom Gazety Olszty\u0144skiej \u2013 dawna siedziba redakcji \u201eGazety Olszty\u0144skiej\u201d (1886\u20131939)<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Dom Gazety Olszty\u0144skiej <\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Katedra ewangelicko-augsburska imienia Chrystusa Zbawiciela w Olsztynie<\/u><\/em><\/strong> <\/p>\n\n\n\n

Ko\u015bci\u00f3\u0142 ewangelicki zbudowany zosta\u0142 w latach 1876-1899 w stylu neogotyckim.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Katedra ewangelicka im. Chrystusa Zbawiciela<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Ko\u015bci\u00f3\u0142 Naj\u015bwi\u0119tszego Serca Pana Jezusa<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Ko\u015bci\u00f3\u0142 Naj\u015bwi\u0119tszego Serca Pana Jezusa to rzymskokatolicki ko\u015bci\u00f3\u0142 wybudowany na pocz\u0105tku XX wieku w stylu neogotyckim.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Ko\u015bci\u00f3\u0142 pw. Naj\u015bwi\u0119tszego Serca Pana Jezusa by: K\u0101rlis \u010caupals – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 4.0<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Nowy Ratusz w Olsztynie<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Nowy Ratusz zosta\u0142 wzniesiony w 1915 r. na miejscu rozebranego w 1806 r. ko\u015bcio\u0142a \u015awi\u0119tego Krzy\u017ca.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Nowy ratusz by Yarl – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 3.0 pl<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Planetarium<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Jak przysta\u0142o na gr\u00f3d Kopernika, Olszyn posiada w\u0142asne planetarium. Otwarto je w 1973 r., w pi\u0119\u0107setn\u0105 rocznic\u0119 urodzin Miko\u0142aja Kopernika pod nazw\u0105 Planetarium Lot\u00f3w Kosmicznych.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Planetarium by Margoz – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 4.0<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Kuchnia regionalna<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Na Starym Mie\u015bcie w Olsztynie warto odwiedzi\u0107 kultow\u0105 restauracj\u0119 Cudne Manowce oferuj\u0105c\u0105 regionalne potrawy. Na przystawk\u0119 polecamy podp\u0142omyki z kurkami i boczkiem popijane zakwasem z buraka. Mamy du\u017cy wyb\u00f3r zup – ch\u0142odnik \u015bledziowy, zupa pokrzywowa ze \u015blimakami. Polecane g\u0142\u00f3wne dania to warmi\u0144ski placek, pierogi z kozim serem pierogi z jeleniem lub kaczk\u0105, dzyndzalki, grzybowe kaszotto oraz ryby \u2013 sandacz, pstr\u0105g i jesiotr. Na deser spr\u00f3bujmy lemoniada z pigwy i w\u0119dzone lody konopne.<\/p>\n\n\n\n

Praktyczne informacje<\/u><\/em><\/strong><\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

  • Restauracja Cudne Manowce, ul. Chrobrego 4, Olsztyn<\/li><\/ul>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    Wybrali\u015bmy si\u0119 do Olsztyna. Kojarzy si\u0119 nam z Kopernikiem, planetarium, zamkiem i pi\u0119knym rynkiem. Dzisiaj ma\u0142o kto zastanawia si\u0119 nad histori\u0105 miasta. Wydawa\u0142oby si\u0119, \u017ce zawsze by\u0142 w polskich r\u0119kach. Ale tak nie by\u0142o. By\u0142y czasy, gdy w Olsztynie istnia\u0142 Konsulat Rzeczypospolitej Polskiej, gdzie mieszkaj\u0105cy tutaj Mazurzy mogli za\u0142atwi\u0107 wiz\u0119 na wycieczk\u0119 do Polski. Szczypta…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":3042,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[66,4],"tags":[138,71,51],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/smakipolski.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3054"}],"collection":[{"href":"https:\/\/smakipolski.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/smakipolski.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/smakipolski.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/smakipolski.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3054"}],"version-history":[{"count":9,"href":"https:\/\/smakipolski.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3054\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3150,"href":"https:\/\/smakipolski.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3054\/revisions\/3150"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/smakipolski.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/3042"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/smakipolski.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3054"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/smakipolski.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=3054"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/smakipolski.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=3054"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}