{"id":4034,"date":"2021-09-04T06:52:04","date_gmt":"2021-09-04T06:52:04","guid":{"rendered":"http:\/\/smakipolski.pl\/?p=4034"},"modified":"2022-09-17T10:34:47","modified_gmt":"2022-09-17T10:34:47","slug":"tarnow-prywatne-miasto-tarnowskich-ostrogskich-i-sanguszkow","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/smakipolski.pl\/?p=4034","title":{"rendered":"Tarn\u00f3w \u2013 prywatne miasto Tarnowskich, Ostrogskich i Sanguszk\u00f3w"},"content":{"rendered":"\n

Szczypta historii<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Miasto by\u0142 lokowany przez Spycimira herbu Leliwa w 1330 roku. Tarn\u00f3w przez wieki by\u0142 miastem prywatnym. Jego pierwszymi w\u0142a\u015bcicielami byli przedstawiciele rodu Tarnowskich, w tym hetman wielki koronny Jan Amor Tarnowski. P\u00f3\u017aniej Tarn\u00f3w trafi\u0142 do r\u0105k Ostrogskich. i w ko\u0144cu do rodu Sanguszk\u00f3w. Tarn\u00f3w i okolice nale\u017ca\u0142y do Polski przez 878 lat. Herb Tarnowa jest to\u017csamy z herbem Leliwa, kt\u00f3rym pos\u0142ugiwa\u0142 si\u0119 za\u0142o\u017cyciel miasta.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Herb Tarnowa (Leliwa) by WarX, praca w\u0142asna, CC BY-SA 2.5,<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Tarn\u00f3w \u2013 dwa miasta w jednym<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

W IX wieku na G\u00f3rze \u015bw. Marcina (2,5 kilometra na po\u0142udnie od centrum) powsta\u0142 gr\u00f3d s\u0142owia\u0144ski funkcjonuj\u0105cy do pocz\u0105tku XI w. Za\u0142o\u017cona zosta\u0142a wtedy nowa osada Tarn\u00f3w Ma\u0142y (dzisiaj Tarnowiec). Miasto Tarn\u00f3w powsta\u0142o z lokacji Spycimira Leliwity, wojewody krakowskiego, w 1330 r. na terenie wsi rycerskiej Tarn\u00f3w Wielki. Do 1567 r. miasto stanowi\u0142o w\u0142asno\u015b\u0107 potomk\u00f3w Spycimira nosz\u0105cych nazwisko Tarnowskich. Do czasu powstania Zamo\u015bcia, Tarn\u00f3w by\u0142 najwi\u0119kszym miastem prywatnym w Kr\u00f3lestwie Polskim.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Kr\u00f3l W\u0142adys\u0142aw \u0141okietek nadaj\u0105cy Tarnowowi w 1330 r. prawa miejskie<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Miasto zosta\u0142o otoczono murem obronnym z dwoma bramami (Krakowska i Pilzne\u0144ska). Zbudowano ko\u015bci\u00f3\u0142 \u2013 dzisiejsz\u0105 katedr\u0119. W 1459 r. bernardyni wznie\u015bli drewniany klasztor z ko\u015bcio\u0142em pw. Matki Bo\u017cej \u015anie\u017cnej, przebudowany p\u00f3\u017aniej na murowany. Na pocz\u0105tku XVII w, Tarn\u00f3w podzielona na dwie cz\u0119\u015bci pomi\u0119dzy spadkobierc\u00f3w Janusza i Aleksandra Ostrogsckich.- na cz\u0119\u015b\u0107 \u201eksi\u0105\u017c\u0119c\u0105\u201d i \u201ezamoysk\u0105\u201d. W 1633 r. W\u0142adys\u0142aw Zas\u0142awski-Ostrogski oficjalnie obj\u0105\u0142 we w\u0142adanie \u201eksi\u0105\u017c\u0119c\u0105\u201d cz\u0119\u015b\u0107 Tarnowa. Drugim wsp\u00f3\u0142w\u0142a\u015bcicielem by\u0142 Tomasz Zamoyski, starosta krakowski. W XVII w. dosz\u0142o w Tarnowie do czterech znacz\u0105cych po\u017car\u00f3w: sp\u0142on\u0119\u0142y klasztor i ko\u015bci\u00f3\u0142 Bernardyn\u00f3w; prezbiterium ko\u015bcio\u0142a kolegiackiego. Miasto odbudowano: odnowiono zamek, rozbudowano ko\u015bci\u00f3\u0142 i klasztor Bernardyn\u00f3w, a tak\u017ce powsta\u0142  klasztor bernardynek (dzisiaj bernardyn\u00f3w) uko\u0144czony w 1680 r. Wtedy te\u017c Aleksander Zas\u0142awski-Ostrogski wystawi\u0142 generalny przywilej dla \u017byd\u00f3w, kt\u00f3rzy stanowili w tym czasie 10\u201312% mieszka\u0144c\u00f3w miasta.<\/p>\n\n\n\n

Miasto niszczyli Szwedzi. W czasie wojny p\u00f3\u0142nocnej do Tarnowa wielokrotnie wkracza\u0142y wojska walcz\u0105cych stron (saskie, szwedzkie i rosyjskie). Zacz\u0105\u0142 si\u0119 upadek miasta – opuszczony zosta\u0142 zamek tarnowski (rozebrany po 1747), a funkcj\u0119 tymczasowej rezydencji pan\u00f3w na Tarnowie zacz\u0105\u0142 pe\u0142ni\u0107 drewniany dw\u00f3r w Gumniskach. W 1772 r. Tarn\u00f3w trafi\u0142 w r\u0119ce austriackie.<\/p>\n\n\n\n

Zamek tarnowski<\/u><\/em><\/strong> <\/p>\n\n\n\n

Na terenie Tarnowca w 1331 r. powsta\u0142 du\u017cy murowany zamek stanowi\u0105cy rodow\u0105 rezydencj\u0119 i o\u015brodek administracji tarnowskich d\u00f3br Leliwit\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Ryiny zamku tarnowskiego by Jakub Ha\u0142un – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 3.0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Ratusz w Tarnowie<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Ratusz w Tarnowie to przyk\u0142ad architektury manierystycznej wyrastaj\u0105cej z renesansu. Po po\u017carze w 1494 r. zbudowano dwa murowane jednokondygnacyjne budowle. Pomi\u0119dzy budowlami znajdowa\u0142 si\u0119 g\u0142\u0119boki na 3 m \u201ed\u00f3\u0142 z\u0142oczy\u0144c\u00f3w\u201d- studnia pe\u0142ni\u0105ca funkcj\u0119 wi\u0119zienia miejskiego ( obecnie przeszklona). W pierwszej \u0107wierci XVI w. po\u0142\u0105czono w ca\u0142o\u015b\u0107 odr\u0119bne dotychczas budowle oraz nadbudowano pi\u0119tro. Prosta bry\u0142a ratusza zosta\u0142a zwie\u0144czona wysok\u0105, ceglan\u0105 \u015bcian\u0105 attyki.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Ratusz w Tarnowie<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Ratusz w Tarnowie<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\n
\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n
\n
\"\"
Portal ratusza z herbem miasta<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n
\"\"
Ratusz, podcienia kamieniczek<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Muzeum Historii Tarnowa i Regionu<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Kamieniczki na Rynku<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Kamieniczki na Rynku<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Lew strzeg\u0105cy drogi na Stare Miasto<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Ulice Starego Miasta<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Ulica Parasolowa<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Rynek<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Dom Miko\u0142ajowskich<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Pomnik A. Mickiewicza<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Pomnik gen. J\u00f3zefa Bema, urodzonego w Tarnowie<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n
\"\"
\u0141aweczka<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Bazylika katedralna Narodzenia NMP w Tarnowie<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Gotycka bazylika katedralna Narodzenia NMP pochodzi z XIV w. (wzniesiona przez Spycimira Leliwit\u0119), a przebudowana zosta\u0142a na prze\u0142omie XIX\/XX w. Katedra posiada dobudowan\u0105 ze strony zachodniej wie\u017c\u0119 wysok\u0105 na 72 m.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Bazylika katedralna Narodzenia NMP<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Nawa g\u0142\u00f3wna by Andrzej Otr\u0119bski – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 3.0 pl<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n
\"\"
Prezbiterium<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n
\"\"
Monstrancja wykonana z okazji 200-lecia diecezji tarnowskiej by Christophoros43 – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 4.0<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n
\"\"
Monstrancja<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Wn\u0119trze bazyliki<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
O\u0142tarz \u015bw. Kazimierza Kr\u00f3lewicza z 1850 r. z herbem Polski, kt\u00f3ry przetrwa\u0142 czasy rozbior\u00f3w i okupacji niemieckiej. by Christophoros43 – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 4.0<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n
\"\"
O\u0142tarz z 1986 r. z Piet\u0105 z pocz\u0105tku XVII w.<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n
\n
\n
\"\"
Drzwi od strony po\u0142udniowej ze scenami z \u017cycia Maryi by Christophoros43 – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 4.0<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n
\n
\"\"<\/figure><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n
\"\"
Pomnik papieski przed katedr\u0105<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Katedralne nagrobki<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Jan Amor Tarnowski, hetman wielki koronny i kasztelan krakowski ufundowa\u0142 kilka wspania\u0142ych pomnik\u00f3w, czyni\u0105c z wn\u0119trza kolegiaty mauzoleum rodowe. Nast\u0119pni w\u0142a\u015bciciele Tarnowa nie chcieli by\u0107 gorsi i st\u0105d mamy w katedrze zar\u00f3wno renesansowe nagrobki rodu Tarnowskich, jak i manierystyczne nagrobki rodu Ostrogskich oraz pomnik nagrobny Barbary z T\u0119czy\u0144skich Tarnowskiej, uwa\u017cany za najpi\u0119kniejsz\u0105 w Europie renesansow\u0105 rze\u017ab\u0119 przedstawiaj\u0105c\u0105 kobiet\u0119 oraz pomnik ksi\u0119cia Eustachego Sanguszki.<\/p>\n\n\n\n

Po \u015bmierci hetmana Jana Amora Tarnowskiego w 1561 r. prace nad budow\u0105 jego pomnika nagrobnego prowadzi\u0142 w\u0142oski architekt i rze\u017abiarz Jan Maria Padovano. Powsta\u0142 najwy\u017cszy (13,8 m) w Polsce nagrobny pomnik renesansowy. Naprzeciwko pomnika hetmana dor\u00f3wnuj\u0105cy my prawie wielko\u015bci\u0105 monumentalny pomnik ksi\u0119cia Janusza Ostrogskiego (zm. 1620) i jego \u017cony Zuzanny wykonany w stylu manieryzmu gda\u0144skiego. Autorem pomnika by\u0142 wroc\u0142awianin Jan Pfister.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Pomnik Jana Amora i Jana Krzysztofa Tarnowskich w bazylice katedralnej w Tarnowie<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n
\"\"
Nagrobek Ostrogskich<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n
\"\"
Nagrobek<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n
\"\"
Nagrobek<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n
\n
\n
\"\"
Nagrobek trzech Jan\u00f3w<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n
\n
\"\"
Pomnik ksi\u0119cia Eustachego Sanguszki autorstwa Antoniego Madeyskiego. by Christophoros43 – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 4.0<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n
\"\"
Pomnik staro\u015bcianki Barbary z Ro\u017cnowa Tarnowskiej<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n
\n
\n
\"\"
Epitafium<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n
\n
\"\"
O\u0142tarz boczny<\/figcaption><\/figure><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Synagoga i mykwa<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Synagoga tarnowska zosta\u0142a zbudowana w 1630 roku, na miejscu starej synagogi. W XIX w. zosta\u0142a rozbudowana. 8 listopada 1939 roku hitlerowcy spalili synagog\u0119, nast\u0119pnie w 1941 roku wysadzono j\u0105 w powietrze i rozebrano jej mury. Do dnia dzisiejszego zachowa\u0142a si\u0119 murowana bima w stanie trwa\u0142ej ruiny.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Zarys mur\u00f3w synagogi i zadaszona bima<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Z synagogo pozosta\u0142a tylko bima<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n
\"\"
Mykwa w stylu maureta\u0144skim<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Ko\u015bci\u00f3\u0142 Naj\u015bwi\u0119tszej Marii Panny Wniebowzi\u0119tej w Tarnowie<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Ko\u015bci\u00f3\u0142 Naj\u015bwi\u0119tszej Marii Panny Wniebowzi\u0119tej to zabytkowy drewniany gotycki ko\u015bci\u00f3\u0142, wzniesiony w 1458 roku na miejscu starszej \u015bwi\u0105tyni. Jest to budynek zr\u0119bowy z wie\u017c\u0105 konstrukcji s\u0142upowej. W rokokowym o\u0142tarzu g\u0142\u00f3wnym z XVIII wieku umieszczony jest, otoczony lokalnym kultem, malowany na desce obraz Matki Boskiej z Dzieci\u0105tkiem z XVI wieku, powszechnie zwany obrazem Matki Bo\u017cej Szkaplerznej.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Tarn\u00f3w – ko\u015bci\u00f3\u0142 Naj\u015bwi\u0119tszej Maryi Panny Wniebowzi\u0119tej na Burku by Andrzej Otr\u0119bski – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 3.0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Wn\u0119trze ko\u015bcio\u0142a by Zygmunt Put Zetpe0202 – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 4.0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Klasztor Bernardyn\u00f3w<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Ko\u015bci\u00f3\u0142 Podwy\u017cszenia Krzy\u017ca \u015awi\u0119tego w Tarnowie to ko\u015bci\u00f3\u0142 konwentualny bernardyn\u00f3w. Zosta\u0142 zbudowany w latach 1752 – 1776, poza obr\u0119bem mur\u00f3w miejskich, z fundacji Barbary i Paw\u0142a Sanguszk\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Klasztor Bernardyn\u00f3w<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Pa\u0142ac Sanguszk\u00f3w<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Dawna rezydencja magnacka Sanguszk\u00f3w, ostatnich w\u0142a\u015bcicieli Tarnowa, znajduje si\u0119 w tarnowskiej dzielnicy Gumniska. W miejscu drewnianego dworu, budow\u0119 rezydencji w stylu klasycystycznym rozpocz\u0105\u0142 Hieronim Sanguszko w 1799 roku W latach p\u00f3\u017aniejszych za\u0142o\u017cono rozleg\u0142y park typu angielskiego (krajobrazowy).<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Rezydencja magnacka Sanguszk\u00f3w w Gumniskach by DentArt – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 4.0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Fontanna w pa\u0142acowym parku by Andrzej Otr\u0119bski – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 4.0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Kuchnia regionalna<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Na dobr\u0105 kuchni\u0119 polsk\u0105 wybrali\u015bmy si\u0119 do Restauracji \u201eU Jana\u201d w Rynku. Serwowana jest tutaj tradycyjna polska kuchnia, mo\u017cemy spr\u00f3bowa\u0107 np. zup\u0119-krem porow\u0105, stek z pol\u0119dwicy wo\u0142owej i \u017ceberka.<\/p>\n\n\n\n

Na kaw\u0119 i ciastka warto wpa\u015b\u0107 do Cafe Tramwaj. Mo\u017cemy tu powspomina\u0107 czasy, gdy w Tarnowie je\u017adzi\u0142y tramwaje (do 1942 r.).<\/p>\n\n\n\n

Praktyczne informacje:<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

  • Restauracja i Kawiarnia U JANA, Rynek 14, Tarn\u00f3w<\/li>
  • Cafe Tramwaj, pl. Jana Sobieskiego 2, Tarn\u00f3w<\/li><\/ul>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    Szczypta historii Miasto by\u0142 lokowany przez Spycimira herbu Leliwa w 1330 roku. Tarn\u00f3w przez wieki by\u0142 miastem prywatnym. Jego pierwszymi w\u0142a\u015bcicielami byli przedstawiciele rodu Tarnowskich, w tym hetman wielki koronny Jan Amor Tarnowski. P\u00f3\u017aniej Tarn\u00f3w trafi\u0142 do r\u0105k Ostrogskich. i w ko\u0144cu do rodu Sanguszk\u00f3w. Tarn\u00f3w i okolice nale\u017ca\u0142y do Polski przez 878 lat. Herb…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":4038,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[55,4],"tags":[138,71,126],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/smakipolski.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4034"}],"collection":[{"href":"https:\/\/smakipolski.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/smakipolski.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/smakipolski.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/smakipolski.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=4034"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/smakipolski.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4034\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4333,"href":"https:\/\/smakipolski.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4034\/revisions\/4333"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/smakipolski.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/4038"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/smakipolski.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=4034"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/smakipolski.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=4034"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/smakipolski.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=4034"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}