{"id":4077,"date":"2021-09-04T10:06:45","date_gmt":"2021-09-04T10:06:45","guid":{"rendered":"http:\/\/smakipolski.pl\/?p=4077"},"modified":"2022-09-17T10:34:47","modified_gmt":"2022-09-17T10:34:47","slug":"wojenna-przelecz-dukielska-i-graniczne-miasta-korony-jasliska-i-dukla","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/smakipolski.pl\/?p=4077","title":{"rendered":"Wojenna Prze\u0142\u0119cz Dukielska i graniczne miasta Korony \u2013 Ja\u015bliska i Dukla"},"content":{"rendered":"\n

Dolina Jasio\u0142ki<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

P\u0142yn\u0105ca przez Dukl\u0119 i Ja\u015bliska rzeka Jasio\u0142ka by\u0142a przez wiele lat rzek\u0105 graniczn\u0105. W czasach wczesnos\u0142owia\u0144skich na wsch\u00f3d od Jasio\u0142ki rozpo\u015bciera\u0142y si\u0119 Grody Czerwie\u0144skie, kt\u00f3re Boles\u0142aw Chrobry w 1008 r., przy\u0142\u0105czy\u0142 na 23 lata do Polski. Zosta\u0142y one wkr\u00f3tce podbite i w\u0142\u0105czone do Rusi Kijowskiej. W 1054 r. zmar\u0142 ksi\u0105\u017c\u0119 kijowski Jaros\u0142aw M\u0105dry, kt\u00f3ry rozdzieli\u0142 Ru\u015b na pi\u0119ciu syn\u00f3w i zapocz\u0105tkowa\u0142 okres rozbicia dzielnicowego. Powsta\u0142e Ksi\u0119stwo Halicko-Wo\u0142y\u0144skie popada\u0142o w zale\u017cno\u015b\u0107 lenn\u0105 od chan\u00f3w tatarskich i Mongo\u0142\u00f3w. Ksi\u0105\u017ce Daniel Halicki przeni\u00f3s\u0142 stolic\u0119 z Halicza do Che\u0142ma. W 1344 r. Kazimierz Wielki przy\u0142\u0105czy\u0142 do Polski ziemi\u0119 kro\u015bnie\u0144sk\u0105 i odt\u0105d sta\u0142a si\u0119 ona trwa\u0142\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 Korony Polskiej. W Rzeczpospolitej Obojga Narod\u00f3w tereny na zach\u00f3d od Jasio\u0142ki nale\u017ca\u0142y do wojew\u00f3dztwa krakowskiego, a na wsch\u00f3d do wojew\u00f3dztwa ruskiego. Na skutek I rozbioru Dukla trafi\u0142a w r\u0119ce Austriak\u00f3w. Tereny na zach\u00f3d od Jasio\u0142ki nale\u017ca\u0142y \u0142\u0105cznie do Polski przez 878, na wsch\u00f3d tylko 553 lat.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Ko\u015bci\u00f3\u0142 i klasztor bernardyn\u00f3w \u015bw. Jana z Dukl<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Prze\u0142\u0119cz Dukielska<\/u><\/em><\/strong> <\/p>\n\n\n\n

Prze\u0142\u0119cz Dukielska to najni\u017cej po\u0142o\u017cona prze\u0142\u0119cz w g\u0142\u00f3wnym grzbiecie Karpat (500 m n.p.m.). Prze\u0142\u0119cz Dukielska od najdawniejszych czas\u00f3w stanowi\u0142a wygodny punkt przekraczania g\u0142\u00f3wnego grzbietu Karpat. Ju\u017c od XIV w wi\u00f3d\u0142 ni\u0105 trakt handlowy z Polski na W\u0119gry i dalej \u2013 na Ba\u0142kany. Niestety, \u0142atwy dost\u0119p powodowa\u0142, \u017ce wielokrotnie by\u0142a \u015bwiadkiem w\u0119dr\u00f3wek wojsk i wielkich bitew. Od 1471 r. w czasie zatarg\u00f3w Kazimierza Jagiello\u0144czyka z Maciejem Korwinem przez prze\u0142\u0119cz w\u0119drowa\u0142y wojska w\u0119gierskie. W 1619 r. lisowczycy przekroczyli j\u0105 w drodze do Siedmiogrodu, by spacyfikowa\u0107 oddzia\u0142y Jerzego I Rakoczego. W 1657 r. prze\u0142\u0119cz przekroczy\u0142y wojska jego syna, Jerzego II. W czasie konfederacji barskiej nieopodal prze\u0142\u0119czy na wzg\u00f3rzu zwanym dzi\u015b Sza\u0144cami istnia\u0142 konfederacki ob\u00f3z warowny. 14 maja 1772 przekroczy\u0142 prze\u0142\u0119cz austriacki korpus preszowskiej stra\u017cy przedniej gen. Esterhazego wkraczaj\u0105cy na ziemie I zaboru. W 1914 roku, w czasie I wojny \u015bwiatowej, na prze\u0142\u0119czy toczy\u0142y si\u0119 ci\u0119\u017ckie walki. Jednak najwi\u0119ksz\u0105 w historii Prze\u0142\u0119czy Dukielskiej by\u0142a bitwa o Prze\u0142\u0119cz Dukielsk\u0105 we wrze\u015bniu i pa\u017adzierniku 1944 r., gdy poleg\u0142o oko\u0142o 90 tys. \u017co\u0142nierzy Armii Czerwonej, s\u0142owackich powsta\u0144c\u00f3w i Ukrai\u0144c\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Jeden z pomnik\u00f3w bitwy o prze\u0142\u0119cz po jej s\u0142owackiej stronie (T-34 naje\u017cd\u017ca na PzKpfw IV) by Pudelek (dyskusja) – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 4.0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Konfederaci Barscy<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

24 lutego 1768 Rzeczpospolita podpisa\u0142a z Rosj\u0105 traktat wieczystej przyja\u017ani, moc\u0105 kt\u00f3rego stawa\u0142a si\u0119 protektoratem rosyjskim. Katarzyna II gwarantowa\u0142a nienaruszalno\u015b\u0107 granic i ustroju wewn\u0119trznego tego pa\u0144stwa. Konfederacja Barska zawi\u0105zana zosta\u0142a w Barze 29 lutego 1768. Skierowana by\u0142a przeciw cesarzowej Rosji Katarzynie II i uleg\u0142emu jej kr\u00f3lowi Stanis\u0142awowi Augustowi Poniatowskiemu, kt\u00f3ry z pomoc\u0105 Repnina narzuci\u0142 Rzeczypospolitej gwarancj\u0119 rosyjsk\u0105. Konfederaci, wszczynaj\u0105c wojn\u0119 domow\u0105, wypowiedzieli r\u00f3wnie\u017c wojn\u0119 Rosji i zaatakowali garnizony wojsk rosyjskich znajduj\u0105ce si\u0119 od 1763 w Rzeczypospolitej.<\/p>\n\n\n\n

Na Prze\u0142\u0119czy Dukielskiej 7 kwietnia 1769 roku w okolicy wsi Barwinek skoncentrowa\u0142y si\u0119 si\u0142y konfederat\u00f3w barskich ks. Jerzego Marcina Lubomirskiego. Przyby\u0142 tu tak\u017ce Kazimierz Pu\u0142aski, czo\u0142owy dow\u00f3dca wojskowy Konfederacji. Zorganizowano jeden z najwi\u0119kszych oboz\u00f3w konfederackich. W Barwinku sygnowany by\u0142 uniwersa\u0142 Pu\u0142askiego, wzywaj\u0105cy pod bro\u0144 szlacht\u0119 Podkarpacia. Kazimierz Pu\u0142aski z tego miejsca wyruszy\u0142 w wielki rajd kawaleryjski na Podlasie i Litw\u0119, w czasie kt\u00f3rego pod W\u0142odaw\u0105 15 wrze\u015bnia 1769, jego brat Franciszek Ksawery Pu\u0142aski zgin\u0105\u0142, gdy szed\u0142 do niego z pomoc\u0105. Po rajdach K. Pu\u0142aski powraca\u0142 do Barwinka.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Genera\u0142 Kazimierz Pu\u0142aski, obraz Jana Styki<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Walki o Prze\u0142\u0119cz Dukielsk\u0105 w 1944 r.<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Niemcy w 1944 na Podkarpaciu utworzyli tzw. „Karpatenfestung”. Wojska radzieckie dotar\u0142y pod Krosno. Dow\u00f3dca I Frontu Ukrai\u0144skiego, marsza\u0142ek Iwan Koniew, otrzyma\u0142 rozkaz przebicia si\u0119 przez Prze\u0142\u0119cz Dukielsk\u0105 w kierunku na Presz\u00f3w. Rosjanie byli wspomagani przez I Czechos\u0142owacki Korpus Armijny. Zgromadzono 120 tys. ludzi i 1000 czo\u0142g\u00f3w. Niemcy wspierani przez W\u0119gr\u00f3w mieli 100 tys. \u017co\u0142nierzy i 350 czo\u0142g\u00f3w. Walki trwa\u0142y od 8 wrze\u015bnia do 30 listopada 1944. Operacj\u0119 dukielsk\u0105 zaliczono do najbardziej krwawych epizod\u00f3w II wojny \u015bwiatowej na ziemiach polskich, a jedno z miejsc walk w pobli\u017cu Chyrowej (na zach\u00f3d od Dukli), gdzie toczy\u0142a si\u0119 krwawa bitwa pancerna, nazwano „Dolin\u0105 \u015amierci”. Straty wojsk sowieckich wynios\u0142y ok. 123 000 zabitych, rannych i zaginionych. Wojska czechos\u0142owackie straci\u0142y ok. 6500 \u017co\u0142nierzy, natomiast straty niemieckie i w\u0119gierskie szacuje si\u0119 na prawie 70 000 ludzi (dla por\u00f3wnania w ca\u0142ej kampanii wrze\u015bniowej w armii polskiej poleg\u0142o oko\u0142o 70 tys. \u017co\u0142nierzy). Sowiecka decyzja na osobisty rozkaz Stalina o podj\u0119ciu natarcia bezpo\u015brednio na prze\u0142\u0119czy jest krytykowana jako ludob\u00f3jstwo na w\u0142asnych \u017co\u0142nierzach. W ataku na dwa miasta, Dukl\u0119 i Jas\u0142o, Koniew utraci\u0142 oko\u0142o 130 tys. \u017co\u0142nierzy, a Pomimo ogromnych strat nie uzyskano wielkich sukces\u00f3w (zdobyto tylko Dukl\u0119).<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Wojenne eksponaty przed pa\u0142acem Mniszch\u00f3w<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Wojenne eksponaty, katiusza<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Wojenne eksponaty przed pa\u0142acem Mniszch\u00f3w<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Krzy\u017c Pojednania<\/u><\/em><\/strong><\/u><\/em><\/p>\n\n\n\n

Niedaleko klasztoru oo. Bernardyn\u00f3w znajduje si\u0119 instalacja rze\u017abiarska \u201eKrzy\u017c pojednania\u201d. Sk\u0142ada si\u0119 ze stylizowanego krzy\u017ca, upami\u0119tniaj\u0105cego ofiary wojny, oraz figur \u015bw. Jana z Dukli i Jana Paw\u0142a II.  Krzy\u017c upami\u0119tnia 130 tysi\u0119cy \u017co\u0142nierzy poleg\u0142ych w okolicach Dukli w czasie operacji dukielsko-preszowskiej w 1944 r. i ma symbolizowa\u0107 ich tragiczn\u0105 \u015bmier\u0107. Jego pozioma belka sk\u0142ada si\u0119 z dw\u00f3ch ludzkich r\u0105k, natomiast pionow\u0105, w dolnej cz\u0119\u015bci, oplata wiele d\u0142oni.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Krzy\u017c pojednania<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Krzy\u017c pojednania<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Ja\u015bliska<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Ja\u015bliska s\u0105 dawnym obronnym miasteczkiem przygranicznym, kt\u00f3re strzeg\u0142o drogi na trasie z po\u0142udnia Europy. Przebiega\u0142 t\u0119dy konkurencyjny do Prze\u0142\u0119czy Dukielskiej trakt prowadz\u0105cy przez Prze\u0142\u0119cz Beskid nad Czeremch\u0105 do Medzilaborc\u00f3w i Koszyc. Miasto by\u0142o lokowane w 1366 roku przez kr\u00f3la Kazimierza Wielkiego. Ja\u015bliska zosta\u0142y przydzielone przez W\u0142adys\u0142awa Jagie\u0142\u0142\u0119 biskupstwu przemyskiemu – stanowi\u0142y one stolic\u0119 klucza d\u00f3br jasielskich w ramach tzw. Pa\u0144stwa Biskupiego.<\/p>\n\n\n\n

Ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015bw. Katarzyny w Ja\u015bliskach zosta\u0142 wybudowany w latach 1724\u201356 z inicjatywy ks. bp. Aleksandra Fredry. Znajduje si\u0119 w nim cudowny obraz Matki Bo\u017cej Kr\u00f3lowej Nieba i Ziemi (Matka Boska Ja\u015bliska), namalowany temper\u0105 na desce lipowej w XV w.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015bw. Katarzyny w Ja\u015bliskach<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n
\"\"
Wn\u0119trze ko\u015bcio\u0142a \u015bw. Katarzyny w Ja\u015bliskach<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Wn\u0119trze ko\u015bcio\u0142a \u015bw. Katarzyny <\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Zajazd z XIX wieku<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Drewniana zabudowa Ja\u015blisk<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\n
\n
\"\"
Drewniana zabudowa Ja\u015blisk<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n
\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

Dukla<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Od pocz\u0105tku swojego istnienia Dukla by\u0142a w\u0142asno\u015bci\u0105 wielu rod\u00f3w rycerskich. Od XVII w. w\u0142a\u015bcicielami Dukli zostali M\u0119ci\u0144scy i Mniszchowie. Dukla rozwija\u0142a si\u0119 gospodarczo. Mniszchowie konkuruj\u0105c z Czartoryskimi, starali si\u0119 uczyni\u0107 z Dukli centrum \u017cycia kulturalnego Rzeczypospolitej. W po\u0142. XVIII w. dzi\u0119ki wsparciom Mniszch\u00f3w powsta\u0142y dwa ko\u015bcio\u0142y w Dukli.<\/p>\n\n\n\n

Dukielski pa\u0142ac by\u0142 miejscem zebra\u0144 przyw\u00f3dc\u00f3w Konfederacji Barskiej. Przygotowano tu akt konfederacji ziemi sanockiej, kt\u00f3ry og\u0142oszono 6 lipca 1768 r. na polach mi\u0119dzy Sieniaw\u0105 a Rymanowem, podczas generalnego zjazdu 6000 os\u00f3b szlachty sanockiej i dukielskiej. Dukla w 1772 r. zosta\u0142a zaj\u0119ta przez Austriak\u00f3w. W czasie II Wojny \u015bwiatowej pa\u0142ac zosta\u0142 zniszczony. Po odbudowie w pa\u0142acu mie\u015bci si\u0119 Muzeum Historyczne.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Pa\u0142ac Mniszch\u00f3w w Dukli<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Ko\u015bci\u00f3\u0142 i klasztor \u015bw. Jana z Dukli<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Ko\u015bci\u00f3\u0142 i klasztor bernardyn\u00f3w zbudowany zosta\u0142 w 1761 r. Ko\u015bci\u00f3\u0142 jest g\u0142\u00f3wnym miejscem kultu \u015bw. Jana z Dukli, \u015bwi\u0105tobliwego zakonnika bernardy\u0144skiej prowincji z XV w. Po II wojnie \u015bwiatowej zosta\u0142y tu przewiezione ze Lwowa relikwie \u015awi\u0119tego, kt\u00f3re zosta\u0142y umieszczone w bocznej kapliczce w  rze\u017abionej srebrzystej trumnie.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015bw. Jana z Dukli<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Chyrowa<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Pierwsza wzmianka o cerkwi pochodzi z 1536. Obecnie mie\u015bci si\u0119 w niej ko\u015bci\u00f3\u0142 rzymskokatolicki. W XIX w. nale\u017ca\u0142a do Cezarego M\u0119ci\u0144skiego herbu Poraj.  W Chyrowej znajduje si\u0119 greckokatolicka, drewniano-murowana cerkiew Opieki Bogurodzicy z 1780 (po\u0142o\u017cona na szlaku architektury drewnianej wojew\u00f3dztwa podkarpackiego). \u015awi\u0105tynia w Chyrowej jest jedn\u0105 z dw\u00f3ch zachowanych do dzisiaj cerkwi (obok cerkwi w Ba\u0142uciance) prezentuj\u0105cych typ budowli charakterystycznej dla obszaru \u015brodkowej i wschodniej \u0141emkowszczyzny, w kt\u00f3rych upowszechni\u0142o si\u0119 stosowanie wielopolowych sklepie\u0144 zr\u0119bowych.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Dawna cerkiew w Chyrowej<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Cerkiew Opieki Bogurodzicy w Chyrowej<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Dolina \u015amierci<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Dolina \u015amierci to fragment doliny rzeki Iwielki pomi\u0119dzy szczytami Dania i Chyrowa. W rejonie Chyrowej we wrze\u015bniu 1944 r. toczy\u0142y si\u0119 ci\u0119\u017ckie walki oddzia\u0142\u00f3w pancernych i kawalerii gen. Baranowa, kt\u00f3re dosta\u0142y si\u0119 pod ogie\u0144 w\u0142asnej artylerii w ramach operacji dukielsko-preszowskiej. Straty po obu stronach si\u0119gn\u0119\u0142y dziesi\u0105tek tysi\u0119cy zabitych i rannych, a \u015blady po bitwie widoczne by\u0142y w terenie jeszcze wiele lat po wojnie. W zwi\u0105zku z tym miejscowa ludno\u015b\u0107 nazwa\u0142a to miejsce Dolin\u0105 \u015amierci.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Dolina \u015amierci (widok na wzg\u00f3rze Chyrowa)<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Cerkiew Narodzenia NMP w Tylawie \u2013 schizma tylawska<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Cerkiew Narodzenia NMP to dawn\u0105 cerkiew greckokatolick\u0105 z 1784 z zachowanym XVIII-wiecznym ikonostasem. W 1926 r by\u0142a centrum tzw schizmy tylawskiej. Jako schizm\u0119 tylawsk\u0105 okre\u015bla si\u0119 zdarzenie, kt\u00f3re mia\u0142o miejsce 16 listopada 1926 w Tylawie kiedy zebrani na wiecu \u0141emkowie, zadeklarowali odej\u015bcie z Ko\u015bcio\u0142a greckokatolickiego i przej\u015bcie na prawos\u0142awie. Wiec w Tylawie zapocz\u0105tkowa\u0142 wiele analogicznych konwersji \u0141emk\u00f3w na prawos\u0142awie w latach 1926\u20131934 maj\u0105cych miejsce w innych wsiach w zachodniej cz\u0119\u015bci Beskidu Niskiego.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Cerkiew Narodzenia NMP – dawna cerkiew greckokatolick\u0105, po schizmie prawos\u0142awna, a po wojnie i akcji Wis\u0142a – ko\u015bci\u00f3\u0142 rzymsko-katolicki by Henryk Bielamowicz – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 4.0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Dolina Jasio\u0142ki P\u0142yn\u0105ca przez Dukl\u0119 i Ja\u015bliska rzeka Jasio\u0142ka by\u0142a przez wiele lat rzek\u0105 graniczn\u0105. W czasach wczesnos\u0142owia\u0144skich na wsch\u00f3d od Jasio\u0142ki rozpo\u015bciera\u0142y si\u0119 Grody Czerwie\u0144skie, kt\u00f3re Boles\u0142aw Chrobry w 1008 r., przy\u0142\u0105czy\u0142 na 23 lata do Polski. Zosta\u0142y one wkr\u00f3tce podbite i w\u0142\u0105czone do Rusi Kijowskiej. W 1054 r. zmar\u0142 ksi\u0105\u017c\u0119 kijowski Jaros\u0142aw M\u0105dry,…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":4096,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[54,4],"tags":[28,137,50],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/smakipolski.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4077"}],"collection":[{"href":"https:\/\/smakipolski.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/smakipolski.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/smakipolski.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/smakipolski.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=4077"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/smakipolski.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4077\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4099,"href":"https:\/\/smakipolski.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4077\/revisions\/4099"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/smakipolski.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/4096"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/smakipolski.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=4077"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/smakipolski.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=4077"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/smakipolski.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=4077"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}