{"id":5942,"date":"2022-02-18T15:16:22","date_gmt":"2022-02-18T15:16:22","guid":{"rendered":"https:\/\/smakipolski.pl\/?p=5942"},"modified":"2022-09-17T10:34:43","modified_gmt":"2022-09-17T10:34:43","slug":"zamagurze-spiskie-warownie-na-dawnej-polsko-wegierskiej-granicy","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/smakipolski.pl\/?p=5942","title":{"rendered":"Zamagurze Spiskie – warownie na dawnej polsko-w\u0119gierskiej granicy"},"content":{"rendered":"\n

<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Zamek w Niedzicy (na w\u0119gierskim brzegu) oraz po prawej zamek w Czorsztynie (na polskim brzegu) by Jakub Ha\u0142un – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 4.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Szczypta historii<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Na pocz\u0105tku XI wieku Boles\u0142aw Chrobry zaj\u0105\u0142 tereny na po\u0142udnie od Karpat, w tym Spisz. Po jego \u015bmierci kraina ta sta\u0142a si\u0119 cz\u0119\u015bci\u0105 pa\u0144stwa w\u0119gierskiego. Granica przebiega\u0142a wzd\u0142u\u017c Bia\u0142ki i Dunajca. Na pocz\u0105tku XIV w. walcz\u0105cy o koron\u0119 w\u0119giersk\u0105 Karol Robert Andegawe\u0144ski przekaza\u0142 Zamagurze Spiskie rycerzowi Kokoszowi Berzewiczemu, kt\u00f3ry szybko rozpocz\u0105\u0142 akcj\u0119 kolonizacyjn\u0105 i wybudowa\u0142 zamek Dunajec w Niedzicy, warowni\u0119 strzeg\u0105c\u0105 granicy polsko-w\u0119gierskiej. W\u0142a\u015bcicielami zamku i dominium dunajeckiego (Niedzica, Kacwin, Frydman) by\u0142y w\u0119gierskie rody Drugeth\u00f3w, Zapoly\u00f3w, \u0141askich (jedyna polska rodzina), Joanellich, Horv\u00e1th\u00f3w, Salamon\u00f3w. Niedzica utrzyma\u0142a polityczn\u0105 przynale\u017cno\u015b\u0107 do W\u0119gier do 1918 r. Po rozpadzie Austro-W\u0119gier zosta\u0142a przyznana Polsce decyzj\u0105 Rady Ambasador\u00f3w w Spa w 1920 r. Podczas II wojny \u015bwiatowej, w latach 1939\u20131945 Zamagurze zosta\u0142o w\u0142\u0105czone w obr\u0119b S\u0142owacji, kolaboruj\u0105cej z Niemcami. Po wojnie powr\u00f3ci\u0142o w granice Polski. Tereny Zamagurza Spiskiego nale\u017c\u0105 do Polski przez 426 lat. Co ciekawe, niewiele os\u00f3b wie, \u017ce znaczna cz\u0119\u015b\u0107 Spisza z Zamkiem Lubowla, przez 360 lat znajdowa\u0142a si\u0119 w zastawie u polskich kr\u00f3l\u00f3w i zarz\u0105dzali ni\u0105 polscy starostowie.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Zamagurze w okolicach Kacwina by Jerzy Opio\u0142a – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 4.0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Tatry z Jurgowa by Comenius NT – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 3.0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Zamek Dunajec w Niedzicy<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Pierwszy raz nazwa zamek Dunajec (\u0142ac. novum castrum de Dunajecz) pojawi\u0142a si\u0119 w dokumencie z 1325 r. Zamek ten stanowi\u0142 w\u0119giersk\u0105 stra\u017cnic\u0119 na granicy z Polsk\u0105. Ostatnimi w\u0142a\u015bcicielami zamku by\u0142 r\u00f3d Salamon\u00f3w (a\u017c do 1945 r.). Od 1948 prowadzono na zamku prace restauracyjne i cz\u0119\u015bciow\u0105 odbudow\u0119. W cz\u0119\u015bci pomieszcze\u0144 utworzono dom pracy tw\u00f3rczej Stowarzyszenia Historyk\u00f3w Sztuki, inne udost\u0119pniono do zwiedzania, tworz\u0105c muzeum wn\u0119trz i historii regionu spiskiego. Jedn\u0105 z najbardziej tajemniczych kart w historii zamku jest odnalezione, podobno tu\u017c po II wojnie \u015bwiatowej, inkaskie kipu \u2013 rodzaj zapisu informacji pismem w\u0119ze\u0142kowym, kt\u00f3re zawiera pono\u0107 informacje o ukrytym skarbie.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Niedzicki zamek nad Jeziorem Czorszty\u0144skim by Jakub Ha\u0142un – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 4.0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Zamek widziany z lotu ptaka by Jakub Ha\u0142un – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 4.0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Droga na zamek by \u0141ukasz \u015amigasiewicz – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 3.0 pl<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Dziedziniec zamkowy by Mariusz Rzepkowski (MariuszR) – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 2.5<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Wn\u0119trza zamkowe by Walrom – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 3.0 pl<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Widok z zamku na zapor\u0119 i Jezioro Sromowskie by LoMit – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 4.0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Pa\u0144szczyzna w dominium dunajeckim<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

W dobrach zamkowych a\u017c do 1931 roku (najd\u0142u\u017cej w Europie) przetrwa\u0142y szcz\u0105tkowe formy pa\u0144szczyzny, tzw. \u017celarki.<\/p>\n\n\n\n

Zamek w Czorsztynie<\/u><\/em><\/strong><\/u><\/em><\/p>\n\n\n\n

Po przeciwleg\u0142ej stronie Dunajca, po \u201epolskiej\u201d stronie wznosz\u0105 si\u0119 ruiny kr\u00f3lewskiego zamku w Czorsztynie. Pocz\u0105tki zamku (ok. 1320 roku) zwi\u0105zane s\u0105 z dzia\u0142alno\u015bci\u0105 \u015bw. Kingi jako Pani S\u0105deckiej. Na prze\u0142omie XIII\/XIV w. wzniesiono cylindryczn\u0105 wie\u017c\u0119 (sto\u0142p), a p\u00f3\u017aniej powsta\u0142 kamienny mur obwodowy na kulminacji ska\u0142y. Znaczna rozbudowa zamku nast\u0105pi\u0142a za czas\u00f3w Kazimierza Wielkiego.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Zamek w Czorsztynie by Adam Kumiszcza – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 3.0<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n
\"\"
Zamek w Czorsztynie by Jakub Ha\u0142un – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 3.0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Wie\u017ca Baranowskiego by Jakub Ha\u0142un – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 3.0<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n
\"\"
Dziedziniec zamku by \u00a9 Marek i Ewa Wojciechowscy \/ Trips over Poland, CC BY-SA 3.0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Upadek zamku rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 od dewastacji przez wojska kozackie w latach 1734-1735, w czasie walk o tron pomi\u0119dzy Augustem II Sasem i Stanis\u0142awem Leszczy\u0144skim. W 1819 roku dobra czorszty\u0144skie wraz z ruinami zamku zakupi\u0142a rodzina Drohojowskich, w\u0142adaj\u0105ca nimi do 1945 r. Obecnie zamek jest pod opiek\u0105 Pieni\u0144skiego Parku Narodowego. Od 1996 roku zamek jest udost\u0119pniony do zwiedzania.<\/p>\n\n\n\n

Kasztel w Frydmanie<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Murowany dw\u00f3r obronny – kasztel, typowy dla teren\u00f3w Spiszu, zbudowany zosta\u0142 w Frydmanie przez Jerzego Horvatha Palocsaya w latach 1585\u20131590 jako wiejska rezydencja o charakterze obronnym.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Kasztel w Frydmanie by Henryk Bielamowicz – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 4.0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Ko\u015bci\u00f3\u0142, w kt\u00f3rym s\u0142u\u017cy\u0142 do mszy Jan III Sobieski<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Gotycki ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015bw. Stanis\u0142awa we Frydmanie z prze\u0142omu XIII\/XIV w. jest najstarszym zabytkiem architektury sakralnej na Podtatrzu. W 1587 przej\u0119ty zosta\u0142 przez luteran, w r\u0119kach kt\u00f3rych pozostawa\u0142 do 1640. Wyposa\u017cenie wn\u0119trza ko\u015bcio\u0142a jest w wi\u0119kszo\u015bci p\u00f3\u017anobarokowe, pochodzi z lat 1751\u201369. Rokokowy o\u0142tarz w kaplicy Matki Boskiej ma dwa lica i jest dost\u0119pny ze wszystkich stron. Na drewnianym stropie znajduje si\u0119 scena koronacji Matki Boskiej.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015bw. Stanis\u0142awa we Frydmanie by Henryk Bielamowicz – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 4.0. Na szczycie dzwonnicy charakterystyczne spiskie „jask\u00f3\u0142cze ogony”.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
O\u0142tarz by Lollencja – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 3.0 pl<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Legendy podaj\u0105, \u017ce we frydma\u0144skim ko\u015bciele s\u0142u\u017cy\u0142 do mszy Jan III Sobieski wracaj\u0105cy przez Zamagurze spod Wiednia.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

\u0141opuszna, widok na Tatry by Jerzy Opio\u0142\u0105 – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 4.0<\/p>\n\n\n\n

Wd\u017car<\/u><\/em><\/strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Wd\u017car to wulkaniczny szczyt  (766 m) w pa\u015bmie \u0142\u0105cz\u0105cym Luba\u0144 z Pieninami. Mo\u017cemy tu spotka\u0107 magmow\u0105 ska\u0142\u0119 wulkaniczn\u0105 \u2013 andezyt pieni\u0144ski. Pierwotnie obszar ten zbudowany by\u0142 z osad\u00f3w fliszowych (piaskowce i \u0142upki). W miocenie w osady te dwukrotnie wdziera\u0142a si\u0119 magma \u2013 powsta\u0142o ponad 100 drobnych intruzji. Na stokach Wd\u017caru znajduj\u0105 si\u0119 3 nieczynne kamienio\u0142omy andezytu.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Kamienio\u0142om andezytu \u201eSnozka\u201d na Wd\u017carze by <\/em>Jerzy Opio\u0142a – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 4.0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Panorama z Wd\u017caru na po\u0142udniow\u0105 i zachodni\u0105 stron\u0119 by Pawe\u0142 Opio\u0142a – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 4.0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Jezioro Czorszty\u0144skie<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Jezioro Czorszty\u0144skie to zaporowy zbiornik wodny na Dunajcu, pomi\u0119dzy Pieninami a Gorcami. Jezioro ma 9 km d\u0142ugo\u015bci i \u015brednio 1,3 km szeroko\u015bci. Zapora ma 404 m d\u0142ugo\u015bci i 59,4 m wysoko\u015bci. Wa\u017cn\u0105 funkcj\u0105 Zbiornika Czorszty\u0144skiego jest produkcja energii elektrycznej przez elektrowni\u0119 szczytowo-pompow\u0105 o mocy maksymalnej 90,5 MW. Poni\u017cej zapory Zbiornika Czorszty\u0144skiego znajduje si\u0119 drugi, znacznie mniejszy Zbiornik Sromowski pe\u0142ni\u0105cy rol\u0119 zbiornika wyr\u00f3wnawczego dla zbiornika Czorszty\u0144skiego.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Zbiornik Czorszty\u0144ski z zapor\u0105 i wyr\u00f3wnawczym Zbiornikiem Sromowskim<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Trybsz<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Trybsz wzmiankowany jest od XVI wieku, kiedy to nale\u017ca\u0142 do w\u0142a\u015bcicieli zamku Dunajec. Wie\u015b za\u0142o\u017cona zosta\u0142a przez spolonizowanych osadnik\u00f3w z Frydmana.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Trybsz na tle Tatr. Widok z Ob\u0142azowej by Jerzy Opio\u0142a – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 4.0. Na pierwszym planie od lewej Tatry Bielskie, za nimi \u0141omnica, w \u015brodku Lodowy, w \u00bc od prawej Gerlach.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Drewniany ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015bw. El\u017cbiety W\u0119gierskiej w Trybszu pochodzi z 1567 r. Wewn\u0105trz znajduje si\u0119 barokowa polichromia z 1647 r. Na sklepieniu najstarsza malowana panorama polskich Tatr (Hawra\u0144, P\u0142aczliwa Ska\u0142a), stanowi\u0105ca t\u0142o dla przedstawienia S\u0105du Ostatecznego. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Ko\u015bci\u00f3\u0142ek drewniany w Trybszu by Henryk Bielamowicz – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 4.0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Prze\u0142om Bia\u0142ki<\/u><\/em><\/strong> <\/p>\n\n\n\n

Prze\u0142om Bia\u0142ki pod Krempachami to rezerwat przyrody utworzony na prze\u0142omie rzeki Bia\u0142ki, pomi\u0119dzy ska\u0142kami Kramnic\u0105 (688 m n.p.m., wysoko\u015b\u0107 wzgl\u0119dna 65 m) na prawym brzegu i Ob\u0142azow\u0105 (670 m n.p.m., wysoko\u015b\u0107 wzgl\u0119dna 47 m) na lewym. Koryto Bia\u0142ki wy\u015bcielone jest przyniesionymi z Tatr i obrobionymi podczas tego transportu otoczakami granitowymi.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Prze\u0142om Bia\u0142ki \u2013 widok z Ob\u0142azowej by Jerzy Opio\u0142a – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 4.0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Prze\u0142om Bia\u0142ki \u2013 Kramnica by \u0141ukasz Goryl – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 3.0<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Prehistoryczny bumerang<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

W po\u0142udniowym zboczu Ob\u0142azowej znajduje si\u0119 Jaskinia Ob\u0142azowa, w kt\u00f3rej odkryto \u015blady prehistorycznych ludzi. Najstarsze z nich nale\u017c\u0105 do \u015brodkowopaleolitycznej kultury mustierskiej sprzed 40 tys. lat. Wyj\u0105tkowy charakter ma zachowany w bardzo dobrym stanie przedmiot z ciosu mamuta, uwa\u017cany za najstarszy bumerang na \u015bwiecie. Ma on 71 cm d\u0142ugo\u015bci, wa\u017cy ok. 800 g i jest datowany na ponad 30 000 lat temu.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Wej\u015bcie do Jaskini Ob\u0142azowej by Jerzy Opio\u0142a – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 4.0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Prze\u0142om Bia\u0142ki \u2013 jedna z jaski\u0144 w Ob\u0142azowej by Jerzy Opio\u0142a – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 4.0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Dzwon burzowy na Prze\u0142\u0119czy nad \u0141apszank\u0105<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Na Prze\u0142\u0119czy nad \u0141apszank\u0105 stoi wymurowana w 1928 kapliczka z dzwonem ufundowanym przez mieszka\u0144c\u00f3w \u0141apszanki. Za pomoc\u0105 tego dzwonu ostrzegano ludzi przed zbli\u017caj\u0105c\u0105 si\u0119 burz\u0105. Wierzono r\u00f3wnie\u017c, ze ma on zdolno\u015bci odp\u0119dzania burzy.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Kapliczka z dzwonem burzowym na Prze\u0142\u0119czy nad \u0141apszank\u0105 by Jerzy Opio\u0142a – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 4.0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Widok na Tatry Bielskie z okolic Prze\u0142\u0119czy nad \u0141apszank\u0105 by Jerzy Opio\u0142a – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 4.0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Kuchnia regionalna<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Na najlepsze pstr\u0105gi w Gorcach i Pieninach warto si\u0119 uda\u0107 do Markowej Zagrody. Serwowane s\u0105 tu ryby z w\u0142asnego stawu oraz dania regionalne, np. kaszanka.<\/p>\n\n\n\n

Po\u017cyteczne informacje<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n