{"id":6298,"date":"2022-03-01T21:54:45","date_gmt":"2022-03-01T21:54:45","guid":{"rendered":"https:\/\/smakipolski.pl\/?p=6298"},"modified":"2022-09-17T10:34:42","modified_gmt":"2022-09-17T10:34:42","slug":"w-miescie-hetmana-stefana-czarnieckiego-tykocinie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/smakipolski.pl\/?p=6298","title":{"rendered":"Tykocin – miasto hetmana Stefana Czarnieckiego"},"content":{"rendered":"\n
\n
Mapa Doliny Narwi<\/a><\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

Szczypta historii<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Pod wzgl\u0119dem historycznym Tykocin le\u017ca\u0142 na pograniczu Mazowsza i Podlasia (Litwy). Pocz\u0105tki Tykocina zwi\u0105zane s\u0105 z grodem mazowieckim, znajduj\u0105cym si\u0119 w odleg\u0142o\u015bci ok. 3 km na po\u0142udnie od obecnego miasta. Prawa miejskie w 1425 r. nada\u0142 Tykocinowi ksi\u0105\u017c\u0119 mazowiecki Janusz I Starszy w oparciu o prawo che\u0142mi\u0144skie. Po przej\u015bciu pod w\u0142adztwo litewskie Tykocin sta\u0142 si\u0119 centrum rozleg\u0142ych d\u00f3br i podlask\u0105 siedzib\u0105 mo\u017cnego rodu litewskiego Gaszto\u0142d\u00f3w. Po bezpotomnej \u015bmierci ostatniego z rodu \u2013 Stanis\u0142awa Gaszto\u0142da, dobra nie przesz\u0142y na wdow\u0119 Barbar\u0119 Gaszto\u0142dow\u0105 z Radziwi\u0142\u0142\u00f3w wed\u0142ug prawa koronnego, a na podstawie prawa litewskiego \u2015 na kr\u00f3la Zygmunta Starego. Tykocin u schy\u0142ku \u017cycia Zygmunta Augusta sta\u0142 si\u0119 centrum i siedzib\u0105 podlaskich d\u00f3br kr\u00f3lewskich. W tykoci\u0144skiej twierdzy zosta\u0142 umieszczony arsena\u0142 Rzeczypospolitej, skarbiec (spoczywa\u0142y tu mi\u0119dzy innymi s\u0142ynne arrasy oraz biblioteka kr\u00f3la Zygmunta Augusta). W 1569 r. w\u0142\u0105czono Tykocin i okoliczne ziemie do Kr\u00f3lestwa Polskiego.<\/p>\n\n\n\n

W 1705 r. kr\u00f3l August II ustanowi\u0142 w Tykocinie Order Or\u0142a Bia\u0142ego, najstarszy i najwa\u017cniejszy order polski.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Order Or\u0142a Bia\u0142ego<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Hetman Czarniecki \u2013 w\u0142a\u015bciciel Tykocina<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

W 1661 r. za zas\u0142ugi w wojnie ze Szwedami Tykocin zosta\u0142 przekazany na dziedziczn\u0105 w\u0142asno\u015b\u0107 hetmanowi Stefanowi Czarnieckiemu.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Hetman Stefan Czarniecki w\u0142a\u015bciciel Tykocina<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n
\"\"
Pomnik Stefana Czarnieckiego w Tykocinie by GriszaGrisza – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 3.0<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Czarniecki odbudowa\u0142 zniszczony w czasie potopu szwedzkiego zamek i umie\u015bci\u0142 w nim sw\u00f3j osobisty skarbiec, gromadz\u0105c w nim znaczne dobra, kt\u00f3re uczyni\u0142y jego c\u00f3rki jedn\u0105 z najlepszych partii w Rzeczypospolitej. Poprzez maria\u017ce c\u00f3rek hetmana, Tykocin wraz ze starostwem sta\u0142 si\u0119 w\u0142asno\u015bci\u0105 Branickich. W czasie zabor\u00f3w Tykocin znalaz\u0142 si\u0119 pocz\u0105tkowo pod w\u0142adz\u0105 Prus, za\u015b od 1815 r. w granicach Kr\u00f3lestwa Polskiego, gdzie pozostawa\u0142 do roku 1918. Tykocin zosta\u0142 podbity przez III Rzesz\u0119 podczas inwazji na Polsk\u0119 we wrze\u015bniu 1939 r., a nast\u0119pnie na podstawie Paktu Ribbentrop \u2013 Mo\u0142otow zosta\u0142 przekazany przez Niemc\u00f3w Zwi\u0105zkowi Radzieckiemu. Tykocin nale\u017cy do Polski przez 904 lata.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Rynek w Tykocinie z pomnikiem hetmana Stefana Czarnieckiego by mk – own photo, CC BY 2.5<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Zamek w Tykocinie<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Pierwsz\u0105 litewsk\u0105 warowni\u0119 w miejscu dzisiejszego zamku zbudowa\u0142 prawdopodobnie Jan Gaszto\u0142d. R\u00f3d Gaszto\u0142d\u00f3w wymar\u0142 w 1542 roku wraz ze \u015bmierci\u0105 Stanis\u0142awa Gaszto\u0142da. Na podstawie \u00f3wczesnego prawa po wyga\u015bni\u0119ciu rodu w linii m\u0119skiej, jego dobra przypada\u0142y w\u0142adcy, w zwi\u0105zku z czym Tykocin wszed\u0142 do maj\u0105tku prywatnego Zygmunta I Starego. Na polecenie kr\u00f3la Zygmunta Augusta zamek rozbudowany w latach 1549\u20131575. Kr\u00f3l Stefan Batory w zamku umie\u015bci\u0142 arsena\u0142 koronny z 500 armatami. W 1655 roku w czasie potopu szwedzkiego zamek obsadzi\u0142y sprzymierzone ze Szwedami wojska Bogus\u0142awa Radziwi\u0142\u0142a. 31 grudnia 1655, kiedy zamek oblega\u0142y wojska konfederacji tyszowieckiej, zmar\u0142 tu Janusz Radziwi\u0142\u0142. Po pokonaniu wspieraj\u0105cych kr\u00f3la Jana Kazimierza wojsk Sapieh\u00f3w, Bogus\u0142aw Radziwi\u0142\u0142 wjecha\u0142 do obleganego wcze\u015bniej zamku 26 lutego 1656 r. Wojska wierne Janowi Kazimierzowi odbi\u0142y zamek 27 stycznia 1657 roku.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Zrekonstruowany fragment zamku w Tykocinie \u2013 widok od strony wschodniej by Krzysztof Kundzicz – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 3.0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Zamek by Nexusdx – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 3.0 pl<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Zamek w Tykocinie by Fczarnowski – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 3.0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Zamek w Tykocinie, na pierwszym planie zrekonstruowana naro\u017cna wie\u017ca wschodnia by Fczarnowski – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 3.0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Sala biesiadna restauracji zamkowej by Konarski – Praca w\u0142asna, CC BY 3.0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Piwnice zamkowe by Konarski – Praca w\u0142asna, CC BY 3.0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Zesp\u00f3\u0142 klasztorny ksi\u0119\u017cy misjonarzy<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Rozleg\u0142y kompleks klasztorny pomisjonarski oraz ko\u015bci\u00f3\u0142 pod wezwaniem Tr\u00f3jcy Przenaj\u015bwi\u0119tszej zosta\u0142 wzniesiony w 1748 r. z fundacji hetmana Jana Klemensa Branickiego. P\u00f3\u017anobarokowy ko\u015bci\u00f3\u0142 zamyka wschodni\u0105 \u015bcian\u0119 Du\u017cego Rynku w Tykocinie, jest budowl\u0105 typu bazylikowego, z okaza\u0142\u0105 elewacj\u0105 frontow\u0105 okre\u015blan\u0105 jako fasada parawanowa. Po obu stronach elewacji frontowej znajduj\u0105 si\u0119 dwie wie\u017ce po\u0142\u0105czone z korpusem ko\u015bcio\u0142a \u0142ukami i arkadami w kszta\u0142cie p\u00f3\u0142kolistych skrzyde\u0142 wyko\u0144czonych w cz\u0119\u015bci dachowej misternie wykonanymi rze\u017abami. Dziedziniec \u015bwi\u0105tyni zamkni\u0119ty jest od czo\u0142a \u017celaznym ogrodzeniem i bram\u0105 zdobion\u0105 popiersiami czterech ewangelist\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Tykocin, zesp\u00f3\u0142 ko\u015bcio\u0142a pw. Tr\u00f3jcy Przenaj\u015bwi\u0119tszej, fot. Grzegorz Ry\u017cewski, NID, CC BY-SA-NC 3.0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Rynek i ko\u015bci\u00f3\u0142 pw. \u015awi\u0119tej Tr\u00f3jcy by Pankrzysztoff – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 3.0,<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Ko\u015bci\u00f3\u0142 pw. Tr\u00f3jcy Przenaj\u015bwi\u0119tszej w Tykocinie<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Ko\u015bci\u00f3\u0142 Tr\u00f3jcy Przenaj\u015bwi\u0119tszej \u2013 widok znad rzeki Narew by Stimoroll, praca w\u0142asna, CC BY-SA 2.5<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Tykocin, zesp\u00f3\u0142 ko\u015bcio\u0142a Tr\u00f3jcy Przenaj\u015bwi\u0119tszej, fot. Aneta Ku\u0142ak, NID, CC BY-SA-NC 3.0 <\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Tykocin, zesp\u00f3\u0142 ko\u015bcio\u0142a pw. Tr\u00f3jcy Przenaj\u015bwi\u0119tszej, elewacja frontowa, fot. Grzegorz Ry\u017cewski, NID, CC BY-SA-NC 3.0 <\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Tr\u00f3jnawowe wn\u0119trze ko\u015bcio\u0142a zdobi\u0105 polichromie \u015bcienne z 1749 r. wykonane przez Sebastiana Ecksteina. Wszystkie obrazy w nawach bocznych namalowane zosta\u0142y przez Szymona Czechowicza. Na \u015bcianach po obu stronach wej\u015bcia dwa portrety ma\u0142\u017conk\u00f3w Branickich, Jana Klemensa i Izabeli z Poniatowskich autorstwa Augusta Mirysa \u2013 nadwornego malarza Branickich.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Wn\u0119trze ko\u015bcio\u0142a \u2013 widok na prezbiterium i pn. naw\u0119, fot. Grzegorz Ry\u017cewski, NID, CC BY-SA-NC 3.0 <\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Wn\u0119trze ko\u015bcio\u0142a \u2013 widok na krucht\u0119 i ch\u00f3r muzyczny, fot. Grzegorz Ry\u017cewski, NID, CC BY-SA-NC 3.0 <\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n
\"\"
Wn\u0119trze ko\u015bcio\u0142a by Jolanta Dyr – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 3.0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
O\u0142tarz g\u0142\u00f3wny<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Nad krucht\u0105 rozci\u0105ga si\u0119 balkon ch\u00f3ralny z rokokowymi organami. Zbudowane one zosta\u0142y oko\u0142o 1760 r.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Organy<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

\u017bydzi w Tykocinie<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Pierwsi osadnicy \u017cydowscy osiedli na tych ziemiach w 1522 roku. W 1576 roku z r\u0119ki Stefana Batorego otrzymali oni prawo osadnictwa potwierdzone w roku 1633 przez W\u0142adys\u0142awa IV. W 1800 roku mieszka\u0144cy pochodzenia \u017cydowskiego stanowili ok. 70% ludno\u015bci miasta, a tu\u017c przed II wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105 w licz\u0105cej 5000 os\u00f3b populacji miasta udzia\u0142 ludno\u015bci \u017cydowskiej wynosi\u0142 50%.<\/p>\n\n\n\n

Wielka Synagoga zosta\u0142a zbudowana w 1642 roku i jest drug\u0105 co do wielko\u015bci i jedn\u0105 z najstarszych synagog w Polsce.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Wielka Synagoga, ob. muzeum (po lewej d. dom talmudyczny), fot. Aneta Ku\u0142ak, NID, CC BY-SA-NC 3.0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Budynek Synagogi Wielkiej, obecnie Muzeum Kultury \u017bydowskiej by Emptywords – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 4.0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Wielka Synagoga, wn\u0119trze – bima, fot. Aneta Ku\u0142ak, NID, CC BY-SA-NC 3.0 <\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n
\"\"
Wielka Synagoga, wn\u0119trze \u2013 bima i aron ha-kodesz, fot. Aneta Ku\u0142ak, NID, CC BY-SA-NC 3.0 <\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n
\"\"
Wielka Synagoga, wn\u0119trze \u2013 polichromie \u015bcienne, fot. Aneta Ku\u0142ak, NID, CC BY-SA-NC 3.0 <\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Ma\u0142a Synagoga w Tykocinie by S\u0142awomir Milejski – Praca w\u0142asna, CC BY 3.0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Na pocz\u0105tku II wojny \u015bwiatowej \u017bydzi stanowili 50% populacji Tykocina. Po dziewi\u0119tnastu miesi\u0105cach okupacji radzieckiej, w czerwcu 1941 r. miasto zosta\u0142o zdobyte przez Wehrmacht. Rankiem 25 sierpnia 1941 r. Niemcy nakazali wszystkim tykoci\u0144skim \u017bydom zebra\u0107 si\u0119 na rynku (prawie 3000 ludzi), w celu \u201eprzesiedlenia\u201d do getta w Czerwonym Borze. Wkr\u00f3tce wzi\u0119to z placu oko\u0142o 1400-1700 os\u00f3b do miejsca ka\u017ani w okolicach lasu w \u0141opuchowie. M\u0119\u017cczy\u017ani maszerowali pieszo, za pochodem d\u0142ugo\u015bci ponad kilometra sz\u0142a lokalna orkiestra klezmer\u00f3w, kt\u00f3rej Niemcy kazali gra\u0107 hatikv\u0119. W lesie wi\u0119\u017aniowie zostali str\u0105ceni do grob\u00f3w przez oddzia\u0142 SS Einsatzkommando, pod dow\u00f3dztwem SS-Obersturmf\u00fchrera Hermanna Schapera. Egzekucja trwa\u0142a dwa dni.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Gr\u00f3b zbiorowy \u017byd\u00f3w z Tykocina – miejsce masakry w lesie \u0142opuchowskim (25 sierpnia 1941). Pomnik ods\u0142oni\u0119ty w 50-t\u0105 rocznic\u0119 mordu w j\u0119zykach polskim i angielskim by Gripper – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 4.0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Zesp\u00f3\u0142 Klasztorny Bernardyn\u00f3w<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Klasztor Bernardyn\u00f3w w Tykocinie nad Narwi\u0105 pod wezwaniem Nawiedzenia NMP zosta\u0142 ufundowany w 1479 r. przez Marcina Gaszto\u0142da, wojewod\u0119 kijowskiego. W 1542 r., po wymarciu Gaszto\u0142d\u00f3w, Tykocin sta\u0142 si\u0119 w\u0142asno\u015bci\u0105 kr\u00f3la Zygmunta Augusta, kt\u00f3ry wzni\u00f3s\u0142 twierdz\u0119 w pobli\u017cu k\u0119py bernardy\u0144skiej i rozpocz\u0105\u0142 rozbi\u00f3rk\u0119 konwentu.<\/p>\n\n\n\n

Nowy klasztor zosta\u0142 ufundowany w 1771 r. przez hetmana Jana Klemensa Branickiego. Usytuowano go w po\u0142udniowej cz\u0119\u015bci Tykocina (obecnie ul. Klasztorna) na miejscu dworu Zygmunta Augusta, wykorzystuj\u0105c niekt\u00f3re elementy tego dworu. W 1864 r. klasztor bernardy\u0144ski, zosta\u0142 zlikwidowany ukazem carskim po powstaniu styczniowym i przeszed\u0142 w r\u0119ce prywatne.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Zesp\u00f3\u0142 Klasztorny Bernardyn\u00f3w by Happa – Praca w\u0142asna, CC BY 3.0,<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Klasztor bernardyn\u00f3w, kaplica, fot. Joanna Koty\u0144ska-Stetkiewicz. NID, CC BY-SA-NC 3.0 <\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Klasztor bernardyn\u00f3w, fot. Joanna Koty\u0144ska-Stetkiewicz, NID, CC BY-SA-NC 3.0 <\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Brama-dzwonnica z 1853 r. w klasztorze bernardyn\u00f3w by Zala – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 4.0<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Alumnat<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Alumnat jest jedynym tego typu obiektem w Polsce. Jest to przytu\u0142ek dla zas\u0142u\u017conych \u017co\u0142nierzy. W po\u0142owie XVIII w. wystawiono budynek alumnatu we wsch. pierzei rynku, kt\u00f3rego rozbudowana fasada nawi\u0105zywa\u0142a do pa\u0142acowych za\u0142o\u017ce\u0144 barokowych. Alumnat zagra\u0142 rol\u0119 restauracji pani Struzikowej w filmie \u201eU Pana Boga w Ogr\u00f3dku\u201d,<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Alumnat by Zorro2212 – Praca w\u0142asna, CC BY 3.0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Alumnat, ob. restauracja i hotel, dziedziniec, fot. Grzegorz Ry\u017cewski, NID, CC BY-SA-NC 3.0 <\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Przejazd bramny na dziedziniec alumnatu, fot. Grzegorz Ry\u017cewski, NID, CC BY-SA-NC 3.0 <\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Zabudowa miejska<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Tykocin posiada zabytkow\u0105, urocz\u0105 zabudow\u0119 miejsk\u0105, w wi\u0119kszo\u015bci parterow\u0105. W 1950 r. Tykocin utraci\u0142 prawa miejskie, kt\u00f3re odzyska\u0142 w 1993 r.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Ulica Z\u0142ota z widokiem na ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015aw. Tr\u00f3jcy by mk – own photo, CC BY 2.5<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Dom przy Placu Stefana Czarnieckiego 10 w Tykocinie, fot. J\u00f3zef Markiewicz CC BY-SA 3.0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Most na Narwi by Gumisza – Praca w\u0142asna, GFDL<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Dawna cerkiew bazylian\u00f3w<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Unicka (greckokatolicka) cerkiew bazylian\u00f3w pw. \u015bw. Miko\u0142aja pochodzi\u0142a z 1758 r. Rozebrano j\u0105 w 1833 r. i przeniesiona do wsi Soko\u0142y, gdzie zachowa\u0142a si\u0119 i funkcjonuje jako rzymskokatolicki ko\u015bci\u00f3\u0142 cmentarny Podwy\u017cszenia Krzy\u017ca \u015awi\u0119tego.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Dawna cerkiew bazylian\u00f3w, Thebleeding – self-made Soko\u0142y, CC BY-SA 3.0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Kuchnia regionalna<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

B\u0119d\u0105c w Tykocinie powinni\u015bmy posmakowa\u0107 tradycyjnej kuchni \u017cydowskiej. Restauracja Cymes, po\u0142o\u017cona w dawnej synagodze najlepiej oddaje judaistyczny klimat i charakter. Mamy w menu do wyboru kugel, czulent, latkes, kreplec, kawior \u017cydowski, kreplechy, w\u0105tr\u00f3bk\u0119 po \u017cydowsku oraz desery – hamantasze i ma\u0142mazj\u0119.<\/p>\n\n\n\n

Po\u017cyteczne informacje<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n