{"id":6459,"date":"2022-03-07T19:13:49","date_gmt":"2022-03-07T19:13:49","guid":{"rendered":"https:\/\/smakipolski.pl\/?p=6459"},"modified":"2022-09-17T10:34:42","modified_gmt":"2022-09-17T10:34:42","slug":"nadwislanskie-spichrze-i-twierdza-w-grudziadzu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/smakipolski.pl\/?p=6459","title":{"rendered":"Nadwi\u015bla\u0144skie spichrze i twierdza w Grudzi\u0105dzu"},"content":{"rendered":"\n

Spichrze – Pomnik Historii<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\n
Mapa ziemi che\u0142mi\u0144skiej<\/a><\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

Szczypta historii<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Grudzi\u0105dz wraz z ziemi\u0105 che\u0142mi\u0144sk\u0105 wchodzi\u0142 w sk\u0142ad pa\u0144stwa Mieszka I. Od 1231 r. Grudzi\u0105dz pozostawa\u0142 w panowaniu Krzy\u017cak\u00f3w, kt\u00f3rzy ustanowili tu komturstwo i rozpocz\u0119li budow\u0119 zamku obronnego. Miasto zosta\u0142o lokowane w roku 1291 na prawie che\u0142mi\u0144skim.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Zamek w Grudzi\u0105dzu na litografii z XVIII wieku<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Po kl\u0119sce Krzy\u017cak\u00f3w pod Grunwaldem, w kt\u00f3rej zgin\u0105\u0142 grudzi\u0105dzki komtur Wilhelm von Helfenstein, wojska kr\u00f3la Jagie\u0142\u0142y na prze\u0142omie lipca i sierpnia 1410 roku na kr\u00f3tko zaj\u0119\u0142y Grudzi\u0105dz, po czym odda\u0142y go Krzy\u017cakom. W wyniku drugiego pokoju toru\u0144skiego Grudzi\u0105dz wraz z ca\u0142ymi Prusami Kr\u00f3lewskimi zosta\u0142 uznany cz\u0119\u015bci\u0105 Korony Polskiej i sta\u0142 si\u0119 miastem kr\u00f3lewskim. Z\u0142oty wiek miasta zosta\u0142 zahamowany w wyniku wojen polsko-szwedzkich.<\/p>\n\n\n\n

W 1772 r., w wyniku I rozbioru Polski, Grudzi\u0105dz przeszed\u0142 pod panowanie pruskie, trwaj\u0105ce do 1920 r. Rz\u0105d Prus aktywnie d\u0105\u017cy\u0142 do o\u017cywienia gospodarczego nowych ziem i ich szybkiej integracji z pruskim organizmem pa\u0144stwowym. W tym celu podejmowano akcje kolonizacyjne – do Grudzi\u0105dza sprowadzono wielu osadnik\u00f3w z Niemiec. \u0141\u0105cznie Grudzi\u0105dz nale\u017cy do Polski przez 661 lat (teren na p\u00f3\u0142noc od Grudzi\u0105dza tylko przez 146 lat)<\/p>\n\n\n\n

Zamek krzy\u017cacki<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Zamek krzy\u017cacki z drugiej po\u0142owy XIII w. zosta\u0142 zniszczony w 1945 r. Na wzg\u00f3rzu zamkowym znajduj\u0105 si\u0119 pozosta\u0142o\u015bci zamku \u2013 zrekonstruowana wie\u017ca \u201eKlimek\u201d.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Rekonstrukcja wie\u017cy Klimek by 1bumer – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 4.0<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Poliptyk Grudzi\u0105dzki<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Poliptyk Grudzi\u0105dzki (z prze\u0142omu XIV i XV wieku) to p\u00f3\u017anogotycka malowana nastawa o\u0142tarzowa pochodz\u0105ca z kaplicy zamku krzy\u017cackiego w Grudzi\u0105dzu. Obecnie znajduje si\u0119 w Galerii Sztuki \u015aredniowiecznej Muzeum Narodowego w Warszawie.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Poliptyk Grudzi\u0105dzki<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Spichrze – Pomnik Historii<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Zesp\u00f3\u0142 spichrz\u00f3w z XIII\u2013XVII w. od strony Wis\u0142y jest uznany jako Pomnik historii. Po krzy\u017cackiej lokacji Grudzi\u0105dza w 1291 r., w pocz\u0105tkach XIV w. przyst\u0105piono do budowy mur\u00f3w obronnych, opasuj\u0105cych miasto. Pierwotnie pojedyncza linia znajdowa\u0142a si\u0119 r\u00f3wnie\u017c na wysokiej skarpie od strony Wis\u0142y. Ju\u017c jednak w latach 1346-1351 zbudowano od tamtej strony murowany spichrz Bornwalda, a kolejne w XIV -XVII w. Z uwagi na topografi\u0119 terenu budynki kilkukondygnacyjne od strony Wis\u0142y (do 6 kondygnacji), od strony miasta by\u0142y zaledwie parterowe lub pi\u0119trowe. Spichrze z nabrze\u017cem by\u0142y po\u0142\u0105czone drewnianymi rynnami spadowymi, przez kt\u00f3re zsypywano zbo\u017ce bezpo\u015brednio na \u0142odzie i statki. Komunikacj\u0119 miasta z portem zapewnia\u0142a stoj\u0105ca na po\u0142udniowym kra\u0144cu ulicy obronna Brama Wodna, p\u00f3\u017aniej pojawi\u0142y si\u0119 2 dodatkowe furty.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Spichrze widziane z lewego brzegu Wis\u0142y by W\u0142odzimierz Wysocki – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 3.0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Zej\u015bcie nad Wis\u0142\u0119 pomi\u0119dzy ratuszem i ko\u015bcio\u0142em \u015bw. Miko\u0142aja by Natiii89 – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 3.0 pl<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Widok Grudzi\u0105dza znad Wis\u0142y by AlexKazakhov – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 4.0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Fragment zespo\u0142u spichrz\u00f3w od strony Wis\u0142y by Pko – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 4.0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Spichrze by Pko – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 4.0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Spichrze nr 45 i 47 oraz wie\u017ca dawnego kolegium jezuit\u00f3w by Pko – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 4.0<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n
\"\"
Spichrz by AlexKazakhov, Licencja: CC BY-SA 3.0<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n
\"\"
Spichrz od strony miasta by AlexKazakhov, Licencja: CC BY-SA 3.0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Mury miejskie<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

W XIII \u2013 XIV w. przyst\u0105piono do otaczania obszaru miasta systemem fortyfikacji z\u0142o\u017conych z linii mur\u00f3w obronnych i fosy, po\u0142\u0105czonych w cz\u0119\u015bci p\u0142n.-zach. z wcze\u015bniej wzniesionymi obwarowaniami zamku krzy\u017cackiego. Ju\u017c w XIV w. pojedynczy mur na kraw\u0119dzi skarpy od strony Wis\u0142y zosta\u0142 stopniowo zast\u0105piony lini\u0105 obronnych kilkukondygnacyjnych spichrz\u00f3w. W 2. po\u0142owie XIX w. w zwi\u0105zku z dynamicznym rozwojem miasta wi\u0119kszo\u015b\u0107 fortyfikacji zosta\u0142a rozebrana, a fosy zasypano. Do naszych czas\u00f3w zachowa\u0142a si\u0119 przebudowana Brama Wodna. Dolna cz\u0119\u015b\u0107 z ostro\u0142ukowym dawnym przejazdem pochodzi jeszcze z XIV w. Przetrwa\u0142y tak\u017ce znaczne odcinki naro\u017cnika wsp\u00f3lnych mur\u00f3w odgraniczaj\u0105cych zamek od miasta.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Brama Wodna w Grudzi\u0105dzu by 1bumer – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 4.0,<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Mury obronne by Daria2005, Licencja: CC BY-SA 3.0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Bazylika \u015bw. Miko\u0142aja<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

W zwi\u0105zku z lokacj\u0105 miasta na prawie che\u0142mi\u0144skim w 1291 r., wytyczono siatk\u0119 ulic przyst\u0105piono do budowy murowanego gotyckiego ko\u015bcio\u0142a. Od po\u0142owy XVI w. do 1598 r. ko\u015bci\u00f3\u0142 by\u0142 ewangelicki. W 1896 r. mia\u0142a miejsce gruntowna renowacja fary w duchu neogotyckim, wn\u0119trze otrzyma\u0142o nowe polichromie i witra\u017ce. Podczas dzia\u0142a\u0144 wojennych w 1945 r. ko\u015bci\u00f3\u0142 poni\u00f3s\u0142 ci\u0119\u017ckie straty: run\u0119\u0142a g\u00f3rna cz\u0119\u015b\u0107 wie\u017cy, dachy, sp\u0142on\u0119\u0142a wi\u0119ksza cz\u0119\u015b\u0107 wystroju. Odbudowa mia\u0142a miejsce w latach 1946\u20131949.<\/p>\n\n\n\n

Bazylika kolegiacka \u015bw. Miko\u0142aja pe\u0142ni rol\u0119 sanktuarium maryjnego zwi\u0105zanego z kultem obrazu Matki Bo\u017cej \u0141askawej.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015bw. Miko\u0142aja by Pko – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 3.0<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n
\"\"
Ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015bw. Miko\u0142aja by Seb.glowacki, Licencja: CC BY-SA 3.0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Wn\u0119trze ko\u015bcio\u0142a \u015bw. Miko\u0142aja by Pko – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 4.0<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n
\"\"
O\u0142tarz w nawie bocznej by Taktoperz77 – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 3.0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
\u0141uk przyporowy nad zakrysti\u0105 by Pko – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 4.0<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Klasztor benedyktynek<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Wkr\u00f3tce po krzy\u017cackiej lokacji Grudzi\u0105dza w 1291 r. w pobli\u017cu Bramy Toru\u0144skiej powsta\u0142 przytu\u0142ek \u2013 szpital \u015aw. Ducha \u2013 z w\u0142asn\u0105 kaplic\u0105. W 1631 r. zabudowania obj\u0119\u0142y przyby\u0142e z Torunia benedyktynki. Podczas potopu szwedzkiego w 1656 r. ko\u015bci\u00f3\u0142 sp\u0142on\u0105\u0142. W latach 1728\u20131731 wzniesiono bardziej okaza\u0142e gmachy klasztorne i odbudowano ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015bw. Ducha. W latach 1749\u20131750 wzniesiono ozdobn\u0105 furt\u0119 klasztorn\u0105, zwan\u0105 dzi\u015b Pa\u0142acem Opatek. Klasztor zosta\u0142 skasowany przez w\u0142adze pruskie w 1810 r., a ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015aw. Ducha przekszta\u0142cono w ewangelick\u0105 \u015bwi\u0105tyni\u0119 garnizonow\u0105.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015aw. Ducha<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n
\"\"
Cz\u0119\u015b\u0107 zabudowa\u0144 klasztoru, obecnie Muzeum w Grudzi\u0105dzu<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Pa\u0142ac Opatek<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Barokowy zesp\u00f3\u0142 pojezuicki<\/u><\/em><\/strong> <\/p>\n\n\n\n

W sk\u0142ad zespo\u0142u pojezuickiego z XVII-XVIII w. wchodz\u0105: ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015bw. Franciszka Ksawerego i dawne kolegium jezuickie. Jezuici zostali sprowadzeni do Grudzi\u0105dza w 1622 r. staraniem Jana Dzia\u0142y\u0144skiego, starosty pokrzywie\u0144skiego i biskupa che\u0142mi\u0144skiego Jana Kuczborskiego. Grudzi\u0105dz by\u0142 w\u00f3wczas miastem zamieszkanym w wi\u0119kszo\u015bci przez ewangelik\u00f3w, przeciwko kt\u00f3rym by\u0142a wymierzona kontrreformacyjna dzia\u0142alno\u015b\u0107 Towarzystwa Jezusowego. Pierwsza po\u0142owa XVIII w. to zarazem okres najwi\u0119kszego rozkwitu szko\u0142y. Nauk\u0119 zdobywa\u0142o oko\u0142o 200\u2013300 uczni\u00f3w z terenu ca\u0142ych Prus Kr\u00f3lewskich, a szko\u0142\u0119 zwano Grudzi\u0105dzkim Ateneum lub Kolegium Dzia\u0142y\u0144skich. Kasata zakonu w Prusach nast\u0105pi\u0142a w 1781 r.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015bw. Franciszka Ksawerego by Rasalve – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 4.0<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n
\"\"
Wn\u0119trze ko\u015bcio\u0142a by Dawid Galus – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 3.0 pl<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

W barokowym budynku kolegium jezuickiego mie\u015bci si\u0119 obecnie ratusz.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Dawne kolegium, obecnie ratusz by www.kujawsko-pomorskie.fotopolska.eu\/121, CC BY-SA 4.0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Ratusz by \u0141ukasz D\u0105browski – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 4.0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Klasztor reformat\u00f3w<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

P\u00f3\u017anobarokowy klasztor reformat\u00f3w z ko\u015bcio\u0142em pw. \u015awi\u0119tego Krzy\u017ca zosta\u0142 zbudowany w po\u0142. XVIII w. Po przej\u015bciu Grudzi\u0105dza pod panowanie pruskie w wyniku I rozbioru Polski, nast\u0105pi\u0142a kasata klasztoru i po kilku latach w jego murach urz\u0105dzono zak\u0142ad karny (dzia\u0142aj\u0105cy do dzisiaj).<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015awi\u0119tego Krzy\u017ca, obecnie wi\u0119zienie by Mikklos 2743, Licencja: CC BY-SA 3.0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Czasy zaboru pruskiego<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

6 czerwca 1776 roku z rozkazu Fryderyka II rozpocz\u0119to budow\u0119 pot\u0119\u017cnej twierdzy po\u0142o\u017conej na p\u00f3\u0142noc od miasta obejmuj\u0105cej system fort\u00f3w. Wchodz\u0105ca w jej sk\u0142ad cytadela zosta\u0142a poddana sprawdzianowi w czasie wojen napoleo\u0144skich w 1807 roku, kiedy zosta\u0142a obl\u0119\u017cona przez wojska hesko-polskie. Blokada twierdzy zako\u0144czy\u0142a si\u0119 24 czerwca 1807 roku w zwi\u0105zku z podpisaniem rozejmu. Fragmenty fortyfikacji s\u0105 dost\u0119pne dla zwiedzaj\u0105cych.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Twierdza Grudzi\u0105dz, brama cytadeli by Kudak – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 3.0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Cytadela by Kudak, Licencja: CC BY-SA 3.0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Ko\u015bci\u00f3\u0142 Niepokalanego Serca Naj\u015bwi\u0119tszej Maryi Panny<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Ko\u015bci\u00f3\u0142 Niepokalanego Serca NMP to dawny ko\u015bci\u00f3\u0142 ewangelicki, neogotycka \u015bwi\u0105tynia zbudowana w 1898 r. Zdewastowana w czasie wojny budowla zosta\u0142a przej\u0119ta przez Ko\u015bci\u00f3\u0142 rzymskokatolicki i przekazana w posiadanie dla ksi\u0119\u017cy marian\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Fasada ko\u015bcio\u0142a Niepokalanego Serca Naj\u015bwi\u0119tszej Maryi Panny<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Kamienice na Starym Mie\u015bcie<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Wi\u0119kszo\u015b\u0107 budynk\u00f3w to rekonstrukcje zabudowy sprzed II wojny \u015bwiatowej. Niestety, nie robi\u0105 one dobrego wra\u017cenia.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Rynek G\u0142\u00f3wny w Grudzi\u0105dzu, w tle zabytkowe kamienice<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Most im. Bronis\u0142awa Malinowskiego<\/u><\/em><\/strong> <\/p>\n\n\n\n

Most na Wi\u015ble w Grudzi\u0105dzu to najd\u0142u\u017cszy most drogowo-kolejowy w Polsce. Jest to most stalowy, kratownicowy, sk\u0142adaj\u0105cy si\u0119 z 11 prz\u0119se\u0142 o rozpi\u0119to\u015bciach 100 m. Most zosta\u0142 zbudowany podczas trwania zaboru pruskiego, w latach 1876\u20131879, w ci\u0105gu linii kolejowej Laskowice Pomorskie \u2013 Grudzi\u0105dz. Most nosi imi\u0119 sportowca i olimpijczyka Bronis\u0142awa Malinowskiego, kt\u00f3ry w 1981 r. zgin\u0105\u0142 w wypadku drogowym na tym mo\u015bcie.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Most im. Bronis\u0142awa Malinowskiego w Grudzi\u0105dzu<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Kuchnia regionalna<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Na tradycyjn\u0105 kuchni\u0119 polsk\u0105 zapraszamy do Kuchni Pe\u0142nej Smaku na grudzi\u0105dzkim rynku. Mo\u017cemy spr\u00f3bowa\u0107 typowych zup takich jak og\u00f3rkowa, szczawiowa, krem z dyni oraz da\u0144 g\u0142\u00f3wnych \u2013 schabowego, pol\u0119dwiczek wieprzowych, gulaszu wieprzowego, w\u0105tr\u00f3bki drobiowej, pulpet\u00f3w w sosie koperkowym, sandacza sma\u017conego i pstr\u0105ga z patelni.<\/p>\n\n\n\n

Po\u017cyteczne informacje<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n