{"id":6871,"date":"2022-04-08T06:08:50","date_gmt":"2022-04-08T06:08:50","guid":{"rendered":"https:\/\/smakipolski.pl\/?p=6871"},"modified":"2022-09-17T10:34:41","modified_gmt":"2022-09-17T10:34:41","slug":"szlak-orlich-gniazd-czesc-poludniowa-zamek-w-tenczynku-plaza-alwernia-i-poreba-zegoty","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/smakipolski.pl\/?p=6871","title":{"rendered":"Szlak Orlich Gniazd – cz\u0119\u015b\u0107 po\u0142udniowa: zamek w Tenczynku, Alwernia i Por\u0119ba \u017begoty"},"content":{"rendered":"\n
\n
Mapa Garbu Tenczy\u0144skiego<\/a><\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Szczypta historii<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Wybrali\u015bmy si\u0119 na wycieczk\u0119 po Garbie Tenczy\u0144skim le\u017c\u0105cym w po\u0142udniowej cz\u0119\u015bci Wy\u017cyny Krakowsko-Cz\u0119stochowskiej. Znajduje si\u0119 tu w Tenczynku olbrzymi zamek le\u017c\u0105cy na Szlaku Orlich Gniazd.<\/p>\n\n\n\n

Tenczynek zosta\u0142 za\u0142o\u017cony prawdopodobnie na pocz. XIV w. przez Nawoja z Morawicy. Wojewoda krakowski, herbu Top\u00f3r, otrzyma\u0142 od kr\u00f3la Jagie\u0142\u0142y dobra tenczy\u0144skie w zamian za pomoc w otrzymaniu korony polskiej. W odr\u00f3\u017cnieniu od Tenczyna Wielkiego (zamku) wie\u015b t\u0119 zwano Tenczynem Ma\u0142ym, sk\u0105d powsta\u0142o zdrobnienie Tenczynek. W 1795 Tenczynek zosta\u0142 zagarni\u0119ty przez Austriak\u00f3w. W latach 1815\u20131846 wie\u015b po\u0142o\u017cona by\u0142a na terenie Wolnego Miasta Krakowa. Teren Jury w okolicach Tenczynka nale\u017cy do rdzennych teren\u00f3w Polski i przynale\u017cy do pa\u0144stwa polskiego przez 907 lat.<\/p>\n\n\n\n

Zamek Tenczyn<\/u><\/em><\/strong> Ruiny zamku stoj\u0105 na dawnym sto\u017cku wulkanicznym, b\u0119d\u0105cym najwy\u017cszym wzniesieniem Garbu Tenczy\u0144skiego (G\u00f3ra Zamkowa 401 m n.p.m.).<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Zamek Tenczyn by www.szymonkaczmarczyk.com – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 4.0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Pierwszy zamek zbudowa\u0142 oko\u0142o 1319 r. kasztelan krakowski Naw\u00f3j z Morawicy. Wzni\u00f3s\u0142 on najwi\u0119ksz\u0105 na zamku wie\u017c\u0119, zwan\u0105 do dzi\u015b \u201eWie\u017c\u0105 Nawojow\u0105\u201d. W\u0142a\u015bciwym tw\u00f3rc\u0105 zamku murowanego by\u0142 syn Nawoja, J\u0119drzej, wojewoda krakowski i sandomierski. Na najwy\u017cszej, p\u00f3\u0142nocno-wschodniej cz\u0119\u015bci wzg\u00f3rza, wzni\u00f3s\u0142 dalszy fragment zamku, w kt\u00f3rym mieszka\u0142 i zmar\u0142 w 1368 r. On tak\u017ce pierwszy przyj\u0105\u0142 nazwisko T\u0119czy\u0144ski. W kr\u00f3tkim czasie r\u00f3d T\u0119czy\u0144skich doszed\u0142 do wielkiego znaczenia. W posiadaniu T\u0119czy\u0144skich by\u0142o 45 miejscowo\u015bci, w tym 15 w pobli\u017cu zamku. W 1461 r. przez blisko rok na zamku mieszka\u0142 Jan D\u0142ugosz. W 1570 r. kasztelan wojnicki, podkomorzy wielki koronny Jan T\u0119czy\u0144ski rozbudowa\u0142 zamek nadaj\u0105c mu cechy renesansowe.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Jan Magnus T\u0119czy\u0144ski<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Zamek by\u0142 przez wiele lat centrum d\u00f3br T\u0119czy\u0144skich. Po wymarciu linii m\u0119skiej tego rodu, wie\u015b w 1637 dosta\u0142a si\u0119 w r\u0119ce Opali\u0144skich, w 1687 Sieniawskich, w 1731 Czartoryskich, a 1816 a\u017c do 1939 Potockich. W 2016 r., w wyniku porozumienia zawartego mi\u0119dzy Gmin\u0105 Krzeszowice a spadkobiercami Adama hr. Potockiego, ruiny zamku zosta\u0142y ponownie otwarte dla zwiedzaj\u0105cych. Organizatorem ruchu turystycznego na zamku jest Fundacja Na Rzecz Rozwoju i Promocji Sztuki New Era Art.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Zamek Tenczyn by Zygmunt Put Zetpe0202 – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 4.0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Zamek Tenczyn by Jakub Ha\u0142un – Own work, CC BY-SA 4.0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Zamek Tenczyn by Magdalia25 – Own work, CC BY-SA 3.0 pl<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Widok z wie\u017cy na dziedziniec zamku by Pborys – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 4.0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Dziedziniec zamku Tenczyn by Malgorzata Kwiatkowska – Own work, CC BY-SA 4.0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Baszta \u201eDorotka\u201d by Robin – Flickr: Tenczyn, CC BY 2.0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Wie\u017ca Nawojowa by Mirand – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 3.0 pl<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n
\"\"
Kaplica zamkowa by Olerys – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 3.0<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n
\"\"
Ruiny zamku by Magdalia25 – Own work, CC BY-SA 3.0 pl<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015bw. Katarzyny w Tenczynku<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Barokowy ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015bw. Katarzyny z fundacji Augusta Czartoryskiego zbudowany zosta\u0142 w latach 1728\u20131742. W podziemiach ko\u015bcio\u0142a znajduj\u0105 si\u0119 szcz\u0105tki ostatniego z potomk\u00f3w T\u0119czy\u0144skich \u2013 Jana (zm. 1637).<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015bw. Katarzyny w Tenczynku<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Wn\u0119trze ko\u015bcio\u0142a by Piotrekwas – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 3.0 pl<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Tenczynek –  dawny o\u015brodek g\u00f3rnictwa<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Tenczynek to dawny o\u015brodek g\u00f3rnictwa w\u0119glowego. Pierwsze kopalnie z regularnym i planowym wydobyciem w\u0119gla powsta\u0142y pod koniec XVIII w. by\u0142y to kopalnie Adam<\/em> i Rieda<\/em>. Og\u00f3\u0142em w okolicy od XVIII w. do 1955 istnia\u0142o a\u017c 17 kopal\u0144, kt\u00f3re wydobywa\u0142y od kilku tysi\u0119cy ton do 1,8 mln ton \u2013 najwi\u0119cej w kopalni Krystyna<\/em>. Pozosta\u0142o\u015bci \u015blad\u00f3w po dawnej eksploatacji w\u0119gla zachowa\u0142o si\u0119 g\u0142\u00f3wnie w rejonie kopalni Krystyna I <\/em>(budynki nadszybia szybu o g\u0142\u0119boko\u015bci 181 m oraz zdewastowane budynki mieszkalne jej pracownik\u00f3w) i Krystyna II<\/em> (rozleg\u0142e ha\u0142dy poeksploatacyjne z licznymi okruchami w\u0119gla, resztki betonowych fundament\u00f3w, nasyp\u00f3w i dr\u00f3g dojazdowych), a na zach\u00f3d od nich wiele p\u0142ytkich szybik\u00f3w w rejonie wychodni pok\u0142adu Andrzej<\/em>, b\u0119d\u0105cych najlepiej zachowanym miejscem do powierzchniowych obserwacji serii w\u0119glono\u015bnej w tym rejonie.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Ruiny budynk\u00f3w dawnej KWK Krystyna I by Premia – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 3.0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Opr\u00f3cz w\u0119gla w okolicach wydobywano tak\u017ce piaskowce i wapienie. Zwiedzanie dawnych kamienio\u0142om\u00f3w u\u0142atwia geologiczna \u015bcie\u017cka turystyczno-dydaktyczna szlakiem g\u00f3rnictwa w\u0119glowego w okolicy Tenczynka. Prezentuje ona kilka stanowisk geologicznych o podstawowym znaczeniu dla poznania budowy geologicznej obszaru krzeszowickiego, jednego z najciekawszych w Polsce pod wzgl\u0119dem geologii i morfologii. Przy zwiedzaniu stanowisk dokumentacyjnych w kamienio\u0142omach nale\u017cy pami\u0119ta\u0107 o zakazie zbierania ska\u0142 i skamienia\u0142o\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015aw. Franciszka z Asy\u017cu w Alwerni<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Barokowy ko\u015bci\u00f3\u0142 Stygmat\u00f3w \u015bw. Franciszka z Asy\u017cu zosta\u0142 za\u0142o\u017cony na wz\u00f3r w\u0142oskiej pustelni La Verna w Toskanii, gdzie w 1224 r. \u015bw. Franciszek otrzyma\u0142 dar stygmat\u00f3w. \u015awi\u0105tynia znana jest jako miejsce kultu obrazu Pana Jezusa \u201eEcce Homo\u201d, czczonego tu jako ikona Mi\u0142osierdzia Bo\u017cego. Pierwsza wzmianka o cudownym obrazie pochodzi z roku 1453. Obraz ten mia\u0142 zas\u0142yn\u0105\u0107 \u0142askami i znajdowa\u0142 si\u0119 w kaplicy cesarskiej Konstantego XII (1448\u20131453). Po upadku Konstantynopola obraz dosta\u0142 si\u0119 w r\u0119ce su\u0142tana Mahometa II (1451\u20131481), kt\u00f3ry umie\u015bci\u0142 wraz z innymi pami\u0105tkami po cesarzach w skarbcu w Konstantynopolu Obraz ten przekaza\u0142 katolikom su\u0142tan Amurat IV (1623\u20131640).<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Ko\u015bci\u00f3\u0142 i klasztor bernardyn\u00f3w w Alwerni by Zygmunt Put Zetpe0202 – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 4.0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Zesp\u00f3\u0142 klasztorny bernardyn\u00f3w – dom opata by Januszk57 – Own work, CC BY-SA 4.0<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n
\"\"
Wn\u0119trze ko\u015bcio\u0142a by Zygmunt Put Zetpe0202 – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 4.0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Ambona by mik Krakow. M. Klag. praca w\u0142asna, CC BY-SA 2.0<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n
\"\"
Ecce homo w Alwerni<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015bw. Marcina w Por\u0119bie \u017begoty<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

P\u00f3\u017anobarokowy ko\u015bci\u00f3\u0142 wybudowano w 1762 roku z fundacji kasztelana wojnickiego Franciszka Szwarcenbarg\u2013Czernego – \u00f3wczesnego w\u0142a\u015bciciela wsi. Wewn\u0105trz znajduje si\u0119 modernistyczna polichromia z 1910 roku ze szko\u0142y warsztatu Stanis\u0142awa Wyspia\u0144skiego.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015bw. Marcina by Zygmunt Put – Own work, CC BY-SA 4.0<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n
\"\"
Wn\u0119trze ko\u015bcio\u0142a w Por\u0119bie \u017begoty by Zygmunt Put – Own work, CC BY-SA 4.0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Pa\u0142ac Szembek\u00f3w w Por\u0119bie \u017begoty<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Od XVIII wieku do 1945 roku w\u0142a\u015bcicielem p\u00f3\u017anobarokowego pa\u0142acu w Por\u0119bie by\u0142a rodzina Szembek\u00f3w. W czasie II wojny \u015bwiatowej okupanci, po wysiedleniu w\u0142a\u015bcicielek zorganizowali w nim o\u015brodek wypoczynkowy dla za\u0142ogi obozu koncentracyjnego Auschwitz-Birkenau. Pa\u0142ac spalili \u017co\u0142nierze rosyjscy w 1945 roku. W ca\u0142o\u015bci zachowa\u0142a si\u0119 jedynie oficyna.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Ruiny pa\u0142acu w Por\u0119bie by Jakub Ha\u0142un – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 4.0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015bw. Jakuba Starszego w Sance<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015bw. Jakuba Aposto\u0142a w Sance zosta\u0142 wybudowany w 1625 r. Wkr\u00f3tce z inicjatywy \u00f3wczesnego w\u0142a\u015bciciela wsi Adama \u015awierczewskiego, miejscowy ko\u015bci\u00f3\u0142 zosta\u0142 zborem kalwi\u0144skim.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Ko\u015bci\u00f3\u0142 w Sance by Premia – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 3.0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

W g\u0142\u00f3wnym o\u0142tarzu \u015bwi\u0105tyni znajduje si\u0119 uwa\u017cany za cudowny obraz Matki Bo\u017cej z Dzieci\u0105tkiem, pochodz\u0105cy z XVII w. W 2018 r. ko\u015bci\u00f3\u0142 otrzyma\u0142 status Sanktuarium Matki Boskiej Pani Saneckiej, Matki Oczekiwanego Macierzy\u0144stwa.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Obraz Matki Bo\u017cej Pani Saneckiej by Waraci\u0142a – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 4.0<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Kuchnia regionalna<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Na \u015bwietne lody naturalne warto wybra\u0107 si\u0119 do Regulic (cz\u0119\u015bci Alwerni) do cukierni Lawendowe Pole.<\/p>\n\n\n\n

Po\u017cyteczne informacje<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n