{"id":7007,"date":"2022-12-15T07:20:00","date_gmt":"2022-12-15T07:20:00","guid":{"rendered":"https:\/\/smakipolski.pl\/?p=7007"},"modified":"2022-12-28T10:51:10","modified_gmt":"2022-12-28T10:51:10","slug":"w-ksiestwie-swidnicko-jaworskim-bolka-i-surowego-jawor","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/smakipolski.pl\/?p=7007","title":{"rendered":"\u015aladami Piast\u00f3w \u015bl\u0105skich, w ksi\u0119stwie \u015bwidnicko-jaworskim Bolka I Surowego: Jawor"},"content":{"rendered":"\n

Ko\u015bci\u00f3\u0142 Pokoju w Jaworze – Lista \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\n
Mapa ziemi legnickiej<\/a><\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

We wczesnym \u015bredniowieczu prawdopodobnie istnia\u0142a tu osada s\u0142owia\u0144ska o nazwie Stary Jawor. W czasach p\u00f3\u017aniejszych Jawor by\u0142 centralnym grodem s\u0142owia\u0144skiego plemienia Trzebowian.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Piecz\u0119\u0107 miejska Jawora z XII w. z polsk\u0105 nazw\u0105 Jawor<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

W czasach rozbicia dzielnicowego, \u015al\u0105sk uleg\u0142 podzia\u0142om na mniejsze ksi\u0119stwa. Jawor sta\u0142 si\u0119 stolic\u0105 Ksi\u0119stwa jaworskiego, kt\u00f3re zosta\u0142o utworzone ok. 1274 r. przez Boles\u0142awa II Rogatk\u0119. Wydzieli\u0142 on swojemu najstarszemu synowi, Henrykowi V Brzuchatemu, w\u0142asn\u0105 dzielnic\u0119, obejmuj\u0105c\u0105 takie miasta jak Jawor, Bolk\u00f3w, Kamienna G\u00f3ra, Lubawka, Lw\u00f3wek \u015al\u0105ski i \u015awierzawa.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Nagrobek Bolko I Surowego w opactwie cysterskim w Krzeszowie<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Rozw\u00f3j miasta, zar\u00f3wno gospodarczy, jak i terytorialny, przypad\u0142 na lata rz\u0105d\u00f3w ksi\u0119cia Bolka I Surowego od 1278 r. tak\u017ce ksi\u0119cia jaworskiego. Po jego \u015bmierci ksi\u0119stwo rozpad\u0142o si\u0119 na trzy cz\u0119\u015bci. W 1312 r. jaworska dzielnica przypad\u0142a drugiemu synowi Bolka I Surowego, ksi\u0119ciu Henrykowi I jaworskiemu. Ok. 1300 miasto otoczono murami, w 1372 nast\u0105pi\u0142o wykupienie w\u00f3jtostwa, a rok p\u00f3\u017aniej powsta\u0142 cech sukiennik\u00f3w. Do 1392 r. Jawor wchodzi\u0142 w sk\u0142ad samodzielnego ksi\u0119stwa piastowskiego. Po \u015bmierci Bolka II Ma\u0142ego i jego \u017cony Agnieszki Habsburskiej zosta\u0142o po\u0142\u0105czone z Koron\u0105 Czesk\u0105. Pozosta\u0142o ono niezale\u017cne najd\u0142u\u017cej ze wszystkich ksi\u0119stw \u015bl\u0105skich, utrzymuj\u0105c do 1392 roku sw\u0105 samodzielno\u015b\u0107. Rozw\u00f3j miasta nast\u0105pi\u0142 na pocz\u0105tku XVI w. kiedy to Jawor sta\u0142 si\u0119 g\u0142\u00f3wnym o\u015brodkiem tkactwa lnu na Dolnym \u015al\u0105sku. W wyniku wojen \u015bl\u0105skich (1740\u20131763) Jawor dosta\u0142 si\u0119 pod panowanie Prus. Polska otrzyma\u0142a Jawor w 1945 r. Okolice Jawora nale\u017c\u0105 do Polski przez 393 lata.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Jawor z lotu ptaka by Fallaner – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 4.0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Ko\u015bcio\u0142y Pokoju<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Przed wojn\u0105 trzydziestoletni\u0105 mieszka\u0144cy \u015bl\u0105ska mogli swobodnie wyznawa\u0107 luteranizm i odprawia\u0107 ewangelickie nabo\u017ce\u0144stwa. Po wybuchu wojny ewangelikom odebrano prawo do wyznawania w\u0142asnej wiary i posiadania w\u0142asnych ko\u015bcio\u0142\u00f3w. W nast\u0119pstwie pokoju westfalskiego ko\u0144cz\u0105cego wojn\u0119 trzydziestoletni\u0105 (1618\u20131648), gdy naciskany przez protestanck\u0105 Szwecj\u0119 katolicki cesarz Ferdynand III Habsburg przyzna\u0142 \u015bl\u0105skim luteranom prawo do wybudowania trzech \u015bwi\u0105ty\u0144 na obszarach ksi\u0119stw dziedzicznych w Jaworze, G\u0142ogowie i \u015awidnicy.<\/p>\n\n\n\n

Jednak\u017ce cesarska zgoda na budow\u0119 Ko\u015bcio\u0142\u00f3w Pokoju celowo zosta\u0142a obwarowana dodatkowymi warunkami, kt\u00f3re mia\u0142y utrudni\u0107 budow\u0119 i u\u017cytkowanie \u015bwi\u0105tyni: budowle mia\u0142y by\u0107 wzniesione jedynie z materia\u0142\u00f3w nietrwa\u0142ych (drewno, s\u0142oma, glina, piasek) oraz nie mog\u0142y mie\u0107 wie\u017c, dzwon\u00f3w, ani tradycyjnego kszta\u0142tu \u015bwi\u0105tyni, a ponadto musia\u0142y by\u0107 uko\u0144czone w ci\u0105gu jednego roku, Istniej\u0105ce do dzi\u015b ko\u015bcio\u0142y w \u015awidnicy i Jaworze s\u0105 najwi\u0119kszymi drewnianymi budowlami o funkcjach religijnych w Europie. W roku 2001 zosta\u0142y one wpisane na list\u0119 \u015bwiatowego dziedzictwa UNESCO.<\/p>\n\n\n\n

Ewangelicki Ko\u015bci\u00f3\u0142 Pokoju w Jaworze<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

\"\"
Ko\u015bci\u00f3\u0142 Pokoju w Jaworze by Danapass – Own work, CC BY-SA 3.0 pl<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Ewangelicki Ko\u015bci\u00f3\u0142 Pokoju wybudowano w latach 1654-1655 wed\u0142ug projektu Albrechta Seabischa z zastosowaniem konstrukcji ryglowej. Budowla powsta\u0142a z materia\u0142\u00f3w nietrwa\u0142ych: drewna, s\u0142omy i gliny. Na uwag\u0119 zas\u0142uguje barokowe wyposa\u017cenie wn\u0119trza: o\u0142tarz, cztero kondygnacje empory, ambona i chrzcielnica.. Wszystkie elementy konstrukcyjne pokrywaj\u0105 polichromie o motywach fantazyjnie zwini\u0119tych wici ro\u015blinnych. Ten wyj\u0105tkowo cenny obiekt wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 na tle historii sztuki europejskiej II po\u0142owy XVII w. ze wzgl\u0119du na sw\u0105 unikatowo\u015b\u0107 i wysokie walory artystyczne.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Ko\u015bci\u00f3\u0142 Pokoju, wn\u0119trze, o\u0142tarz<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Ko\u015bci\u00f3\u0142 Pokoju, wn\u0119trze, o\u0142tarz <\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Ko\u015bci\u00f3\u0142 Pokoju, wn\u0119trze, organy<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Empory by Akumiszcza – Own work, CC BY 3.0,<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Sufit<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Anbona<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n
\"\"
Chrzcielnica<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015bw. Marcina<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Gotycki ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015bw. Marcina z XIII w. dominuje w panoramie Jawora sw\u0105 geometryczn\u0105 bry\u0142\u0105. Zbudowany jestz piaskowca. Do ko\u015bcio\u0142a prowadz\u0105 trzy portale: od po\u0142udnia z tympanonem zawieraj\u0105cym scen\u0119 ze \u015bw. Marcinem (XV w.), od zachodu z tympanonem maswerkowym z bordiur\u0105 postaci (XIV w.) i od zachodu renesansowy z p\u0142askorze\u017abami i kolumnami (pocz. XVII w.). W o\u0142tarzu g\u0142\u00f3wnym znajduje si\u0119 obraz „Apoteoza \u015bw. Marcina” p\u0119dzla Feliksa Antona Schefflera. Wn\u0119trze zosta\u0142o bogato ozdobione w okresie barokizacji (lata 30. XVIII w.).<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015bw. Marcina by Mohylek – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 3.0 pl<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n
\"\"
Ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015bw. Marcina <\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015bw. Marcina, portal<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n
\"\"
Ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015bw. Marcina, portal <\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n
\"\"
O\u0142tarz g\u0142\u00f3wny by Pnapora – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 3.0<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n
\"\"
Ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015bw. Marcina, wn\u0119trze<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015bw. Marcina, epitafia<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Zesp\u00f3\u0142 poklasztorny bernardyn\u00f3w<\/u><\/em><\/strong> <\/p>\n\n\n\n

W zespole poklasztornym bernardyn\u00f3w mie\u015bci obecnie siedziba Muzeum Regionalnego. Ko\u015bci\u00f3\u0142 zosta\u0142 wybudowany pod koniec XV w. w stylu gotyckim. W cz\u0119\u015bci klasztornej zachowany s\u0105 polichromie z pocz\u0105tku XVI w.: „Upadek pod krzy\u017cem” i „Stygmatyzacja \u015bw. Franciszka”. Wn\u0119trze ko\u015bcio\u0142a zdobi\u0105 r\u00f3wnie\u017c liczne malowid\u0142a \u015bcienne. Sklepienia pokrywaj\u0105 barwne motywy ro\u015blinne. Nad \u0142ukiem t\u0119czowym dominuje przedstawienie \u015bw. Bernardyna z 1503 roku, a na \u015bcianie po\u0142udniowej jest cykl o\u015bmiu przedstawie\u0144 pasyjnych, uj\u0119tych w kwatery.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Zesp\u00f3\u0142 poklasztorny bernardyn\u00f3w, obecnie Muzeum Regionalne by S\u0142awomir Milejski – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 3.0 pl<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Klasztor bernardyn\u00f3w by Barbara Maliszewska – Own work, CC BY-SA 3.0 pl<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015bw. Barbary<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015bw. Barbary pochodz\u0105cy z po\u0142owy XIII wieku, to pierwsza \u015bwi\u0105tynia w Jaworze (powsta\u0142a przed ko\u015bcio\u0142em \u015bw. Marcina). P\u00f3\u017aniej s\u0142u\u017cy\u0142a jako kaplica szpitalna, magazyn, a obecnie kaplica pogrzebowa.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015bw. Barbary by piotr brzezina, Licencja: CC-BY-NC-ND 3.0<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Ratusz<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Ratusz wybudowany w po\u0142owie XIV w. Z pierwotnego za\u0142o\u017cenia zachowa\u0142a si\u0119 tylko gotycka wie\u017ca. W 1799 roku powsta\u0142 tu teatr, kt\u00f3ry w trzeciej \u0107wierci XIX w. otrzyma\u0142 wystr\u00f3j neobarokowy i nale\u017cy dzi\u015b do najciekawszych wn\u0119trz teatralnych Dolnego \u015al\u0105ska. W sali rajc\u00f3w znajduj\u0105 si\u0119 najwi\u0119ksze na Dolnym \u015al\u0105sku witra\u017ce o tematyce alegorycznej wykonanymi wed\u0142ug projektu berli\u0144skiego artysty Juliusa J\u00fcrsa.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Ratusz <\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Dwutarczowy herb na ratuszu. Po prawej \u015bw. Marcin na koniu, odcinaj\u0105cy mieczem po\u0142\u0119 p\u0142aszcza oraz siedz\u0105cego pod nim \u017cebraka.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Zamek Piastowski<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Zamek Piastowski zosta\u0142 wzniesiony w XIII w. i by\u0142 siedzib\u0105 Bolka I i jego nast\u0119pc\u00f3w. Bolko I pod koniec swojego panowania zabezpieczaj\u0105c sto\u0142eczne miasto Jawor od zagro\u017cenia czeskiego otoczy\u0142 je murami obronnymi, wtedy zamek ufortyfikowano kamieniem zast\u0119puj\u0105c drewniano-ziemne umocnienia. W \u015bredniowieczu by\u0142 siedzib\u0105 piastowskiego rodu ksi\u0105\u017c\u0105t jaworsko-\u015bwidnickich a\u017c do \u015bmierci Bolka II Ma\u0142ego w 1368 r.\u00a0 Od ko\u0144ca XIV w. do 1741 roku przej\u0105\u0142 go Fryderyk II Wielki i odt\u0105d s\u0142u\u017cy\u0142 w\u0142adzom pruskim jako wi\u0119zienie i zak\u0142ad pracy przymusowej. Po II wojnie \u015bwiatowej w zamku mie\u015bci\u0142o si\u0119 wi\u0119zienie.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Zamek piastowski by Jerzy Strzelecki – Own work, CC BY-SA 3.0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Zdewastowany dziedziniec zamku (wi\u0119zienia) by Art Jarka, CC BY-SA 3.0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Zamek piastowski by Art Jarka, CC BY-SA 3.0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Dawna synagoga w Jaworze<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Synagoga zosta\u0142a zbudowana w 1364 roku. Antysemicka nagonka z 1435 roku zmusi\u0142a ludno\u015b\u0107 \u017cydowsk\u0105 do opuszczenia miasta i z tego wzgl\u0119du trzy lata p\u00f3\u017aniej, w 1438 roku za zgod\u0105 kr\u00f3la Albrechta II synagoga zosta\u0142a przebudowana na ko\u015bci\u00f3\u0142 rzymskokatolicki. W 1446 roku po uko\u0144czeniu budowy nowego szpitala przemianowana na kaplic\u0119 szpitaln\u0105 pod wezwaniem \u015bwi\u0119tego Wojciecha. W 1729 roku z inicjatywy hrabiny Schaffgotsch zosta\u0142a gruntownie przebudowana, przez co ostatecznie zatraci\u0142a resztki element\u00f3w architektury synagogalnej. Obecnie jest kaplic\u0105 chrzcieln\u0105.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Kaplica \u015bw. Wojciecha, powsta\u0142a z przebudowania synagogi by S\u0142awomir Milejski – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 3.0 pl<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Mury obronne<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Mury obronne w Jaworze zacz\u0119to wznosi\u0107 w trzeciej \u0107wierci XIII wieku, z inicjatywy ksi\u0119cia Bolka I. Budowano je i modernizowano przez kilka kolejnych stuleci. W XVI w. dokonano modernizacji fortyfikacji, dobudowuj\u0105c drugi, zewn\u0119trzny pier\u015bcie\u0144 mur\u00f3w. Miejsca najbardziej zagro\u017cone wzmocniono bastejami, z kt\u00f3rych mo\u017cna by\u0142o prowadzi\u0107 ostrza\u0142 z broni palnej. W czasie wojny trzydziestoletniej zamek i miasto zaj\u0119li Szwedzi, a w 1648 roku obydwa zosta\u0142y spalone podczas odbijania przez Austriak\u00f3w. W XIX wieku mury zosta\u0142y w wi\u0119kszo\u015bci rozebrane za wyj\u0105tkiem wie\u017cy przy Bramie Strzegomskiej.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Baszta Strzegomska z XIII\/XIV wieku by Kroton – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 3.0 pl<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n
\"\"
Mury obronne w Jaworze by Piotrus – Fotografia w\u0142asna, CC BY-SA 3.0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Rynek<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

\"\"
Rynek by Kroton – Own work, CC BY-SA 3.0 pl<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Stare Miasto (ul. Chrobrego) by S\u0142awomir Milejski – Own work, CC BY-SA 3.0 pl<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Zabytki w okolicy<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Pa\u0142ac Luboradz<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Pierwotnie w tym miejscu istnia\u0142 dw\u00f3r obronny z XVI wieku. Budynek ten w latach w XVII w. zosta\u0142 gruntownie przebudowany przez von Nostitz\u00f3w na pot\u0119\u017cny pa\u0142ac o barokowej formie.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Zamek w Luboradzu by Sokol3015 – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 3.0 pl<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Ko\u015bci\u00f3\u0142 Za\u015blubin NMP w Luboradzy<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Gotycki ko\u015bci\u00f3\u0142 filialny pw. Za\u015blubin Naj\u015bwi\u0119tszej Marii Panny z 1581 r. zosta\u0142 przebudowany w 1900 r. Ko\u015bci\u00f3\u0142 pe\u0142ni\u0142 dawniej funkcj\u0119 kaplicy pa\u0142acowej. Ponad portalem wej\u015bciowym znajduje si\u0119 renesansowy relief wysokiej jako\u015bci, przedstawiaj\u0105cy Ukrzy\u017cowanie Jezusa Chrystusa. Obok ko\u015bcio\u0142a znajdziemy krzy\u017c pokutny.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Ko\u015bci\u00f3\u0142 Za\u015blubin NMP by Sokol3015 – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 3.0 pl<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Pa\u0142ac Targoszyn<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Pa\u0142ac w Targoszynie zosta\u0142 ufundowany po 1765 roku przez Karla barona von Richthofena. Siedziba von Richthofen\u00f3w zosta\u0142a ca\u0142kowicie przekszta\u0142cona pod koniec XIX wieku wed\u0142ug projektu architekta Becka.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Pa\u0142ac w Targoszynie by Szymon Kruk – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 3.0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Pa\u0142ac w Targoszynie by S\u0142awomir Milejski – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 4.0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015bw. Jadwigi<\/u><\/em><\/strong> w Targoszynie<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Gotycki ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015bw. Jadwigi pochodzi z XV\/XVI w. W zale\u017cno\u015bci od w\u0142adz administracyjnych zmienia\u0142a si\u0119 religia g\u0142oszona w \u015bwi\u0105tyni (za panowania Habsburg\u00f3w \u2013 katolicka, a po 1770 roku – ewangelicka). O\u0142tarz sk\u0142ada si\u0119 z rze\u017abionej, nieruchomej cz\u0119\u015bci \u015brodkowej oraz dw\u00f3ch ruchomych skrzyde\u0142 (ozdobionych rze\u017ab\u0105 na awersie i malowid\u0142ami na rewersie).<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015bw. Jadwigi by Sokol3015 – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 3.0 pl<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Kuchnia regionalna<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Na posi\u0142ek warto si\u0119 uda\u0107 do restauracji Ratuszowa na jaworskim Rynku. Obok tradycyjnych i lokalnych da\u0144 s\u0105 serwowane „nowoczesne”, kreatywne dania. Mamy wi\u0119c w ofercie \u015bwietny gulasz z dzika i sery kozie z \u0141omnicy, pol\u0119dwic\u0119 wo\u0142ow\u0105, ale tak\u017ce gnocchi z kaczk\u0105.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Restauracja w ratuszu<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Po\u017cyteczne informacje<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n