{"id":8150,"date":"2022-11-27T10:53:41","date_gmt":"2022-11-27T10:53:41","guid":{"rendered":"https:\/\/smakipolski.pl\/?p=8150"},"modified":"2022-11-27T10:55:30","modified_gmt":"2022-11-27T10:55:30","slug":"petla-zulawsko-estyjska-zalew-wislany-jezioro-druzno","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/smakipolski.pl\/?p=8150","title":{"rendered":"P\u0119tla \u017bu\u0142awsko-Estyjska: Zalew Wi\u015blany, Jezioro Druzno"},"content":{"rendered":"\n
\n
Mapa Zalewu Wi\u015blanego<\/a><\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

Budowa kana\u0142u przez Mierzej\u0119 Wi\u015blan\u0105 zwr\u00f3ci\u0142a nasz\u0105 uwag\u0119 na \u017bu\u0142awy i Zalew Wi\u015blany. Tereny te mia\u0142y bardzo bogat\u0105 histori\u0119. Krzy\u017cowa\u0142y si\u0119 tutaj interesy niemieckie parcia na wsch\u00f3d z polskimi posiadania dost\u0119pu do morza. Na 200 lat tereny te zdominowali Krzy\u017cacy. Niema\u0142\u0105 rol\u0119 w przekszta\u0142caniu podmok\u0142ych ziem \u017cu\u0142awskich mieli holenderscy Mennonici. Skomplikowana historia odzwierciedlona jest w czasie przynale\u017cno\u015bci do Polski: okolice Gda\u0144ska nale\u017c\u0105 do Polski przez 682 lata, Pruszcz Gda\u0144ski 661 lat, po\u0142udniowe \u017bu\u0142awy360 lat, tereny na wsch\u00f3d od Nogatu (Malbork, Elbl\u0105g) 381 lat, a tereny nad Zalewem Wi\u015blanym (Frombork) 381 lat.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Zalew Wi\u015blany, widok w kierunku Fromborka z okolic Piask\u00f3w na Mierzei Wi\u015blanej by Polimerek – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 3.0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

P\u0119tla \u017bu\u0142awsko-Estyjska<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Na potrzeby turystyki wodnej utworzono P\u0119tl\u0119 \u017bu\u0142awsk\u0105 \u2013 drog\u0119 wodn\u0105 o d\u0142ugo\u015bci 303 km, \u0142\u0105cz\u0105ca szlaki wodne Wis\u0142y, Martwej Wis\u0142y, Szkarpawy, Wis\u0142y Kr\u00f3lewieckiej, Nogatu, Wis\u0142y \u015amia\u0142ej, Tuji, Mot\u0142awy, Kana\u0142u Jagiello\u0144skiego, rzeki Elbl\u0105g i Pas\u0142\u0119ki z wodami Zalewu Wi\u015blanego. Budowa kana\u0142u na Mierzei Wi\u015blanej dodatkowo wzbogaca warianty \u017ceglugi po Zalewie Wi\u015blanym, Zatoce Gda\u0144skiej i przekopie Wis\u0142y. Powsta\u0142a wi\u0119c \u201eP\u0119tla \u017bu\u0142awsko-Estyjska\u201d oferuj\u0105ca dodatkowo odwiedziny Krynicy Morskiej, Tolkmicka, Fromborka, Braniewa, Wyspy Estyjskiej (rezerwat) i Elbl\u0105ga. Sk\u0105d si\u0119 wzi\u0119\u0142a nazwa \u201eEstyjska\u201d? W \u017ar\u00f3d\u0142ach antycznych i wczesno\u015bredniowiecznych plemiona zachodnio-ba\u0142tyjskie nazywano Estami (dopiero p\u00f3\u017aniej od IX wieku Prusami). Staropruska Zalewu Wi\u015blanego brzmia\u0142a A\u012bstinmari (st\u0105d wsp\u00f3\u0142czesna nazwa litewska \u2013 Aistmar\u0117s) oznaczaj\u0105ca \u2018Zalew Estyjski\u2019. W nawi\u0105zaniu do tej historycznej nazwy, nowo powstaj\u0105c\u0105 wysp\u0119 na wysoko\u015bci Krynicy Morskiej nazwano Wysp\u0105 Estyjsk\u0105.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Zach\u00f3d s\u0142o\u0144ca nad Zatok\u0105 Gda\u0144sk\u0105<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Delta Wis\u0142y<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Kszta\u0142towanie si\u0119 delty Wis\u0142y<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Na chwil\u0119 cofnijmy si\u0119 w naszej podr\u00f3\u017cy 14 \u2013 11,7 tysi\u0119cy lat temu, kiedy to pokrywaj\u0105cy p\u00f3\u0142nocn\u0105 Europ\u0119 i Polsk\u0119 l\u0105dol\u00f3d skandynawski zacz\u0105\u0142 si\u0119 cofa\u0107. U jego czo\u0142a tworzy\u0142o si\u0119 wielki Jezioro Lodowe \u2013 dzisiejszy Ba\u0142tyk. \u015awiadkiem zlodowacenia jest \u015awi\u0119ty Kamie\u0144 przyniesiony na pla\u017c\u0119 ko\u0142o Tolkmicka kilkana\u015bcie tysi\u0119cy lat temu. Dla lud\u00f3w staropruskich sta\u0142 si\u0119 g\u0142azem ofiarnym – sk\u0142adano na nim bogom ofiary. W czasach krzy\u017cackich wyznacza\u0142 granic\u0119 Warmii.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
\u015awi\u0119ty Kamie\u0144 ma Zalewie Wi\u015blanym by Aleksander Durkiewicz – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 4.0<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Klimat zacz\u0105\u0142 si\u0119 stopniowo ociepla\u0107 i 5,5 tys. lat temu l\u0105dol\u00f3d ca\u0142kowicie stopnia\u0142. Wody Wis\u0142y wpada\u0142y wtedy do g\u0142\u0119boko wci\u0119tej zatoki ba\u0142tyckiej (Basen Gda\u0144ski) si\u0119gaj\u0105cej 30 km na po\u0142udnie do Bia\u0142ej G\u00f3ry (na wysoko\u015bci Gniewu – Sztumu), a obejmuj\u0105cej tak\u017ce Jezioro Druzno i Zalew Wi\u015blany.<\/p>\n\n\n\n

Niesiony z biegiem Wis\u0142y piach i mu\u0142 zacz\u0105\u0142 budowa\u0107 delt\u0119 Wis\u0142y \u2013 p\u0142ask\u0105 podmok\u0142\u0105 krain\u0119 poprzecinan\u0105 odnogami rzeki nazwan\u0105 \u017bu\u0142awami. Przez ostatnie kilka tysi\u0119cy lat czo\u0142o delty dotar\u0142o do linii Gda\u0144sk – Stegna \u2013 Elbl\u0105g. Piaski usypywane na czele delty na skutek dzia\u0142ania zachodnich pr\u0105d\u00f3w morskich i wiatru zacz\u0119\u0142y budowa\u0107 wielk\u0105 piaszczyst\u0105 wydm\u0119 – Mierzej\u0119 Wi\u015blan\u0105, ci\u0105gn\u0105c\u0105 si\u0119 w postaci kilku wysp od Sopotu a\u017c po Pi\u0142aw\u0119. Mierzeja odci\u0119\u0142a od Zatoki Gda\u0144skiej olbrzymi akwen \u2013 Zalew Wi\u015blany po\u0142\u0105czony z Jeziorem Druzno. Warto przypomnie\u0107, \u017ce w \u015bredniowieczu najwa\u017cniejszym uj\u015bciem w\u00f3d Zalewu do morza by\u0142a G\u0142\u0119bia Ba\u0142gijska po\u0142o\u017cona na wysoko\u015bci Braniewa. Cie\u015bnina Pi\u0142awska powsta\u0142a podczas wielkich sztorm\u00f3w w 1479 r., kt\u00f3re przerwa\u0142y mierzej\u0119. P\u00f3\u017aniej by\u0142a wielokrotnie pog\u0142\u0119biana, a jej brzegi umacniane, w zwi\u0105zku z budow\u0105 portu w Kr\u00f3lewcu.<\/p>\n\n\n\n

Powstanie Mierzei Wi\u015blanej zamkn\u0119\u0142o rozbudow\u0119 delty Wis\u0142y na p\u00f3\u0142noc, w g\u0142\u0105b Zatoki Gda\u0144skiej i wzmocni\u0142o zasypywanie zachodniej cz\u0119\u015b\u0107 Zalewu Wi\u015blanego i doprowadzi\u0142o do wyodr\u0119bnienia Jeziora Druzno. Kszta\u0142towanie si\u0119 wewn\u0119trznej delty Wis\u0142y zako\u0144czy\u0142o si\u0119 w 1895 roku poprzez wykonanie przekopu Wis\u0142y pod \u015awibnem i odci\u0119cie Nogatu i Szkarpawy \u015bluzami od g\u0142\u00f3wnego nurtu Wis\u0142y.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Fazy przyrostu delty Wis\u0142y w czasach historycznych. \u0179r\u00f3d\u0142o: Joanna PLIT: Naturalne I Antropogeniczne Przemiany Krajobraz\u00f3w Delty Wis\u0142y, Prace Komisji Krajobrazu Kulturowego Nr 13, PAN.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Po ust\u0105pieniu l\u0105dolodu, kilka tysi\u0119cy lat temu zacz\u0119li dociera\u0107 na \u017bu\u0142awy pierwsi ludzie. Linia rzeki Nogat rozgranicza\u0142a osadnictwo S\u0142owian i Prus\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Budowa przekopu Wis\u0142y \u2013 koniec budowy wewn\u0119trznej delty Wis\u0142y<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Aby zapobiec powodziom w Gda\u0144ska w latach 1890\u20131895 w okolicach \u015awibna wykonano przekop Wis\u0142y bezpo\u015brednio pomi\u0119dzy Leniwk\u0105 a Zatok\u0105 Gda\u0144sk\u0105. Skierowanie w\u00f3d Wis\u0142y najkr\u00f3tsz\u0105 drog\u0105 do Ba\u0142tyku oraz odci\u0119cie wszystkich odn\u00f3g Wis\u0142y (Nogatu, Szkarpawy, Martwej) \u015bluzami zako\u0144czy\u0142o kilku tysi\u0105cletni proces budowy wewn\u0119trznej delty Wis\u0142y.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Przekop Wis\u0142y (w dali po lewej Zatoka Gda\u0144ska), widok z promu w \u015awibnie<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Obecnie Wis\u0142a buduje now\u0105 delt\u0119 po\u0142o\u017con\u0105 ju\u017c w Zatoce Gda\u0144skiej. Rzeka niesie olbrzymie ilo\u015bci piachu, kt\u00f3ry odk\u0142ada si\u0119 przy uj\u015bciu w postaci \u0142ach i wysp. Przez niewiele ponad 100 lat uj\u015bcie przesun\u0119\u0142o si\u0119 2 kilometry w g\u0142\u0105b zatoki. W 1958 r. Wis\u0142a przed\u0142u\u017cy\u0142a sw\u00f3j bieg o kolejne 300 m, o tyle bowiem przed\u0142u\u017cono prawy uj\u015bciowy betonowy falochron kieruj\u0105cy.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Przekop Wis\u0142y w Mikoszewie \u2013 \u201ePruska Dunkierka\u201d sk\u0105d w 1945 r. ewakuowano 1.5 milion\u00f3w Niemc\u00f3w uciekaj\u0105cych przed Armi\u0105 Czerwon\u0105.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Mewia \u0141acha<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Piaski niesione wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie przez Wis\u0142\u0119 odk\u0142adaj\u0105 si\u0119 w postaci dw\u00f3ch \u0142ach i kilku wysp, Na tych terenach w 1991 r. utworzono faunistyczny rezerwat przyrody \u201eMewia \u0141acha\u201d. Rezerwat chroni miejsca l\u0119gowe r\u00f3\u017cnych gatunk\u00f3w rybitw i mew. Zim\u0105 schronienie znajduje tu ok. 50 tys. kaczek, z kt\u00f3rych najliczniejsze gatunki to lod\u00f3wki, czernice i g\u0105go\u0142y. Najwi\u0119kszym zagro\u017ceniem dla l\u0119g\u00f3w ptak\u00f3w s\u0105 tury\u015bci. W zwi\u0105zku po rezerwacie mo\u017cna si\u0119 porusza\u0107 tylko oznaczon\u0105 \u015bcie\u017ck\u0105 prowadz\u0105c\u0105 do platformy widokowej (lewa \u0142acha). W ostatnich latach na wyspach pojawi\u0142y si\u0119 foki szare, a tak\u017ce (rzadziej) foki pospolite. Badania w 2008 r okre\u015bli\u0142y liczebno\u015b\u0107 stada na poziomie oko\u0142o 200 sztuk.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Rezerwat przyrody \u201eMewia \u0141acha\u201d <\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Kierownica wschodnia w uj\u015bciu Wis\u0142y (przed\u0142u\u017cenie jej przekopu) by Checzyk – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 3.0 pl<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Zbiornik wodny Kazimierz<\/u><\/em><\/strong><\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

P\u0142yn\u0105c wodami Zatoki Gda\u0144skiej na wyspie Sobieszewskiej zobaczymy charakterystyczny zbiornik wodny (wie\u017c\u0119 ci\u015bnie\u0144). Wybudowano go 2014 r. dla zasilania w wod\u0119 Wyspy Sobieszewskiej. Budynek mierzy 30 m wysoko\u015bci. Pe\u0142ni tak\u017ce funkcj\u0119 edukacyjn\u0105 – mie\u015bci taras widokowy i wystaw\u0119 dotycz\u0105c\u0105 wodoci\u0105g\u00f3w, a tak\u017ce historii i przyrody Wyspy Sobieszewskiej.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Zbiornik Wody Kazimierz, \u017ar\u00f3d\u0142o: www.giwk.pl\/infrastruktura\/gdanski-szlak-wodociagowy<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Czasy krzy\u017cackie i biskupie nad Zalewem Wi\u015blanym<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Braniewo – pierwsze miasto i port biskup\u00f3w warmi\u0144skich, przez 100 lat stolica Warmii<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

W 1226 r. ksi\u0105\u017c\u0119 Konrad I Mazowiecki zaprosi\u0142 Krzy\u017cak\u00f3w i nada\u0142 zakonowi ziemi\u0119 che\u0142mi\u0144sk\u0105. Ekspansja Krzy\u017cak\u00f3w skierowana zosta\u0142a wzd\u0142u\u017c Wis\u0142y i Nogatu na p\u00f3\u0142noc. W roku 1237, przy wsparciu r\u00f3wnie\u017c rycerstwa polskiego, Krzy\u017cacy dotarli  do wybrze\u017cy Zalewu Wi\u015blanego, a w roku 1239 podbili plemienn\u0105 Warmi\u0119. Na Warmii powsta\u0142o dominium biskupie o charakterze niezale\u017cnego od Krzy\u017cak\u00f3w pa\u0144stwa. Po st\u0142umieniu I powstania pruskiego, w 1254 roku powsta\u0142o pierwsze miasto na prawach lubeckich \u2013 Brunsberg, czyli dzisiejsze Braniewo. Braniewo jest zatem najstarszym miastem na Warmii. By\u0142o te\u017c pierwsz\u0105 siedzib\u0105 biskup\u00f3w warmi\u0144skich i siedzib\u0105 katedry diecezjalnej oraz funkcjonuj\u0105cej przy katedrze kapitu\u0142y warmi\u0144skiej, mo\u017cna je zatem uzna\u0107 za pierwsz\u0105 stolic\u0119 Warmii. W czasie II powstania pruskiego (w latach 1260-1274) Prusowie opanowali Braunsberg. Po zniszczeniach pruskich Henryk Fleming w 1278 roku przeni\u00f3s\u0142 stolic\u0119 biskupstwa \u2013 katedr\u0119 i kapitu\u0142\u0119 \u2013 do Fromborka. Natomiast w 1350 roku przeniesiono z Braniewa r\u00f3wnie\u017c siedzib\u0119 biskup\u00f3w do Lidzbarka Warmi\u0144skiego.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Braniewo (jako Brunsberg<\/em>) na mapie Polski z 1562 roku (Frombork jako Varmia). Na mapie wida\u0107 dwie cie\u015bniny \u0142\u0105cz\u0105ce Zalew Wi\u015blany z Ba\u0142tykiem by Popik – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 4.0<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Rozw\u00f3j miasta zwi\u0105zany by\u0142 z po\u0142o\u017ceniem naprzeciw G\u0142\u0119bi Ba\u0142gijskiej \u2013 przesmyku \u0142\u0105cz\u0105cego Zalew Wi\u015blany z Ba\u0142tykiem (w tych czasach Mierzeja Wi\u015blana by\u0142a zespo\u0142em kilku wysp). Port w Brunsbergu obs\u0142ugiwa\u0142 ca\u0142\u0105 Warmi\u0119. W mie\u015bcie wybudowano zamek biskupi, z kt\u00f3rego do dzisiaj przetrwa\u0142a jedynie wie\u017ca.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Wie\u017ca bramna dawnego zamku biskupiego by Aleksander Durkiewicz – Own work, CC BY-SA 4.0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Bazylika mniejsza pw. \u015aw. Katarzyny w Braniewie by Lestat (Jan Mehlich) – Own work, CC BY-SA 2.5<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Braniewo wraz znajduj\u0105cymi si\u0119 u uj\u015bcia rzeki Star\u0105 i Now\u0105 Pas\u0142\u0119k\u0105 a\u017c do II po\u0142owy XIX w., by\u0142o wa\u017cnym portem handlowym, czego dowodem jest jedyny pozosta\u0142y obecnie spichlerz Mariacki.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Spichlerz Mariacki by Jacek Bogdan – Own work, CC BY-SA 3.0 pl<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Port Nowa Pas\u0142\u0119ka by Aleksander Durkiewicz – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 4.0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Elbl\u0105g \u2013 g\u0142\u00f3wny port krzy\u017cacki, przez 70 lat stolica Zakonu Krzy\u017cackiego<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

W \u015bredniowieczu Nogat wpada\u0142 do wielkiego Jeziora Druzno zespolonego z Zalewem Wi\u015blanym. Trzeba pami\u0119ta\u0107, \u017ce na wysoko\u015bci Braniewa znajdowa\u0142o si\u0119 naturalne przej\u015bcie przez Mierzej\u0119 Wi\u015blan\u0105. Elbl\u0105g sta\u0142 si\u0119 najwi\u0119kszym portem krzy\u017cackim.<\/p>\n\n\n\n

W roku 1245 rozpocz\u0119to budowanie pot\u0119\u017cnego murowanego zamku, kt\u00f3ry w 1251 roku zosta\u0142 siedzib\u0105 mistrza krajowego \u2013 dzi\u0119ki temu przez pierwsze 70 lat Elbl\u0105g by\u0142 najwa\u017cniejszym o\u015brodkiem \u017cycia miejskiego, jedynym portem morskim oraz podstawow\u0105 baz\u0105 militarn\u0105 organizuj\u0105cego si\u0119 pa\u0144stwa krzy\u017cackiego. Krzy\u017cacy sprowadzali do Elbl\u0105ga kolonist\u00f3w niemieckich i st\u0105d prowadzili ekspansj\u0119 militarn\u0105 w kierunku ziem zamieszkanych przez Prus\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Budynek podzamcza z murem gotyckim by Joanna Barton – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 3.0 pl<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

W XV w. Elbl\u0105g straci\u0142 rol\u0119 pierwszego miasta portowego na ziemiach Zakonu Krzy\u017cackiego na rzecz Kr\u00f3lewca (stolicy Prus Ksi\u0105\u017c\u0119cych). Elbl\u0105g nadal si\u0119 rozwija\u0142 si\u0119 dzi\u0119ki handlowi morskiemu, ale dotychczasowe przej\u015bcia przez Mierzej\u0119 uleg\u0142y zasypaniu i szlak wodny na Ba\u0142tyk zosta\u0142 przeniesiony na Cie\u015bnin\u0119 Pi\u0142awsk\u0105. Kr\u00f3l Stefan Batory w 1577 r. przys\u0142a\u0142 do Elbl\u0105ga kasztelana Miko\u0142aja Firleja z poleceniem zbudowania floty do obrony przed kaprami gda\u0144szczan i znalezienia dogodnego miejsca do wykonania przekopu na morze przez Mierzej\u0119 Wi\u015blan\u0105, ale nic z tego nie wysz\u0142o.<\/p>\n\n\n\n

Centrum Elbl\u0105ga zosta\u0142o zniszczone prawie ca\u0142kowicie w 1945 r. Odbudowano tylko kilka zabytk\u00f3w. Dopiero na prze\u0142omie XX\/XXI w. rozpocz\u0119to odbudow\u0119 Star\u00f3wki. Powsta\u0142y ca\u0142e zespo\u0142y kamieniczek nawi\u0105zuj\u0105cych do dawnego stylu.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Brama Targowa by Spitfire303 – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 3.0 pl<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Katedra \u015bw. Miko\u0142aja<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Pocz\u0105tki ko\u015bcio\u0142a si\u0119gaj\u0105 po\u0142. XIII w., kiedy powsta\u0142o prostok\u0105tne prezbiterium i 5 prz\u0119se\u0142 korpusu. Przez dwa stulecia ko\u015bci\u00f3\u0142 by\u0142 stopniowo rozbudowywany w uk\u0142adzie bazylikowym, a po podwy\u017cszeniu naw bocznych ponownie halowym. Do ko\u015bcio\u0142a dobudowano wie\u017c\u0119 o wysoko\u015bci 97 m, przez co ko\u015bci\u00f3\u0142 jest obecnie jednym z najwy\u017cszych obiekt\u00f3w sakralnych w Polsce.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Katedra \u015bw. Miko\u0142aja nad rzek\u0105 Elbl\u0105g by User: Benhamburg at wikivoyage shared, CC BY-SA 3.0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Kamieniczki, Ko\u015bci\u00f3\u0142 Mariacki \u2013 obecnie Galeria (widok z wie\u017cy katedralnej) by Lukaszkot – Own work, CC BY-SA 4.0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Port i stocznie w Elbl\u0105gu<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

W 1772 r. Prusacy zaj\u0119li Elbl\u0105g, kt\u00f3ry sta\u0142 si\u0119  najwi\u0119kszym obok Kr\u00f3lewca miastem Prus Wschodnich i g\u0142\u00f3wnym portem dorzecza Wis\u0142y, ale tylko do czasu zaj\u0119cia przez Fryderyka II Gda\u0144ska (w 1793 r.). Dwadzie\u015bcia lat dzia\u0142ania w uprzywilejowanych warunkach pozwoli\u0142o Elbl\u0105gowi wybi\u0107 si\u0119 gospodarczo dzi\u0119ki usprawnieniu pracy portu, pog\u0142\u0119bieniu Nogatu, rzeki Elbl\u0105g, redy portowej i rozbudowie urz\u0105dze\u0144 portowych. Ju\u017c w II po\u0142owie XIX wieku obok Szczecina, a przed Gda\u0144skiem i Kr\u00f3lewcem, by\u0142 silnym pruskim o\u015brodkiem przemys\u0142u metalowego. Wa\u017cnym dzia\u0142em przemys\u0142u pozostawa\u0142a nadal budowa statk\u00f3w. Du\u017c\u0105 rol\u0119 w tej dziedzinie odegra\u0142 Ferdinand Schichau, kt\u00f3ry w 1837 otworzy\u0142 fabryk\u0119 maszyn, a w 1854 swoj\u0105 stoczni\u0119, b\u0119d\u0105c\u0105 g\u0142\u00f3wnym niemieckim producentem torpedowc\u00f3w i niszczycieli. Od 1937, w zwi\u0105zku z intensywn\u0105 remilitaryzacj\u0105 Niemiec, ponownie rozpocz\u0119to budow\u0119 okr\u0119t\u00f3w dla Kriegsmarine \u2013 kilkadziesi\u0105t torpedowc\u00f3w typu Elbing. oraz 136 miniaturowych okr\u0119t\u00f3w podwodnych Seehund.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Torpedowiec T35 typu 1939 (Elbing) z 1943, zbudowany w stoczni Schichau w Elbl\u0105gu<\/p>\n\n\n\n

Dlaczego Nogat nie le\u017cy nad Nogatem?<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Kiedy Elbl\u0105g przegra\u0142 rywalizacj\u0119 z Gda\u0144skiem i Kr\u00f3lewcem?<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

We wczesnym \u015bredniowieczu Nogat zacz\u0105\u0142 budow\u0119 wewn\u0119trznej delty, kt\u00f3ra odcina\u0142a Jezioro Druzno oraz powodowa\u0142a zamulanie rzeki Elbl\u0105g (\u0142\u0105cz\u0105cej Druzno z Zalewem). W czasach krzy\u017cackich zamulanie rzeki Elbl\u0105g powodowa\u0142o du\u017ce trudno\u015bci w pracy elbl\u0105skiego portu. W 1371 r. Krzy\u017cacy zaraz za Malborkiem przerzucili g\u0142\u00f3wny nurt Nogatu na p\u00f3\u0142noc, co spowodowa\u0142o przeniesienie uj\u015bcia z okolic wsi Nogat (ko\u0142o Nowego Dworu) do K\u0119pin (obecne uj\u015bcie). Aby umo\u017cliwi\u0107 portowi w Elbl\u0105gu obs\u0142ug\u0119 handlu wi\u015blanego, wykonali po\u0142\u0105czenie Elbl\u0105ga z Wis\u0142\u0105 za pomoc\u0105 Kana\u0142u Jagiello\u0144skiego. Pomimo tego kana\u0142u, obs\u0142uga handlu towarami sp\u0142awianymi Wis\u0142\u0105 sta\u0142a si\u0119 utrudniona i port w Gda\u0144sku uzyska\u0142 zdecydowan\u0105 przewag\u0119. Drugi cios dla portu w Elbl\u0105gu nast\u0105pi\u0142 po pokoju toru\u0144skim w 1466 r., kiedy stolic\u0119 Prus Ksi\u0105\u017c\u0119cych przeniesiono do Kr\u00f3lewca i tam rozwin\u0105\u0142 si\u0119 olbrzymi port handlowy.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Krajobraz \u017bu\u0142aw (Kana\u0142 \u015aledziowy) by Krzysztof Rakowski, CC BY-SA 3.0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Frombork – stolica biskupiej Warmii<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Dzieje Fromborka zaczynaj\u0105 si\u0119 w 1275 r., kiedy po II powstaniu Prus\u00f3w doszcz\u0119tnie spalono katedr\u0119 w Braniewie. Wtedy to biskup warmi\u0144ski Henryk Fleming postanowi\u0142 przenie\u015b\u0107 kapitu\u0142\u0119 warmi\u0144sk\u0105 i wybudowa\u0107 katedr\u0119 na wzg\u00f3rzu ko\u0142o rzeki Bauda. Nazw\u0119 miasta przyj\u0119to od Naj\u015bwi\u0119tszej Marii Panny \u201eNaszej Pani\u201d, patronki katedry. Osadnicy niemieccy nazywali je \u2013 Frauenburg (polska nazwa Frombork stanowi fonetyczne przyswojenie formy niemieckiej). Miasto stanowi\u0142o w\u0142asno\u015b\u0107 biskup\u00f3w warmi\u0144skich (nale\u017ca\u0142o do kapitu\u0142y warmi\u0144skiej) i pe\u0142ni\u0142o rol\u0119 stolicy Warmii.<\/p>\n\n\n\n

Wspania\u0142a gotycka katedra Wniebowzi\u0119cia Naj\u015bwi\u0119tszej Maryi Panny powsta\u0142a w latach 1329\u20131388 jako tr\u00f3jnawowa bezwie\u017cowa hala. Wzg\u00f3rze katedralne silnie ufortyfikowano: otoczono murem obronnym o wysoko\u015bci 10 m z 6 basztami i 2 wie\u017cami. Ca\u0142y Zesp\u00f3\u0142 Katedralny wraz z budynkami dawnych kanonii jest obecnie Pomnikiem Historii. We Fromborku przebywa\u0142 Miko\u0142aj Kopernik, kt\u00f3ry jako kanonik kapitu\u0142y warmi\u0144skiej \u017cy\u0142 i pracowa\u0142 na Wzg\u00f3rzu Katedralnym niemal nieprzerwanie od 1510 do dnia swojej \u015bmierci w maju 1543 r. W\u0142a\u015bnie tutaj Miko\u0142aj Kopernik opracowa\u0142 De revolutionibus orbium coelestium<\/em> (O obrotach sfer niebieskich) \u2013 dzie\u0142o, kt\u00f3re odmieni\u0142o dotychczasowe poj\u0119cia o wszech\u015bwiecie. Katedra sta\u0142a si\u0119 tak\u017ce miejscem poch\u00f3wku astronoma.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Frombork znad Zalewu Wi\u015blanego by Polimerek – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 3.0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Port we Fromborku, w dali Mierzeja Wi\u015blana by Dawid Galus – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 3.0 pl<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Tolkmicko<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Tolkmicko do rangi miasta uros\u0142o pod panowaniem Krzy\u017cak\u00f3w w XIV w. Wybudowano wtedy ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015awi\u0119tego Jakuba Aposto\u0142a.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015awi\u0119tego Jakuba by PiotrMig – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 4.0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Port w Tolkmicku by Polimerek – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 3.0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Jezioro Druzno<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Zarastaj\u0105ce Jezioro Druzno<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Jezioro Druzno jest ju\u017c tylko skromn\u0105 pozosta\u0142o\u015bci\u0105 jeziora, kt\u00f3re istnia\u0142o tu w czasach \u015bredniowiecza. Zosta\u0142o ono zasypane przez piachy wewn\u0119trznej delty Wis\u0142y oraz okrojone przez poldery. O wielko\u015bci zasypywania Zalewu Wi\u015blanego przez piach niesiony przez Wis\u0142\u0119 \u015bwiadczy fakt, i\u017c linia wa\u0142\u00f3w ochronnych w XIV wieku przebiega\u0142a w odleg\u0142o\u015bci 12 – 15 km od dzisiejszej linii brzegowej. Linia brzegowa przesuwa\u0142a si\u0119 rocznie o 25 – 30 m w g\u0142\u0105b zalewu przysparzaj\u0105c w ten spos\u00f3b 15 \u2014 25 ha l\u0105du rocznie.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Rekonstrukcyjna mapa delty Wis\u0142y oko\u0142o 1300 roku. \u0179r\u00f3d\u0142o: wg H. Bertrama, Naturalne i antropogeniczne przemiany krajobraz\u00f3w delty Wis\u0142y, Joanna PLIT, Prace Komisji Krajobrazu Kulturowego Nr 13, 2010. Zaznaczone s\u0105 naturalne cie\u015bniny \u0142\u0105cz\u0105ce Zalew z Ba\u0142tykiem.<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

P\u0142ytkie jezioro nadal zarasta. Przez Druzno przechodzi tor wodny stanowi\u0105cy przed\u0142u\u017cenie Kana\u0142u Elbl\u0105skiego. Jezioro wraz z pobliskimi terenami tworzy rezerwat Jezioro Druzno.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Zarastaj\u0105ce Jezioro Druzno<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Depresja i poldery<\/u><\/em><\/strong> <\/p>\n\n\n\n

Mennonici, wygnani z Holandii, przynie\u015bli now\u0105 technologi\u0119 tworzenia polder\u00f3w, a wi\u0119c obwa\u0142owanych teren\u00f3w p\u0142ytkiej wody, kt\u00f3re osuszano konsekwentnie przez system pomp. Dawne mokrad\u0142a przemieni\u0142y si\u0119 w poprzecinane g\u0119sta sieci\u0105 kana\u0142\u00f3w pola orne, pastwiska i \u0142\u0105ki. W latach 1600 – 1900 uzyskano 152 km2<\/sup> polder\u00f3w. Dno polderu znajduje si\u0119 zwykle poni\u017cej poziomu morza – dzisiaj obszary depresyjne stanowi\u0105 ok. 28% og\u00f3lnej powierzchni delty Wis\u0142y.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Dom mennonicki <\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Najwi\u0119kszy obszar depresyjny rozpo\u015bciera si\u0119 wok\u00f3\u0142 jeziora Druzno, g\u0142\u00f3wnie po jego zachodniej i p\u00f3\u0142nocno-zachodniej stronie. Zajmuje on powierzchni\u0119 181 km\u00b2 (22 km d\u0142ugo\u015bci i 13 km szeroko\u015bci). Na jego obszarze w Raczkach Elbl\u0105skich znajduje si\u0119 najni\u017cej po\u0142o\u017cony punkt depresyjny Polski (1,8 m p.p.m.). W wyniku przeprowadzonych po wojnie prac scalania polder\u00f3w utworzono polder Marz\u0119cino, gdzie naturalna rz\u0119dna poziomu gruntu wynosi 2,07  m p.p.m., a zatem to nowy najni\u017cej po\u0142o\u017cony punkt w Polsce.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Depresja Raczki by Wikimedia, CC BY-SA 3.0<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Zalew Wi\u015blany<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Kurcz\u0105cy si\u0119 Zalew Wi\u015blany<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Zalew Wi\u015blany powsta\u0142 kilka tysi\u0119cy lat temu w wyniku rozbudowy Mierzei Wi\u015blanej, odcinaj\u0105ce akwen od Zatoki Gda\u0144skiej. Zalew jest akwenem p\u0142ytkim \u2013g\u0142\u0119boko\u015b\u0107 w polskiej cz\u0119\u015bci wynosi 2 – 3 m. Poziom w\u00f3d zalewu wynosi zaledwie kilkana\u015bcie cm wy\u017cej ni\u017c w Ba\u0142tyku. Od czasu do czasu wyst\u0119puje wlew s\u0142onej wody do Zalewu w Cie\u015bninie Pi\u0142awskiej, b\u0119d\u0105cy skutkiem wytworzonej r\u00f3\u017cnicy poziom\u00f3w wody mi\u0119dzy tymi akwenami, kt\u00f3ra mo\u017ce dochodzi\u0107 do 1,5 \u00f7 2,0 m przy cofce na Ba\u0142tyku.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Zalew Wi\u015blany mapa BHMW, naniesiona Wyspa Estyjska i port Nowy \u015awiat (ciemniejszym niebieskim oznaczono p\u0142ycizny < 2 m g\u0142\u0119boko\u015bci) by Wbartoszy – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 4.0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Prace holenderskich osadnik\u00f3w \u2013 Mennonit\u00f3w trwaj\u0105ce od XVI wieku doprowadzi\u0142y do budowy szeregu polder\u00f3w w zachodniej cz\u0119\u015bci Zalewu i osuszeniu teren\u00f3w poprzez system row\u00f3w melioracyjnych i stacji pomp. Osuszone obszary na \u017bu\u0142awach, wydarte spod panowania wody wynosz\u0105 450 km2<\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

Zalew na 4 lata wraca na \u017bu\u0142awy, operacja \u201e\u017bu\u0142awy\u201d<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Kiedy nacieraj\u0105ce w 1945 r. wojska radzieckie zdobywa\u0142y Gda\u0144sk (31 marca 1945), Niemcy 27 marca 1945 r. podj\u0119li decyzj\u0119 o zatopieniu polder\u00f3w na \u017bu\u0142awach. W wielu miejscach przerwano wa\u0142y wi\u015blane, wa\u0142y polderowe, zniszczono 135 pompowni i otwarto przepusty nawadniaj\u0105ce, a tak\u017ce zniszczono linie energetyczne, budowle i urz\u0105dzenia melioracyjne. Mierzeja Wi\u015blana sta\u0142a si\u0119 wysp\u0105 – twierdz\u0105, z kt\u00f3rej trwa\u0142a ewakuacja wojska i ludno\u015bci cywilnej uciekaj\u0105cej z Prus Wschodnich przez Zalew Wi\u015blany i Mierzej\u0119 ze wschodu na zach\u00f3d. Szacuje si\u0119, \u017ce drog\u0105 morsk\u0105 ewakuowano od 1 stycznia do 9 maja z ostatniego bastionu z Przekopu Wis\u0142y pod Mikoszewem oko\u0142o p\u00f3\u0142tora miliona ludzi. Na morzu i Zalewie uton\u0119\u0142o kilkadziesi\u0105t tysi\u0119cy os\u00f3b. Ca\u0142a ta skomplikowana i tragiczna operacja l\u0105dowo-morska by\u0142a elementem tak zwanego \u201eMostu Morskiego\u201d admira\u0142a D\u00f6nitza.<\/p>\n\n\n\n

Niemiecka operacja zatopienia delty wi\u015blanej – \u201e\u017bu\u0142awska apokalipsa\u201d obj\u0119\u0142a obszar oko\u0142o 120 tysi\u0119cy hektar\u00f3w, w tym pod wod\u0105 pozosta\u0142o oko\u0142o 50 tysi\u0119cy hektar\u00f3w polder\u00f3w. Polacy po przej\u0119ciu tych teren\u00f3w, od kwietnia 1945 do ko\u0144ca 1949 roku prowadzili wielk\u0105 dramatyczn\u0105 hydrotechniczn\u0105 i melioracyjn\u0105 operacj\u0119 osuszania delty Wis\u0142y pod kryptonimem \u201e\u017bu\u0142awy\u201d. Odbudowano wa\u0142y, stacje pomp i stopniowo odnawiano zatopiony l\u0105d przez odpompowanie wody. Zalew Wi\u015blany cofn\u0105\u0142 si\u0119 i na \u017bu\u0142awy wr\u00f3ci\u0142o \u017cycie.<\/p>\n\n\n\n

Mierzeja Wi\u015blana kr\u00f3tsza o 60 km<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Mierzeja Wi\u015blana rozci\u0105ga si\u0119 od Sopotu po P\u00f3\u0142wysep Sambijski w Obwodzie Kaliningradzkim w Rosji. Jej d\u0142ugo\u015b\u0107 wynosi oko\u0142o 115 km, z czego w Polsce znajduje si\u0119 odcinek o d\u0142ugo\u015bci ok. 75 km. Ogromne prace osuszania teren\u00f3w, budowanie polder\u00f3w i meliorowanie \u017bu\u0142aw Gda\u0144skich i \u017bu\u0142aw Elbl\u0105skich wykonane przez Menonit\u00f3w spowodowa\u0142y, \u017ce wzd\u0142u\u017c dawnej Mierzei Wi\u015blanej ci\u0105gn\u0105cej si\u0119 od Sopotu poprzez Gda\u0144sk, Sobieszewo, Stegn\u0119 a\u017c do K\u0105t\u00f3w Rybackich zagospodarowano d\u0142ugi pas depresji i mierzeja sta\u0142a si\u0119 po prostu pasem wydmowym. Dzisiaj praktycznie Mierzeja Wi\u015blana zaczyna si\u0119 w K\u0105tach Rybackich i jest kr\u00f3tsza o 60 km ni\u017c by\u0142a w \u015bredniowieczu.<\/p>\n\n\n\n

Muzeum Zalewu Wi\u015blanego w K\u0105tach Rybackich<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Muzeum Zalewu Wi\u015blanego w K\u0105tach Rybackich na swoich wystawach prezentuje histori\u0119 szkutnictwa i rybo\u0142\u00f3wstwa nad Zalewem Wi\u015blanym. W\u015br\u00f3d eksponat\u00f3w muzeum jest oryginalny, w pe\u0142ni wyposa\u017cony warsztat szkutniczy oraz barkas – jednostka o nap\u0119dzie \u017caglowym wykorzystywana do po\u0142ow\u00f3w jeszcze w latach 60. XX wieku.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Muzeum Zalewu Wi\u015blanego by Narodowe Muzeum Morskie w Gda\u0144sku, CC BY-SA 4.0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Plany osuszenia Zalewu Wi\u015blanego<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

W latach 1928-32 w\u0142adze Elbl\u0105ga prowadzi\u0142y prace nad budow\u0105 olbrzymiego polderu obejmuj\u0105cego prawie ca\u0142y Zalew Wi\u015blany, kt\u00f3ry by\u0142by odwadniany poprzez Cie\u015bnin\u0119 Pi\u0142awsk\u0105 i rzek\u0119 Elbl\u0105g skierowan\u0105 do morza poprzez przekop w okolicy Krynicy Morskiej. Projekt zosta\u0142 wkr\u00f3tce porzucony. W czasie II wojny \u015bwiatowej, Niemcy wykorzystuj\u0105c niewolnicz\u0105 prac\u0119 wi\u0119\u017ani\u00f3w z obozu KL Stutthof zbudowali nad Zalewem poldery w Stobiecku i Przebrnie.<\/p>\n\n\n\n

Polacy w latach 1948 -60 powr\u00f3cili do pomys\u0142u, aby osuszy\u0107 nasz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 Zalewu, co by si\u0119 wi\u0105za\u0142o z budow\u0105 tamy przedzielaj\u0105cej Zalew od uj\u015bcia Pas\u0142\u0119ki do Mierzei na d\u0142ugo\u015bci 10 km, ale nic z tych plan\u00f3w nie wysz\u0142o.<\/p>\n\n\n\n

Kana\u0142 przez Mierzej\u0119 Wi\u015blan\u0105 w Nowym \u015awiecie<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Za dat\u0119 pierwszego pomys\u0142u przekopania Mierzei Wi\u015blanej przyjmuje si\u0119 rok 1577, kiedy to kr\u00f3l Stefan Batory w zwi\u0105zku z okresem buntu Gda\u0144ska wobec Rzeczypospolitej, m\u00f3wi\u0142 o przekopaniu Mierzei pod Skowronkami. Dla zbadania mo\u017cliwo\u015bci wykonania przedsi\u0119wzi\u0119cia wys\u0142a\u0142 kasztelana wi\u015blickiego Miko\u0142aja Firleja wraz z sekretarzem kr\u00f3lewskim Piotrem K\u0142oczewskim. W wyniku pozytywnych zmian, jakie zasz\u0142y w stosunkach z Gda\u0144skiem, nie dosz\u0142o do realizacji przedsi\u0119wzi\u0119cia.<\/p>\n\n\n\n

W 1928 roku niemieckie w\u0142adze Elbl\u0105ga rozwa\u017ca\u0142y mo\u017cliwo\u015bci osuszenia ca\u0142ego Zalewu Wi\u015blanego \u2013 stworzenia olbrzymiego polderu. W planach tych rzeka Elbl\u0105g mia\u0142a by\u0107 skierowana przekopem w okolicy Skowronek do Zatoki Gda\u0144skiej.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Pocz\u0105tki budowy przekopu Mierzei w 2020 r. by Ptaqe – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 4.0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Po drugiej wojnie \u015bwiatowej Zalew zosta\u0142 podzielony granic\u0105 i statki udaj\u0105ce si\u0119 do Elbl\u0105ga przez Cie\u015bnin\u0119 Pi\u0142awsk\u0105 musia\u0142y uzyskiwa\u0107 zgod\u0119 Rosjan. W 2009 r. Rz\u0105d Federacji Rosyjskiej wyda\u0142 rozporz\u0105dzenie w sprawie \u017ceglugi w Cie\u015bninie Pi\u0142awskiej. Przewidywa\u0142o ono mo\u017cliwo\u015b\u0107 \u017ceglugi statk\u00f3w do polskich port\u00f3w pod warunkiem z\u0142o\u017cenia z wyprzedzeniem 15-dniowym przed planowanym wej\u015bciem na Zalew Wi\u015blany wniosku o zgod\u0119 do kapitana portu w Kaliningradzie. Administracja rosyjska mo\u017ce odm\u00f3wi\u0107 zgody je\u015bli uzasadniaj\u0105 to niezdefiniowane \u201ewzgl\u0119dy obrony, bezpiecze\u0144stwa lub ekologiczne.<\/p>\n\n\n\n

Aby przywr\u00f3ci\u0107 mo\u017cliwo\u015b\u0107 swobodnej \u017ceglugi po Zalewie oraz umo\u017cliwi\u0107 Elbl\u0105gowi rozw\u00f3j portu morskiego zdecydowano si\u0119 na wykonanie przekopu Mierzei w Nowym \u015awiecie oraz pog\u0142\u0119bienie drogi wodnej do centrum Elbl\u0105ga. Kana\u0142 przez Mierzej\u0119 ma 1,3 km d\u0142ugo\u015bci i 5 metr\u00f3w g\u0142\u0119boko\u015bci. Umo\u017cliwia on dost\u0119p do Elbl\u0105ga statkom morskim o d\u0142ugo\u015bci 100 metr\u00f3w, szeroko\u015bci 20 metr\u00f3w i zanurzeniu 4 metr\u00f3w. \u015aluza Nowy \u015awiat zapewnia separacj\u0119 w\u00f3d zalewu od w\u00f3d pe\u0142nego morza (r\u00f3\u017cnice poziomu w\u00f3d przy cofce na Ba\u0142tyku si\u0119gaj\u0105 1.5 m). Otwarcie kana\u0142u nast\u0105pi\u0142o 17 wrze\u015bnia 2022 r. Jednym z pierwszych jacht\u00f3w, kt\u00f3ry przep\u0142yn\u0105\u0142 kana\u0142 by\u0142 nasz \u201eKrakus\u201d.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Falochron zachodni portu Nowy \u015awiat<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Falochron zachodni portu Nowy \u015awiat <\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Most obrotowy w porcie Nowy \u015awiat<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
„Krakus” zacumowany w \u015bluzie w Nowym \u015aiwecie<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n
\"\"
Kapitanat Portu Nowy \u015awiat<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Wej\u015bcie do kana\u0142u od strony Zalewu, most obrotowy<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Wyspa Estyjska<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Wyspa Estyjska to nazwa sztucznej wyspy na Zalewie Wi\u015blanym powstaj\u0105cej w zwi\u0105zku z budow\u0105 kana\u0142u \u017ceglugowego przez Mierzej\u0119 Wi\u015blan\u0105. Ma ona 200 ha obszaru (elipsa o obwodzie 4,9 km. Na wysp\u0119 trafi ziemia pozyskana z pog\u0142\u0119biania kana\u0142u do Elbl\u0105ga i toru wodnego przez Mierzej\u0119 Wi\u015blan\u0105. Ma ona stanowi\u0107 siedlisko dla ptak\u00f3w oraz ro\u015blinno\u015bci i rekompensowa\u0107 straty \u015brodowiskowe, jakie wywo\u0142a inwestycja przekopu Mierzei.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Budowa Wyspy Estyjskiej, \u017ar\u00f3d\u0142o: https:\/\/tvmalbork.pl\/aktualnosci\/36744<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

\u0141ysica, czyli Krynica Morska<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Po wojnie miejscowo\u015b\u0107 nazywa\u0142a si\u0119 \u0141ysica. By\u0107 mo\u017ce pod wp\u0142ywem \u0142emkowskich osadnik\u00f3w w 1958 r. zmieniono jej nazw\u0119 na Krynica Morska (nazwa do niczego nie przystaj\u0105c\u0105). Krynica staje si\u0119 obecnie najwa\u017cniejszym wczasowiskiem nad Zalewem Wi\u015blanym.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Latarnia morska w Krynicy Morskiej by Henryk Bielamowicz – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 4.0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Krynica Morska, przysta\u0144 pasa\u017cerska w porcie nad Zalewem Wi\u015blanym by Henryk Bielamowicz – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 4.0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Kuchnia regionalna<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

W restauracji Four Winds znajduj\u0105cej si\u0119 w Nowej Karczmie (piaskach) powstaj\u0105 autorskie potrawy z najlepszych sk\u0142adnik\u00f3w, bogactwa las\u00f3w i \u015bwie\u017co z\u0142owionych ryb. Specjalno\u015bci\u0105 lokalu s\u0105 ryby – zupa z lina a\u2019 la flaczki, regionalna zup\u0119 z sandacza, krem z burak\u00f3w czerwonych z piero\u017ckami z ba\u0142tyckiego \u015bledzia i grzyb\u00f3w, sandacz w \u015bwie\u017cych pomidorach z natk\u0105 pietruszki i czosnkiem, sandacz po rybacku, czyli w sosie cebulowo \u2013 \u015bmietanowym, w\u0119gorz w sosie koperkowym czy te\u017c \u0142oso\u015b w sosie homarowym, a tak\u017ce raki i homary. Dania te nie tylko pi\u0119knie brzmi\u0105, ale r\u00f3wnie\u017c wspaniale wygl\u0105daj\u0105 i smakuj\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Praktyczne informacje<\/u><\/em><\/strong><\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n