{"id":8885,"date":"2023-01-21T17:28:15","date_gmt":"2023-01-21T17:28:15","guid":{"rendered":"https:\/\/smakipolski.pl\/?p=8885"},"modified":"2023-01-21T17:29:36","modified_gmt":"2023-01-21T17:29:36","slug":"na-rusi-czerwonej-u-czartoryskich-sieniawa","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/smakipolski.pl\/?p=8885","title":{"rendered":"Na Rusi Czerwonej u Czartoryskich: Sieniawa, Stary Dzik\u00f3w"},"content":{"rendered":"\n
\n
Mapa Kotliny Sandomierskiej<\/a><\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

Szczypta historii<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Tereny, na kt\u00f3rych powsta\u0142a Sieniawa, od 981 r. wchodzi\u0142y w sk\u0142ad Rusi Kijowskiej. Po rozpadzie dzielnicowym wesz\u0142y w sk\u0142ad Ksi\u0119stwa Halickiego. Po zamordowaniu ksi\u0119cia Boles\u0142awa Jerzego ziemie te wesz\u0142y na d\u0142ugi czas (niekt\u00f3re ponownie) w sk\u0142ad pa\u0144stwa polskiego jako wojew\u00f3dztwo ruskie (p\u00f3\u017aniej podzielone) ze stolic\u0105 we Lwowie (lata 1340-1772). W XV wieku obszar obejmuj\u0105cy dzisiejsz\u0105 Sieniaw\u0119 by\u0142 cz\u0119\u015bci\u0105 Rusi Czerwonej. W latach 1772\u20131918 miejscowo\u015b\u0107 znajdowa\u0142a pod zaborem austriackim. Rejon Sieniawy znajduje si\u0119 w Polsce przez 553 lata.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Sieniawa, zesp\u00f3\u0142 pa\u0142acowy, park, fot. R. Kwolek. NID, CC BY-SA-NC 3.0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Dybk\u00f3w i fortyfikacja Sieniawa<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

W XV wieku nad Sanem powsta\u0142a niewielka osada Dybk\u00f3w. W 1650 roku w Dybkowie zosta\u0142a zbudowana forteca \u201eSieniawa\u201d nazwana od nazwiska jej za\u0142o\u017cyciela Miko\u0142aja Sieniawskiego, a w latach 1664\u20131680 wzniesiono fortyfikacje. Miasto zosta\u0142o za\u0142o\u017cone w 1672 roku i Sieniawa otrzyma\u0142a prawa miejskie. Nast\u0119pnym w\u0142a\u015bcicielem by\u0142 syn za\u0142o\u017cyciela Adam Miko\u0142aj Sieniawski, kt\u00f3rego c\u00f3rka Zofia zosta\u0142a w 1731 roku wydana za Augusta Czartoryskiego. Od 1734 r. Sieniawa sta\u0142a si\u0119 w\u0142asno\u015bci\u0105 Czartoryskich. W XIX wieku pa\u0142ac stanowi\u0142 centrum intelektualne i kulturalne tego rejonu Polski.<\/p>\n\n\n\n

Pa\u0142ac Czartoryskich w Sieniawie<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Pa\u0142ac zosta\u0142 zbudowany przez hetmana wielkiego koronnego Adama Miko\u0142aja Sieniawskiego na pocz\u0105tku XVIII w. Pocz\u0105tkowo by\u0142a to pomara\u0144czarnia. Dzisiejszy wygl\u0105d uzyska\u0142 podczas przebudowy z lat 1881\u20131883 w stylu barokowym dokonanej przez Czartoryskich.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Pa\u0142ac Sieniawa by Adamek47 – Own work, CC BY-SA 3.0 pl<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Najwi\u0119ksze znaczenie mia\u0142 pa\u0142ac w XIX w. gdy by\u0142 jedn\u0105 z g\u0142\u00f3wnych siedzib Czartoryskich. Zacz\u0105\u0142 odgrywa\u0107 rol\u0119 jednego z centr\u00f3w galicyjskiego \u017cycia politycznego, umys\u0142owego i kulturowego. Go\u015bci\u0142 tu Julian Ursyn Niemcewicz, Tadeusz Ko\u015bciuszko, car Aleksander I. Po wojnie, a\u017c do lat osiemdziesi\u0105tych XX w. pa\u0142ac nie mia\u0142 gospodarza. Tkwi\u0142 w ruinie, by\u0142 okradany. Dopiero nowy w\u0142a\u015bciciel, przedsi\u0119biorstwo \u201eIgloopol\u201d wyremontowa\u0142 a w\u0142a\u015bciwie odbudowa\u0142 konstrukcj\u0119 pa\u0142acu w latach osiemdziesi\u0105tych. Obecnie w pa\u0142acu mie\u015bci si\u0119 hotel z restauracj\u0105 w oficynie dworskiej.<\/p>\n\n\n\n

Ko\u015bci\u00f3\u0142 Wniebowzi\u0119cia Naj\u015bwi\u0119tszej Maryi Panny<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Ko\u015bci\u00f3\u0142 Wniebowzi\u0119cia NMP to dawny ko\u015bci\u00f3\u0142 w klasztorze dominika\u0144skim. Ju\u017c w 1672 roku na terenie wsi Dybk\u00f3w, Miko\u0142aj Hieronim Sieniawski za\u0142o\u017cy\u0142 Sieniaw\u0119. W 1673 roku rozpocz\u0119to budow\u0119 drewnianego ko\u015bcio\u0142a i klasztoru dominikan\u00f3w. W 1719 roku rozpocz\u0119to budow\u0119 murowanego ko\u015bcio\u0142a w stylu barokowym wed\u0142ug projektu arch. Giovanniego Spazzia. W 1751 roku uko\u0144czono budow\u0119 ko\u015bcio\u0142a i murowanego klasztoru. W 1778 roku Austriacy skasowali klasztor dominikan\u00f3w, a zakonnik\u00f3w przenie\u015bli do Jaros\u0142awia. W 1788 roku decyzj\u0105 Austriak\u00f3w ko\u015bci\u00f3\u0142 poklasztorny pw. Wniebowzi\u0119cia Naj\u015bwi\u0119tszej Maryi Panny sta\u0142 si\u0119 ko\u015bcio\u0142em parafialnym, a ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015bw. Jana Chrzciciela zosta\u0142 przej\u0119ty przez miejscowych grekokatolik\u00f3w i przekszta\u0142cony na cerkiew pw. Podwy\u017cszenia Krzy\u017ca \u015awi\u0119tego. Wyposa\u017cenie ko\u015bcio\u0142a jest wsp\u00f3\u0142czesne. Polichromia pochodzi z 1954 roku, a wykona\u0142 j\u0105 Stanis\u0142aw Jakubczyk.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Ko\u015bci\u00f3\u0142 pw. Wniebowzi\u0119cia NMP by Foto Reves – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 4.0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Zesp\u00f3\u0142 klasztorny w Sieniawie, fot. B. Podubny. NID, CC BY-SA-NC 3.0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

W podziemiach \u015bwi\u0105tyni mie\u015bci si\u0119 rodowa krypta Czartoryskich, jest tam pochowany m.in. ksi\u0105\u017c\u0119 Adam Jerzy Czartoryski z \u017con\u0105.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Krypta rodziny Czartoryskich by Mathiasrex Maciej Szczepa\u0144czyk – Own work, CC BY-SA 3.0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Ko\u015bci\u00f3\u0142 \u2013 cerkiew \u2013 ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015bw. Jana Chrzciciela w Sieniawie<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015bw. Jana Chrzciciela to dawny ko\u015bci\u00f3\u0142 parafialny z 1753 roku. Zaborcy austriaccy przekszta\u0142cili go na cerkiew greckokatolick\u0105 pw. Podwy\u017cszenia Krzy\u017ca \u015awi\u0119tego i tak\u0105 rol\u0119 pe\u0142ni\u0142 w latach 1788\u20131947. W 1947 roku po wysiedleniu ludno\u015bci greckokatolickiej cerkiew zosta\u0142a przej\u0119ta przez w\u0142adze pa\u0144stwowe, kt\u00f3re w latach 50. XX wieku urz\u0105dzi\u0142y w niej magazyn PGR. Od lat 80. XX wieku ponownie sta\u0142 si\u0119 ko\u015bcio\u0142em \u015bw. Jana Chrzciciela. Od 1993 roku przez kilkana\u015bcie lat ko\u015bci\u00f3\u0142 ten by\u0142 udost\u0119pniany wiernym obrz\u0105dku greckokatolickiego. Od 2018 r. ponownie pe\u0142ni rol\u0119 ko\u015bcio\u0142a rzymskokatolickiego.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015bw. Jana Chrzciciela by Henryk Bielamowicz – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 4.0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Ratusz<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Ratusz to murowany budynek z II po\u0142. XVII w., zniszczony w czasie II wojny \u015bwiatowej, a odbudowany w 1948 r.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Ratusz w Sieniawie by Hanc Tomasz, CC BY-SA 3.0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Kirkut z ohelem<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Cmentarz \u017cydowski w Sieniawie zosta\u0142 za\u0142o\u017cony w II po\u0142owie XVII wieku i zajmuje powierzchni\u0119 0,9 ha na kt\u00f3rej zachowa\u0142o si\u0119 oko\u0142o siedmiuset nagrobk\u00f3w z napisami w j\u0119zyku hebrajskim spo\u015br\u00f3d kt\u00f3rych najstarszy pochodzi z 1686 roku W 1978 roku wystawiono nowy ohel cadyka Ezechiela Szragi Halberstama.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Brama kirkutu by Nikodem Nijaki – Own work, CC BY-SA 3.0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Sieniawa, cmentarz \u017cydowski, fot. Jadwiga St\u0119ch\u0142y, Barbara Potera, NID, CC BY-SA-NC 3.0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Le\u017cach\u00f3w<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Cerkiew Nikity w Le\u017cachowie istnia\u0142a ju\u017c jaki\u015b czas przed 1515 rokiem. W 1796 roku sprowadzono ponad stuletni\u0105, drewnian\u0105 cerkiew z Czerniawki ko\u0142o Hruszowa. Cerkiew dzia\u0142a\u0142a do 1945 r. W 1950 r. cerkiew zosta\u0142a zamieniona na ko\u015bci\u00f3\u0142 filialny pw. Naj\u015bwi\u0119tszego Serca Pana Jezusa, ale po 2000 r. opuszczona.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Cerkiew w Le\u017cachowie by Henryk Bielamowicz – Own work, CC BY-SA 4.0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

W pobli\u017cu Le\u017cachowa nie tak dawno powsta\u0142 jeden z najwi\u0119kszych prywatnych zamk\u00f3w w Europie.<\/p>\n\n\n\n

Rudka<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Cerkiew greckokatolicka pw. Za\u015bni\u0119cia NMP zosta\u0142a wzniesiona w 1693 przez przyby\u0142\u0105 ze wschodu ludno\u015b\u0107 Bojkowsk\u0105. Gdy podj\u0119to decyzj\u0119 o budowie nowej cerkwi murowanej, to w\u00f3wczas drewniana zosta\u0142a przesuni\u0119ta w 1921 roku, na obecne miejsce. Gdy w 1924 roku oddano do u\u017cytku now\u0105 cerkiew, by\u0142a u\u017cytkowana tylko sporadycznie, a\u017c do 1947 r. <\/p>\n\n\n\n

W pobli\u017cu zabytkowej cerkwi ro\u015bnie jeden z najgrubszych polskich d\u0119b\u00f3w, to drzewo o obwodzie 890 cm i wysoko\u015bci 23 m. 19 kwietnia 1944 wie\u015b zosta\u0142a spalona przez kure\u0144 UPA Iwana Szpontaka – zamordowano siedemdziesi\u0119ciu mieszka\u0144c\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Cerkiew greckokatolicka pw. Za\u015bni\u0119cia NMP by Daniel.zolopa – Own work, CC BY-SA 4.0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Rudka, dawna cerkiew gr.-kat., d\u0105b, fot. Ryszard Kwolek. NID, CC BY-SA-NC 3.0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Ko\u015bci\u00f3\u0142 pw. Narodzenia Naj\u015bwi\u0119tszej Marii Panny – dawna cerkiew greckokatolicka w stylu bizantyjskim, z 1921 roku.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Ko\u015bci\u00f3\u0142 pw. Narodzenia NMP by Henryk Bielamowicz – Own work, CC BY-SA 4.0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Dobra<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

W 1880 roku zbudowano w Dobrej murowan\u0105 cerkiew. Po wysiedleniu grekokatolik\u00f3w, cerkiew zosta\u0142a zaadaptowana na ko\u015bci\u00f3\u0142 pw. Przenaj\u015bwi\u0119tszego Serca Pana Jezusa.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Cerkiew w Dobrej by pl.wiki: Wp – Own work, CC BY-SA 3.0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015bw. Piotra i Paw\u0142a Cieplice<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Nazwa Cieplice pochodzi od ciep\u0142ych \u017ar\u00f3de\u0142ek (kt\u00f3re nie zamarzaj\u0105 nawet w zimie). Cerkiew greckokatolicka zosta\u0142a zbudowana w 1904 r. Po wojnie u\u017cytkowana jest jako ko\u015bci\u00f3\u0142 rzymskokatolicki.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Cerkiew w Cieplicach by Rados\u0142aw Stypka – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 4.0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Stary Dzik\u00f3w: ko\u015bci\u00f3\u0142 \u2013 cerkiew – synagoga<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

P\u00f3\u017anobarokowy ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015aw. Tr\u00f3jcy zosta\u0142 wzniesiony w 1781 roku. z fundacji Adama Czartoryskiego.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Ko\u015bci\u00f3\u0142 w Starym Dzikowie by Wojciech Pysz – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 3.0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

W zachodniej cz\u0119\u015bci wsi zrujnowana greckokatolicka cerkiew \u015bw. Dymitra, zbudowana w 1904 r. w stylu neobizantyjskim.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Cerkiew w Starym Dzikowie by Wojciech Pysz – Praca w\u0142asna, CC BY-SA 3.0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

We wsi znajdziemy r\u00f3wnie\u017c zniszczon\u0105 synagog\u0119 (ul. Cieszanowska 5).<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Synagoga w Starym Dzikowie by kuba13 \/ fotopolska.eu, CC BY-SA 3.0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Kuchnia regionalna<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Warto popr\u00f3bowa\u0107 wykwintnej kuchni polskiej w pa\u0142acowych wn\u0119trzach. Zajrzyjmy do Oficyny w Pa\u0142acu Sieniawa. Polecane dania to ros\u00f3\u0142 sieniawski, kaczka, kocio\u0142ek z dziczyzn\u0105, pol\u0119dwiczki oraz sandacz.<\/p>\n\n\n\n

Po\u017cyteczne informacje<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n