Szczypta historii

Czerwińsk nad Wisłą to miasto położone na ziemi ciechanowskiej na Mazowszu. Historia Czerwińska przez stulecia była związana z historią tutejszego klasztoru kanoników regularnych, powstałego w XII w. Czerwińsk w 1373 r., jako osada należąca do biskupów płockich, uzyskał prawa miejskie. W 1526 roku Czerwińsk został wcielony do ziem Królestwa Polskiego.

Czerwińsk z dominującymi wieżami bazyliki

Po potopie szwedzkim miasto się wyludniło. W 1795 r. włączono Czerwińsk do Prus, a w 1815 r. Czerwińsk znalazł się w granicach Kongresówki pod panowaniem rosyjskim. W 1819 r. skasowano podupadający już klasztor. W 1870 r. Czerwińsk formalnie utracił prawa miejskie, które odzyskał dopiero w 2020 r. Okolice Czerwińska należą do Polski przez 904 lata.

Rynek – Plac Batorego w Czerwińsku by VVerka5, CC BY-SA 4.0

Bazylika Zwiastowania Najświętszej Marii Panny w Czerwińsku nad Wisłą

Bazylika jest też zwana Sanktuarium Matki Bożej Pocieszenia. Jest to romański kościół należący do dawnego klasztoru kanoników regularnych, założonego w drugiej ćwierci XII w. Kościół zbudowany został z ciosów granitowych, pochodzących z lokalnie dostępnych głazów narzutowych.

Najstarszy dokument poświadczający istnienie klasztoru pochodzi z 1155 r., jest to bulla protekcyjna papieża Hadriana IV wystawiona na prośbę tutejszego przeora Gwidona, w której papież objął opiekę nad klasztorem i jego dobrami. Z okresu założenia klasztoru pochodzi romański kościół klasztorny pod wezwaniem Zwiastowania Najświętszej Marii Panny.

Adrian IV papież bierze pod opiekę klasztor w Czerwińsku, źródło Archiwum Główne Akt Dawnych

Klasztor pełnił ważne funkcje obronne, często bywali tu też dostojnicy kościelni i książęta mazowieccy. W 1361 r. przebywał tu Kazimierz Wielki. W lipcu 1410 r. Władysław Jagiełło po przeprawie przez Wisłę modlił się tu o powodzenie swej wyprawy przeciwko Krzyżakom, a po bitwie pod Grunwaldem ponoć ofiarował klasztorowi w podzięce swój hełm, który nosił w bitwie. W XV w. doszło też tutaj do wielu istotnych wydarzeń politycznych (rokowania z królem Erykiem Pomorskim – 1419, przywilej czerwiński – 1422, sejmy mazowieckie).

Schody południowe, Brama Opata Kuli, klasztor kanoników regularnych i wieże bazyliki w Czerwińsku nad Wisłą
Brama Opata Kuli i wieże bazyliki w Czerwińsku nad Wisłą by Ed88, CC BY-SA 3.0

Klasztor kanoników regularnych został skasowany przez władze rosyjskie w 1819 roku. Klasztor wraz z kościołem objęły norbertanki usunięte z Płocka. W 1902 r. i norbertanki odeszły z Czerwińska, w 1923 r. ich miejsce zajęli salezjanie, którzy podjęli się odbudowy zniszczonego przez okres niezamieszkania klasztoru.

Część frontowa bazyliki by Ed88, praca własna, CC BY-SA 3.0
Dziedziniec klasztoru, kościół pw. Zwiastowania NMP w Czerwińsku nad Wisłą by Zala – Own work, CC BY-SA 4.0
Absyda bazyliki by Ed88, Praca własna, CC BY-SA 3.0

Portal romański znajdujący się w kruchcie pochodzi z 1. połowy XII w., jego autor związany był najpewniej z włoskim warsztatem mistrza Wiligelma z Modeny. Najciekawsza jest dekoracja kapiteli kolumn w uskokach portalu: na lewym jest antyczny heros ujarzmiający smoki, na prawym zaś maska z liśćmi. Są to symbole żywiołów ognia i wody. Dwie brakujące głowice zapewne nosiły symbole żywiołów ziemi i powietrza, tworząc w ten sposób symbolikę całości świata materialnego. W południowym portaliku bocznym zachowały się oryginalne drzwi z romańskimi okuciami z kołatką.

Zamiast zakołatać, ludzie głaszczą głowę maszkarona
Kamienna chrzcielnica

Romański portal by Ed88, Praca własna, CC BY-SA 3.0
Kapitel romańskiej kolumny
Wnętrze bazyliki

W południowej kaplicy świątyni znajdują się niezmiernie cenne niewielkie fragmenty monumentalnego malowidła przedstawiającego Sąd Ostateczny pochodzące prawdopodobnie z 1. poł. XIII w.. Na ścianie wschodniej znajdują się malowidła nieco innego charakteru, o grubym konturze. W dwóch górnych rzędach znajdują się sceny z Genesis pochodzące z 2. połowy XII w., Freski znaleźć możemy również w innych częściach kościoła. W kaplicy północnej znaleźć można resztki malowidła z XV w., w kaplicy klasztornej znajduje się przedstawienie św. Krzysztofa (również XV w.), zaś w głównej apsydzie kościelnej znajdują się malowidła z 2. ćwierci XVI w. przedstawiające 12 apostołów wiązane z Hansem Dürerem.

Cenne freski w kaplicy

Ołtarz główny wykonany został w Krakowie ok. 1630 r. W jego centrum znajduje się obraz Matki Boskiej Czerwińskiej, uważany za cudowny, namalowany  w 1612 r. przez Łukasza z Łowicza. Jest on jedną ze starszych replik obrazu Matki Bożej Pocieszenia z rzymskiej bazyliki Santa Maria Maggiore.

Prezbiterium i ołtarz w bazylice
Obraz Matki Bożej w bazylice w Czerwińsku nad Wisłą
Stalle w bazylice

Wyszogród

Wyszogród był miastem królewskim Korony Królestwa Polskiego. Wyszogród liczy sobie już prawie tysiąc lat i obok Płocka, Czerwińska nad Wisłą i Czerska należy do najstarszych miast nie tylko Mazowsza, ale i Polski.

Panorama Wyszogrodu (widok z nowego mostu) by Silentgringo – Own work, CC BY-SA 3.0

Pierwsza pisana wzmianka o Wyszogrodzie datowana jest na 1065 rok(falsyfikat mogileński). Z początkiem XIII w. Konrad I polecił wybudować tutaj zamek drewniany, który w późniejszym okresie został rozebrany, aby ustąpić zamkowi murowanemu postawionemu przez Kazimierza Wielkiego. Zamek ten zresztą w późniejszym czasie został długoletnią siedzibą starostów królewskich. Wyszogród w 1398 r. uzyskał prawa miejskie od księcia Janusza I Starszego. Rozkwit miasta przerwał potop szwedzki w latach 1655-1660.

Góra Zamkowa w Wyszogrodzie by Hiuppo – Own work (mod), CC BY 3.0

Wyszogród był znany z najdłuższego drewnianego mostu w Europie, który w 1999 r. został rozebrany (pozostał mały fragment). Konstrukcja posiadała 60 przęseł i aż 1285 metrów długości. Wybudowali go Niemcy (rękami jeńców wojennych) w 1916 r. z drewna pochodzącego z Puszczy Kampinoskiej.

Fragment starego mostu w Wyszogrodzie (rozebrany) by Silentgringo – Praca własna, CC BY-SA 3.0
Tylko tyle zostało z dawnego mostu – przyczółek północny

Kościół Świętej Trójcy w Wyszogrodzie

Kościół Świętej Trójcy został wybudowany w XVIII w. przez architekta pomorskiego Samuela Fischera. Kościół zbudowany jest w stylu późnobarokowym, a fasadę kościoła wieńczą dwie smukłe wieże. We wnętrzu na uwagę zasługuje neobarokowy ołtarz z drugiej połowy XIX w.

Kościół pw. Świętej Trójcy w Wyszogrodzie by VVerka5, praca własna, CC BY-SA 4.0
Kościół Świętej Trójcy by Przemysław Jahr, Own work, CC0

Kościół Matki Boskiej Anielskiej w Wyszogrodzie

Kościół Matki Boskiej Anielskiej – kościół Franciszkanów został oddany do użytku na początku XV w. W XVII w. uległ rozbudowie i przebudowie. W latach 1808-1945 był kościołem luterańskim. Zbudowany w stylu barokowym, posiada zabytkowy ołtarz, nawy, późnogotyckie prezbiterium. Ołtarz główny posiada ciekawą rzeźbę pelikana, który karmi młode.

Kościół Matki Bożej Anielskiej by Silentgringo – Own work, CC BY-SA 3.0 pl
Kościół Matki Boskiej Anielskiej by Gdaniec – Own work, CC BY-SA 3.0

Przy nowy moście nad Wisłą znajduje się pomnik poświęcony bohaterom Bitwy nad Bzurą.

Pomnik bohaterów Bitwy nad Bzurą by Silentgringo – Praca własna, CC BY-SA 3.0

Kościół św. Jana Chrzciciela w Rębowie

W Rębowie znajduje się późnogotycki drewniany kościół konstrukcji zrębowej z lisicami, z wyposażeniem barokowym i zabytkową polichromią.

Kościół św. Jana Chrzciciela Rębowo
Kościół św. Jana Chrzciciela Rębowo, Źródło: Paweł J. Mazurkiewicz, www.drewnianemazowsze.pl

Kuchnia regionalna

Na typowe dania kuchni polskiej warto się udać do zajazdu Pobite Gary w Czerwińsku. Dostaniemy tam pomidorówkę, grochówkę, zupę cygańską z jajkiem sadzonym, pulpety w sosie z kopytkami, bitki  wieprzowe z kaszą  gryczaną, kotlety pożarskie z pieczonymi ziemniakami.

Pożyteczne informacje

  • Zajazd Pobite Gary, ul. Władysława Jagiełły 12, Czerwińsk nad Wisłą

Zaplanuj wycieczkę

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *