Ziemia chełmińska

Ziemia chełmińska pokrywa się z regionem Pojezierza Chełmińskiego stanowiącego część Pomorza Nadwiślańskiego. Dwa główne miasta ziemi chełmińskiej to położone nad Wisłą Chełmno, od którego pochodzi nazwa regionu i Toruń.

Ziemia chełmińska weszła w skład monarchii pierwszych Piastów na początku X w. Już na początku XI wieku w czasach panowania Mieszka II na Górze Św. Wawrzyńca w Kałdusie koło Chełmna istniał gród będący jednym z najważniejszych ośrodków władzy administracyjnej i kościelnej w państwie pierwszych Piastów. W grodzisku archeolodzy odkryli relikty wczesnoromańskiego jednonawowego kościoła z trzema absydami z I poł. XI w.

Gród na Górze Św, Wawrzyńca by MOs810 – Praca własna, CC BY-SA 4.0

Zakon krzyżacki

W 1190 r. w Ziemi Świętej założono zakon krzyżacki. Celem zakonu była ochrona pielgrzymów przed muzułmanami. Oficjalna nazwa to Zakon Szpitala Najświętszej Marii Panny Domu Niemieckiego w Jerozolimie. Zakonnikami byli głownie rycerze z krajów germańskich. Kiedy los Królestwa Jerozolimskiego coraz silniej atakowanego przez muzułmanów został przesądzony, Krzyżacy poszukiwali nowych zadań i nowej siedziby. W 1226 r. zaprosił ich książę Konrad I Mazowiecki i nadał w dzierżawę zakonowi ziemię chełmińską. Krzyżacy na podstawie sfałszowanego dokumentu, tzw. falsyfikatu kruszwickiego, z 1230 r. (rzekomo nadającego im ziemię chełmińską w wieczyste posiadanie, a nie w dzierżawę), uzyskali w 1234 r. bullę papieża Grzegorza IX, który uznał suwerenną władzę Krzyżaków w ziemi chełmińskiej. Z ziemi chełmińskiej odbyło się kilka wypraw krzyżowych, które wywołały niszczycielskie wyprawy odwetowe ze strony pogańskich plemion pruskich. Krzyżacy zaczęli rozbudowywać swoje państwo na podbitych terenach Pomezanii, Pogezanii, Warmii, Sasinii i Galindii. W 1317 r. zwrócili się przeciw Mazowszu podbijając ziemię michałowską (część ziemi dobrzyńskiej naprzeciwko Brodnicy). Od 2. poł. XIII w. do ziemi chełmińskiej zaczęto zaliczać także zdobytą ziemię lubawską.

Zamek krzyżacki w Radzyniu Chełmińskim

W latach 1310-1330 zbudowano czworoboczny zamek, który był jednym z najmocniejszych zamków na południowych rubieżach państwa zakonnego. Po bitwie pod Grunwaldem zamek zdobyły wojska polskie 21 września 1410 r. W zamku osadzono polsko-czeską załogę. Polacy nie wykorzystali wiktorii grunwaldzkiej, król Władysław Jagiełło oddał Krzyżakom wszystkie zdobycze.  Zgodnie z I pokoju toruńskim w 1411 r. zamek powrócił w ręce Krzyżaków. Po I rozbiorze Polski w 1772 r. zaczął być stopniowo rozbierany przez władze pruskie. Z pozyskanego materiału budowlanego wzniesiono wiele domów w Radzyniu.

Zamek w Radzyniu Chełmińskim
Zamek w Radzyniu Chełmińskim
Zamek by Agnieszka M – Praca własna, CC BY-SA 3.0 pl
Piwnica zamkowa by Dawid Galus – Praca własna, CC BY-SA 3.0 pl

Kościół  św. Anny

Gotycki kościół św. Anny wznieśli Krzyżacy w pierwszej połowie XIV w. Kościół jest jednonawowy, z prostokątnym prezbiterium i wieżą dobudowaną od strony południowej.

Kościół św. Anny, elewacja frontowa
Wnętrze kościoła
Ołtarze boczne
Ołtarz główny

Spośród wyposażenia wnętrza wyróżnia się obraz Bartłomieja Strobla Koronacja Marii ze św. Łukaszem i św. Mikołajem z 1643 r. Bartłomiej Strobel był nadwornym malarzem Władysława IV Wazy. Za prace jego warsztatu uważane są też malowidła na stropie prezbiterium. Dekoracja stropu nawy pochodzi z około 1680 r. Wyposażenie wnętrza jest przeważnie barokowe.

Obraz Koronacja Marii
Wieża obronna
Gwizdki na szczycie kościoła
Tajne wejście do wieży obronnej

Powrót ziemi chełmińskiej do Polski

Obszar ziemi chełmińskiej powrócił do Królestwa Polskiego na mocy II pokoju toruńskiego (1466 r.), a w 1772 r. (z wyjątkiem Torunia) znalazł się w Królestwie Pruskim. W latach 1807–1815 ziemia chełmińska znajdowała się w Księstwie Warszawskim i następnie ponownie w Królestwie Prus. Po I wojnie światowej, w 1920 roku, cała ziemia chełmińska znalazła się z powrotem w państwie polskim. Łączny czas przynależności ziemi chełmińskiej do Polski wynosi 661 lat (ziemi michałowskiej 848 lat).

Synagoga w Radzyniu Chełmińskim

Synagoga została zbudowana pod koniec XIX w. Obecne pełni funkcje mieszkalne.

Dawna synagoga by Pko – Praca własna, CC BY-SA 4.0

Kuchnia regionalna

Naprzeciw zamku mamy restaurację Oaza. Charakteryzuje się smacznym, niedrogim jedzeniem, w większości przygotowywanym na bieżąco.

Praktyczne informacje

  • Motel Oaza, Waryńskiego 11, Radzyń Chełmiński

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *