Szczypta historii

Miasto był lokowany przez Spycimira herbu Leliwa w 1330 roku. Tarnów przez wieki był miastem prywatnym. Jego pierwszymi właścicielami byli przedstawiciele rodu Tarnowskich, w tym hetman wielki koronny Jan Amor Tarnowski. Później Tarnów trafił do rąk Ostrogskich. i w końcu do rodu Sanguszków. Tarnów i okolice należały do Polski przez 878 lat. Herb Tarnowa jest tożsamy z herbem Leliwa, którym posługiwał się założyciel miasta.

Herb Tarnowa (Leliwa) by WarX, praca własna, CC BY-SA 2.5,

Tarnów – dwa miasta w jednym

W IX wieku na Górze św. Marcina (2,5 kilometra na południe od centrum) powstał gród słowiański funkcjonujący do początku XI w. Założona została wtedy nowa osada Tarnów Mały (dzisiaj Tarnowiec). Miasto Tarnów powstało z lokacji Spycimira Leliwity, wojewody krakowskiego, w 1330 r. na terenie wsi rycerskiej Tarnów Wielki. Do 1567 r. miasto stanowiło własność potomków Spycimira noszących nazwisko Tarnowskich. Do czasu powstania Zamościa, Tarnów był największym miastem prywatnym w Królestwie Polskim.

Król Władysław Łokietek nadający Tarnowowi w 1330 r. prawa miejskie

Miasto zostało otoczono murem obronnym z dwoma bramami (Krakowska i Pilzneńska). Zbudowano kościół – dzisiejszą katedrę. W 1459 r. bernardyni wznieśli drewniany klasztor z kościołem pw. Matki Bożej Śnieżnej, przebudowany później na murowany. Na początku XVII w, Tarnów podzielona na dwie części pomiędzy spadkobierców Janusza i Aleksandra Ostrogsckich.- na część „książęcą” i „zamoyską”. W 1633 r. Władysław Zasławski-Ostrogski oficjalnie objął we władanie „książęcą” część Tarnowa. Drugim współwłaścicielem był Tomasz Zamoyski, starosta krakowski. W XVII w. doszło w Tarnowie do czterech znaczących pożarów: spłonęły klasztor i kościół Bernardynów; prezbiterium kościoła kolegiackiego. Miasto odbudowano: odnowiono zamek, rozbudowano kościół i klasztor Bernardynów, a także powstał  klasztor bernardynek (dzisiaj bernardynów) ukończony w 1680 r. Wtedy też Aleksander Zasławski-Ostrogski wystawił generalny przywilej dla Żydów, którzy stanowili w tym czasie 10–12% mieszkańców miasta.

Miasto niszczyli Szwedzi. W czasie wojny północnej do Tarnowa wielokrotnie wkraczały wojska walczących stron (saskie, szwedzkie i rosyjskie). Zaczął się upadek miasta – opuszczony został zamek tarnowski (rozebrany po 1747), a funkcję tymczasowej rezydencji panów na Tarnowie zaczął pełnić drewniany dwór w Gumniskach. W 1772 r. Tarnów trafił w ręce austriackie.

Zamek tarnowski

Na terenie Tarnowca w 1331 r. powstał duży murowany zamek stanowiący rodową rezydencję i ośrodek administracji tarnowskich dóbr Leliwitów.

Ryiny zamku tarnowskiego by Jakub Hałun – Praca własna, CC BY-SA 3.0

Ratusz w Tarnowie

Ratusz w Tarnowie to przykład architektury manierystycznej wyrastającej z renesansu. Po pożarze w 1494 r. zbudowano dwa murowane jednokondygnacyjne budowle. Pomiędzy budowlami znajdował się głęboki na 3 m „dół złoczyńców”- studnia pełniąca funkcję więzienia miejskiego ( obecnie przeszklona). W pierwszej ćwierci XVI w. połączono w całość odrębne dotychczas budowle oraz nadbudowano piętro. Prosta bryła ratusza została zwieńczona wysoką, ceglaną ścianą attyki.

Ratusz w Tarnowie
Ratusz w Tarnowie
Portal ratusza z herbem miasta
Ratusz, podcienia kamieniczek
Muzeum Historii Tarnowa i Regionu
Kamieniczki na Rynku
Kamieniczki na Rynku
Lew strzegący drogi na Stare Miasto
Ulice Starego Miasta
Ulica Parasolowa
Rynek
Dom Mikołajowskich
Pomnik A. Mickiewicza
Pomnik gen. Józefa Bema, urodzonego w Tarnowie
Ławeczka

Bazylika katedralna Narodzenia NMP w Tarnowie

Gotycka bazylika katedralna Narodzenia NMP pochodzi z XIV w. (wzniesiona przez Spycimira Leliwitę), a przebudowana została na przełomie XIX/XX w. Katedra posiada dobudowaną ze strony zachodniej wieżę wysoką na 72 m.

Bazylika katedralna Narodzenia NMP
Nawa główna by Andrzej Otrębski – Praca własna, CC BY-SA 3.0 pl
Prezbiterium
Monstrancja wykonana z okazji 200-lecia diecezji tarnowskiej by Christophoros43 – Praca własna, CC BY-SA 4.0
Monstrancja
Wnętrze bazyliki
Ołtarz św. Kazimierza Królewicza z 1850 r. z herbem Polski, który przetrwał czasy rozbiorów i okupacji niemieckiej. by Christophoros43 – Praca własna, CC BY-SA 4.0
Ołtarz z 1986 r. z Pietą z początku XVII w.
Drzwi od strony południowej ze scenami z życia Maryi by Christophoros43 – Praca własna, CC BY-SA 4.0
Pomnik papieski przed katedrą

Katedralne nagrobki

Jan Amor Tarnowski, hetman wielki koronny i kasztelan krakowski ufundował kilka wspaniałych pomników, czyniąc z wnętrza kolegiaty mauzoleum rodowe. Następni właściciele Tarnowa nie chcieli być gorsi i stąd mamy w katedrze zarówno renesansowe nagrobki rodu Tarnowskich, jak i manierystyczne nagrobki rodu Ostrogskich oraz pomnik nagrobny Barbary z Tęczyńskich Tarnowskiej, uważany za najpiękniejszą w Europie renesansową rzeźbę przedstawiającą kobietę oraz pomnik księcia Eustachego Sanguszki.

Po śmierci hetmana Jana Amora Tarnowskiego w 1561 r. prace nad budową jego pomnika nagrobnego prowadził włoski architekt i rzeźbiarz Jan Maria Padovano. Powstał najwyższy (13,8 m) w Polsce nagrobny pomnik renesansowy. Naprzeciwko pomnika hetmana dorównujący my prawie wielkością monumentalny pomnik księcia Janusza Ostrogskiego (zm. 1620) i jego żony Zuzanny wykonany w stylu manieryzmu gdańskiego. Autorem pomnika był wrocławianin Jan Pfister.

Pomnik Jana Amora i Jana Krzysztofa Tarnowskich w bazylice katedralnej w Tarnowie
Nagrobek Ostrogskich
Nagrobek
Nagrobek
Nagrobek trzech Janów
Pomnik księcia Eustachego Sanguszki autorstwa Antoniego Madeyskiego. by Christophoros43 – Praca własna, CC BY-SA 4.0
Pomnik starościanki Barbary z Rożnowa Tarnowskiej
Epitafium
Ołtarz boczny

Synagoga i mykwa

Synagoga tarnowska została zbudowana w 1630 roku, na miejscu starej synagogi. W XIX w. została rozbudowana. 8 listopada 1939 roku hitlerowcy spalili synagogę, następnie w 1941 roku wysadzono ją w powietrze i rozebrano jej mury. Do dnia dzisiejszego zachowała się murowana bima w stanie trwałej ruiny.

Zarys murów synagogi i zadaszona bima
Z synagogo pozostała tylko bima
Mykwa w stylu mauretańskim

Kościół Najświętszej Marii Panny Wniebowziętej w Tarnowie

Kościół Najświętszej Marii Panny Wniebowziętej to zabytkowy drewniany gotycki kościół, wzniesiony w 1458 roku na miejscu starszej świątyni. Jest to budynek zrębowy z wieżą konstrukcji słupowej. W rokokowym ołtarzu głównym z XVIII wieku umieszczony jest, otoczony lokalnym kultem, malowany na desce obraz Matki Boskiej z Dzieciątkiem z XVI wieku, powszechnie zwany obrazem Matki Bożej Szkaplerznej.

Tarnów – kościół Najświętszej Maryi Panny Wniebowziętej na Burku by Andrzej Otrębski – Praca własna, CC BY-SA 3.0
Wnętrze kościoła by Zygmunt Put Zetpe0202 – Praca własna, CC BY-SA 4.0

Klasztor Bernardynów

Kościół Podwyższenia Krzyża Świętego w Tarnowie to kościół konwentualny bernardynów. Został zbudowany w latach 1752 – 1776, poza obrębem murów miejskich, z fundacji Barbary i Pawła Sanguszków.

Klasztor Bernardynów

Pałac Sanguszków

Dawna rezydencja magnacka Sanguszków, ostatnich właścicieli Tarnowa, znajduje się w tarnowskiej dzielnicy Gumniska. W miejscu drewnianego dworu, budowę rezydencji w stylu klasycystycznym rozpoczął Hieronim Sanguszko w 1799 roku W latach późniejszych założono rozległy park typu angielskiego (krajobrazowy).

Rezydencja magnacka Sanguszków w Gumniskach by DentArt – Praca własna, CC BY-SA 4.0
Fontanna w pałacowym parku by Andrzej Otrębski – Praca własna, CC BY-SA 4.0

Kuchnia regionalna

Na dobrą kuchnię polską wybraliśmy się do Restauracji „U Jana” w Rynku. Serwowana jest tutaj tradycyjna polska kuchnia, możemy spróbować np. zupę-krem porową, stek z polędwicy wołowej i żeberka.

Na kawę i ciastka warto wpaść do Cafe Tramwaj. Możemy tu powspominać czasy, gdy w Tarnowie jeździły tramwaje (do 1942 r.).

Praktyczne informacje:

  • Restauracja i Kawiarnia U JANA, Rynek 14, Tarnów
  • Cafe Tramwaj, pl. Jana Sobieskiego 2, Tarnów

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *